Bytyçi: Marrëveshja PDK-LVV për Specialen dhe presidentin nuk duhet të kthehet në pazar politik

Pas takimit ndërmjet kreut të PDK-së, Bedri Hamza, dhe kryeministrit Albin Kurti, është rihapur diskutimi për një dakordim të mundshëm mes Partisë Demokratike të Kosovës dhe Lëvizjes Vetëvendosje. Në qendër të bisedimeve janë projektligji për ndryshimin dhe plotësimin e Ligjit për Dhomat e Specializuara të Kosovës në Hagë, si dhe zgjedhja e presidentit.

PDK-ja ka deklaruar se mund të negociojë me LVV-në edhe për çështje të tjera, nëse miratohet projektligji për Specialen. Gjatë takimit Hamza-Kurti është trajtuar edhe zgjedhja e presidentit, ndonëse nuk janë përmendur emra të veçantë.

Profesori Enver Bytyçi shpreh rezerva për mënyrën se si mund të realizohet një marrëveshje e tillë. Ai e konsideron të gabuar mundësinë që PDK-ja të bëjë lëshime për presidentin në këmbim të mbështetjes për ndryshimin e ligjit për Specialen, duke thënë se një skenar i tillë do të ngjante me një pazar politik.

Në një deklaratë për “Bota sot”, Bytyçi thekson se, pavarësisht dallimeve mes partive, Kosova ka nevojë për një kompromis me opozitën për të shmangur një tjetër krizë institucionale.

Ai argumenton se, në kushtet kur vendi rrezikon të shkojë sërish në zgjedhje, çdo marrëveshje me opozitën mund të justifikohet. Sipas tij, krijimi i institucioneve është më i rëndësishëm se efekti i një marrëveshjeje të përkohshme politike mes mazhorancës dhe opozitës. Një rikthim në zgjedhje, vlerëson Bytyçi, do të ishte goditje për shtetin, konsolidimin e tij, fatin e Kosovës dhe imazhin e saj përballë aleatëve e partnerëve ndërkombëtarë.

Megjithatë, ai ngre pikëpyetje për mundësinë që të sigurohen votat fillimisht për Specialen e më pas edhe për presidentin ose presidenten e Kosovës. Bytyçi thotë se LVV-ja nuk do të kishte pengesë morale për të votuar një ligj që do ta kthente Gjykatën Speciale në Kosovë, pasi kjo parti ka qenë kundër krijimit të saj. Për këtë arsye, mbështetja e projektit të PDK-së për korrigjimin e ligjit mund t’i sjellë asaj përfitim elektoral.

Sipas profesorit, interesi i PDK-së dhe Aleancës për Ardhmërinë e Kosovës për ndryshimin e ligjit është shtuar pas vendimit të Speciales më 16 shtator, kur u dënuan katër ish-udhëheqës të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Në këtë rrethanë, ai vlerëson se mund të sigurohen deri në 100 vota për ndryshimin e ligjit.

Ndryshimi ligjor mund të miratohet edhe me 61 vota, por opozita nuk i ka e vetme ato. Për këtë arsye, asaj i nevojitet mbështetja e mazhorancës. Në të njëjtën kohë, mazhoranca ka nevojë për votat e opozitës që Kosova të krijojë institucionet dhe të zgjedhë kreun e shtetit. Bytyçi thotë se në këtë mënyrë mund të arrihen të dyja objektivat, miratimi i ligjit dhe formimi i institucioneve, duke fituar Kosova. Ai pyet edhe se çfarë përfitimi do të kenë nga një zhvillim i tillë katër të dënuarit në Hagë: Hashim Thaçi, Jakup Krasniqi, Kadri Veseli dhe Rexhep Selimi.

Bytyçi paralajmëron gjithashtu se duhet shqyrtuar përputhshmëria e ndryshimeve me Kushtetutën. Ai shprehet se një ligj i miratuar pa ekspertizë juridike mund të çojë në një përplasje të re institucionale. Nëse ndryshimet nuk janë kushtetuese, ato mund të dërgohen për shqyrtim në Gjykatën Kushtetuese dhe, në rast rrëzimi, do të shpalleshin të pavlefshme.

Sipas tij, Lista Srpska, ose ndonjë subjekt tjetër, mund të paraqesë një padi në Kushtetuese. Nëse ligji miratohet dhe më pas rrëzohet, Bytyçi vë në dyshim vlerën e këtij investimi politik në një periudhë kaq të vështirë për Kosovën.

Profesori kërkon që para votimit të zhvillohet një konsultim i gjerë me juristë dhe konstitucionalistë të njohur, ndërsa vendimmarrja të bëhet me maturi, pa nxitim dhe pa rrezikuar kthimin e çështjes në pikën zero.

Ai vëren se opozita synon që projektligji të votohet përpara përfundimit të afatit për zgjedhjen e presidentit, ndoshta për shkak të mungesës së besimit te partneri i mundshëm i marrëveshjes. Bytyçi thekson se Vetëvendosje dhe Albin Kurti nuk kanë arsye të kundërshtojnë një ligj që nuk cenon Kushtetutën. Megjithëse mazhoranca do të mbante përgjegjësi përballë ndërkombëtarëve, veçanërisht Këshillit të Evropës, ai mendon se politikisht ajo nuk do të humbiste në elektorat.

Bytyçi e cilëson zgjedhjen e presidentit ose presidentes si çështjen më urgjente. Sipas tij, çdo marrëveshje duhet të konkretizohet fillimisht përmes këtij vendimi, pasi koha po kalon dhe nuk dihet nëse kreu i shtetit do të betohet para datës 6 tetor.

Ndërkohë, ai kërkon që projektligji për Specialen t’i nënshtrohet një ekspertize të plotë kushtetuese. Bytyçi paralajmëron se miratimi i tij, edhe nëse do të ishte në përputhje me ligjin themelor të shtetit, mund të shkaktonte reagime të forta, veçanërisht në Bashkimin Evropian. Sipas tij, Kosova mund të pësojë dëm serioz dhe të shtyjë marrjen e statusit kandidat.

Për këtë arsye, ai e sheh të nevojshëm konsultimin me faktorët evropianë përpara miratimit të ligjit. Sa më i madh të jetë mirëkuptimi nga aktorët e Bashkimit Evropian, aq më të kufizuara do të jenë pasojat e ndryshimeve, ndërsa diplomacia e Kosovës duhet të angazhohet në këtë drejtim. Konsultimet mund të kërkojnë zgjatjen e afatit dhe, sipas Bytyçit, edhe rishikime të përmbajtjes së ligjit.

Në përfundim, Bytyçi nënvizon se prioritet mbetet krijimi i institucioneve të Kosovës. Ai paralajmëron se mungesa e besimit mund të lërë vendin pa institucione dhe pa një ligj të ri për Gjykatën Speciale. Nëse ligji nuk miratohet, shton ai, numri i personave që mund të dërgohen në Hagë mund të jetë edhe dyfishi i atyre që ndodhen aktualisht atje.