Bashkimi Evropian vihet në dyshim pas kritikave për shkarkimin e prokurorëve serbë; Kosova këmbëngul në zbatimin e ligjit

Vendimi i ushtrueses së detyrës së presidentit të Kosovës, Albulena Haxhiu, për të dekretuar lirimin nga detyra të shtatë prokurorëve të komunitetit serb, është pritur me kritika nga Bashkimi Evropian, duke ndezur një debat mbi frymën e këtij qëndrimi dhe respektimin e rendit kushtetues të vendit.

Përmes një zëdhënësi, blloku evropian vlerësoi se veprimi i znj. Haxhiu dhe vendimi paraprak i Këshillit Prokurorial të Kosovës (KPK), nuk duken të jenë në përputhje me ligjin, veçanërisht pasi prokurorët në fjalë kishin njoftuar se po tërhiqnin më parë dorëheqjet e tyre.

“Kjo duket se nuk është në përputhje me ligjin, me procedurën e rregullt ligjore dhe me kërkesat e përgjithshme të sundimit të ligjit në Kosovë. BE-ja u bën thirrje të gjitha institucioneve përkatëse që të përmbahen nga veprimet që synojnë pengimin e riintegrimit të personelit gjyqësor serb të Kosovës,” deklaroi zëdhënësi i BE-së.

Më 21 korrik, Haxhiu bëri të ditur se kishte firmosur dekretet për lirimin nga detyra të këtyre prokurorëve, të cilët ishin tërhequr kolektivisht nga sistemi i drejtësisë që në vitin 2022. Ajo theksoi se me këtë akt po zbatohet një vendim i institucionit kompetent dhe po mbyllet një proces i gjatë, plotësisht në harmoni me Kushtetutën dhe legjislacionin e Kosovës.

Reflektimi i menjëhershëm i BE-së ka ngritur pikëpyetje të mëdha mbi balancën mes nevojës për të ruajtur funksionalitetin e institucioneve të Kosovës dhe respektimit të shtetit të së drejtës, duke rikujtuar se largimi i këtyre prokurorëve ishte një veprim i motivuar politikisht dhe i koordinuar nga Beogradi.

Burjani: Etika profesionale dhe politika nuk bashkëjetojnë

Juristi Blerim Burjani, në një bisedë për “Bota sot”, ka kritikuar ashpër tonin e BE-së, duke e cilësuar qasjen e saj si jokorrekte dhe joprofesionale. Ai theksoi se prokurorët serbë dhanë dorëheqjen për interesa politike dhe jo profesionale, duke cenuar vetë thelbin e etikës gjyqësore.

“Së paku, BE-ja do të duhej të dukej më e sinqertë në kuptimin e etikës profesionale të gjyqtarëve dhe prokurorëve serbë, të cilët e lanë punën pa asnjë arsyetim dhe pa asnjë motiv profesional, por vetëm për motive politike. Të jesh njëkohësisht gjyqtar ose prokuror dhe të merresh me politikë nuk shkon bashkë,” deklaroi ai.

Burjani kërkon që blloku evropian ta shohë çështjen nga një prizëm profesional dhe jo politik, duke e përkrahur Kosovën ose së paku duke përdorur një ton më të drejtë. “Prandaj, kërkohet së paku që BE-ja të jetë korrekte në vlerësimin e saj… Do të ishte më e drejtë të përkrahte Kosovën ose, së paku, toni i saj të ishte profesional dhe jo politik në fushën për të cilën flet,” shtoi ai.

Ai paralajmëroi se çdo lloj “përkëdheljeje” ndaj serbëve nga ana e BE-së dëmton më tej rendin dhe ligjin në Kosovë. Sipas Burjanit, e vetmja rrugë për riintegrim është pranimi i plotë i shtetit, rendit dhe ligjit të Kosovës, përndryshe nuk ka asnjë garanci që të njëjtët prokurorë nuk do ta lënë sërish punën për arsye politike.

“Kjo është jo serioze. Sa më shumë përkëdhelje, aq më keq për rendin dhe ligjin në Kosovë. Kosova duhet të respektohet, si edhe rendi i saj ligjor dhe kushtetues. Loja ka rregulla ligjore dhe askush nuk mund ta lërë punën kur të dojë e të kthehet kur t’i teket. Kështu nuk ndodh as në shtetet e BE-së dhe as askund tjetër. Shteti nuk është fëmijë që të luhet me të,” përfundoi Burjani.

Qarri: Habi me standardet e dyfishta të BE-së

Edhe analisti politik Gani Qarri u shpreh i habitshëm nga qëndrimi i BE-së, duke e krahasuar heshtjen ndaj një deklarate të rëndë të një ministreje serbe me reagimin e ashpër ndaj Kosovës. Ai rikujtoi se ishte vetë Beogradi që urdhëroi largimin kolektiv të serbëve nga institucionet, një veprim që nuk u ndal nga BE-ja.

“Është më tepër se i habitshëm fakti sesi Bashkimi Evropian… ti kalojë pothuajse në heshtje deklaratat e saj dhe të hidhet në akuza të pabazuara, kundër vendimeve ligjore e Kushtetuese të institucioneve shtetërore të Republikës së Kosovës,” u shpreh Qarri për “Bota sot”, duke përmendur rastin e deklaratave ekstremiste të ministres serbe Snezhana Paunoviq.

Ai theksoi se prokurorët e pakicës serbe dhanë dorëheqje me vullnet të plotë dhe të nxitur politikisht, duke e bërë dekretin e znj. Haxhiu një hap normal ligjor për të zgjidhur paqartësitë dhe për të mbyllur një proces të stërzgjatur. “Duke qenë se edhe prokurorët nga pakica serbe po në nëntor të vitit 2022, pranuan urdhrin e Beogradit dhe dhanë dorëheqje pa asnjë presion… më 21 korrik të këtij viti, presidentja në detyrë… me të drejtë nënshkroi dekretet për lirimin nga detyra,” vlerësoi Qarri.

Ai mbrojti vendimin e KPK-së dhe dekretin e Haxhiut si të domosdoshëm për të mos mbajtur peng funksionimin e drejtësisë dhe për të mënjanuar paqartësitë juridike. Sipas tij, nuk ka vend për kritika nga BE përderisa dorëheqjet ishin pasojë e një diktati politik nga Beogradi.

Në vijim, Qarri vlerësoi lart vendosmërinë e treguar nga ushtruesja e detyrës së presidentit, duke nënvizuar se ky akt dëshmon se Kosova do të vijojë të veprojë pa hezitim në mbrojtje të integritetit institucional. “Prandaj me nënshkrimin e dekreteve… po dëshmohet se Republika e Kosovës do të vazhdojë të veprojë me vendosmëri, në përputhje me Kushtetutën dhe ligjet e vendit,” tha ai.

Në fund të analizës së tij, Qarri shtoi se përmbyllja e këtij procesi shumëvjeçar duhet të përshëndetet nga vetë BE si një veprim në frymën e procedurave të rregullta ligjore. Ai e mbylli me një kritikë për mbajtjen ende të mbyllur të urës kryesore mbi Ibër, një çështje tjetër ku sipas tij, blloku evropian nuk ka treguar të njëjtën qasje parimore.