A po kthehet vëmendja e Uashingtonit te dialogu Kosovë–Serbi dhe a do të shoqërohet me presion të vërtetë ndaj Beogradit për ta njohur Kosovën?

Dialogu ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, pas një kohe të gjatë stanjacioni, po tërheq sërish vëmendjen e Kombeve të Bashkuara dhe të Shteteve të Bashkuara, duke ngjallur shpresa për një përfshirje më të fuqishme ndërkombëtare.

Sidoqoftë, apelimet për paqe, qëndrueshmëri dhe forcim të besimit rrezikojnë të mbeten thjesht retorikë diplomatike, nëse nuk pasohen nga veprime konkrete dhe trysni mbi Beogradin.

Sipas analistëve, Uashingtonit i duhet të marrë një rol më aktiv për ta zhbllokuar procesin, ndërkohë që zgjedhjet në Serbi dhe rrethanat gjeopolitike mund ta bëjnë edhe më të vështirë rifillimin e negociatave.

A do të kthehet interesimi i rinovuar amerikan në një iniciativë të prekshme që çon drejt normalizimit të marrëdhënieve dhe njohjes së ndërsjellë?

Profesori çmon se angazhimi i administratës Trump mund të formësojë të ardhmen e dialogut, por kërkon zbatim marrëveshjesh, përgjegjësi për Banjskën dhe garanci për sovranitetin e Kosovës

Pozicionet e shprehura nga Shtetet e Bashkuara në Këshillin e Sigurimit të OKB-së, lidhur me paqen dhe stabilitetin në Ballkanin Perëndimor, e rikthejnë në qendër të diskutimit domosdoshmërinë e një përfshirjeje ndërkombëtare më të prerë në dialogun Kosovë–Serbi.

Profesori dr. Fejzulla Berisha, duke analizuar zhvillimet dhe qëndrimin e administratës së presidentit Donald Trump, thekson se normalizimi i raporteve mes dy vendeve nuk mund të arrihet vetëm përmes deklaratave diplomatike; ai kërkon zbatim real të marrëveshjeve dhe llogaridhënie të qartë nga të dyja anët.

Berisha nënvizon se thirrjet për vetëpërmbajtje dhe ndërtim besimi kanë vlerë, por përgjegjësia e përbashkët për ruajtjen e paqes nuk nënkupton automatikisht fajësi të barabartë apo detyrime të paplotësuara në mënyrë të njëjtë.

“Përgjegjësia e përbashkët për paqen nuk duhet të lexohet si barazim i menjëhershëm i fajit ose i detyrimeve të paplotësuara. Secila palë duhet gjykuar në bazë të veprimeve të veta dhe zotimeve që ka marrë përsipër t’i zbatojë”, pohon Berisha për “Bota sot”.

Ai thekson se për Kosovën, dialogu me Serbinë shkon përtej diplomacisë së zakonshme, sepse lidhet drejtpërdrejt me sovranitetin shtetëror, sigurinë kombëtare, funksionimin e institucioneve demokratike dhe rrugën euroatlantike të vendit.

Berisha vlerëson se Kosova duhet të vijojë forcimin e shtetit ligjor, mbrojtjen e të drejtave të të gjitha komuniteteve dhe bashkërendimin me aleatët ndërkombëtarë. Ndërkohë, ai thekson se Serbia duhet ta provojë me vepra konkrete përkushtimin e saj ndaj normalizimit, duke treguar se angazhimi i saj nuk kufizohet vetëm në deklarata politike.

Sa u përket aktorëve ndërkombëtarë, profesori mendon se trysnia diplomatike ndaj Serbisë duhet të bazohet në standarde të qarta, prova të verifikueshme dhe pasoja për mospërmbushjen e marrëveshjeve.

“Presioni ndërkombëtar duhet të synojë ndryshimin e sjelljes që bllokon paqen, e jo dobësimin politik të njërës palë. Vetëm kështu dialogu mund të shndërrohet nga një proces i gjatë negociatash në një mekanizëm të vërtetë normalizimi”, thotë ai.

Berisha shton se avancimi i Serbisë në rrugën drejt BE-së duhet të kushtëzohet nga përmbushja e matshme e detyrimeve ndaj Kosovës. Në këtë kuadër, ai e sheh si thelbësore ndriçimin e plotë të sulmit të armatosur në Banjskë më 24 shtator 2023 dhe nxjerrjen para drejtësisë të përgjegjësve, bazuar në prova dhe procedura ligjore.

Ai konsideron se komuniteti ndërkombëtar duhet të kërkojë bashkëpunim të plotë për të sqaruar rrethanat e këtij sulmi, pasi çdo akt që rrezikon sigurinë dhe rendin kushtetues duhet trajtuar me seriozitet maksimal.

Megjithatë, profesori thekson se edhe institucionet e Kosovës duhet të veprojnë në përputhje me standardet demokratike, proporcionalitetin dhe të drejtat e komuniteteve. Ai mendon se respektimi i këtyre parimeve nuk e zvogëlon përgjegjësinë e Serbisë, por e forcon pozitën juridike dhe diplomatike të Kosovës.

Një temë tjetër që sipas Berishës kërkon kujdes të veçantë është Asociacioni i komunave me shumicë serbe. Ai vëren se çdo zgjidhje duhet të respektojë marrëveshjet e dialogut, por edhe Kushtetutën e Kosovës dhe funksionalitetin e shtetit.

Duke folur për rolin e administratës amerikane, Berisha çmon se SHBA-ja ka rëndësi të posaçme për sigurinë e Kosovës dhe dinamikat diplomatike në Ballkanin Perëndimor. Sipas tij, një përfshirje më e thellë e Uashingtonit mund t’i shpejtojë negociatat, të krijojë mekanizma zbatimi më të qartë dhe ta rrisë presionin diplomatik mbi palët.

Megjithatë, ai paralajmëron se një marrëveshje e arritur me nxitim nuk sjell domosdoshmërisht qëndrueshmëri.

“Për Kosovën, qëllimi nuk duhet të jetë thjesht një marrëveshje formale, por ndërtimi i një paqeje që mbron sovranitetin, rendin kushtetues dhe sigurinë e qytetarëve”, nënvizon Berisha.

Ai mendon se çdo marrëveshje e qëndrueshme duhet të përmbajë detyrime të qarta, mekanizma monitorimi dhe garanci që parandalojnë rikthimin e krizave mes Kosovës dhe Serbisë.

Në këtë drejtim, profesori e sheh si të domosdoshëm bashkërendimin e SHBA-së me Bashkimin Evropian dhe partnerët e tjerë euroatlantikë. Sipas tij, Uashingtoni dhe Brukseli mund të ndërtojnë një kornizë më të qëndrueshme për zbatimin e marrëveshjeve dhe parandalimin e tensioneve, nëse veprojnë me vendosmëri dhe kritere të qarta për të dyja palët.

Berisha thekson gjithashtu se Kosova duhet ta ruajë partneritetin strategjik me Shtetet e Bashkuara përmes diplomacisë profesionale, komunikimit të pandërprerë dhe vendimeve institucionale të përgjegjshme.

Ai vëren se asnjë deklaratë e Uashingtonit nuk mund të garantojë vetvetiu njohjen e Kosovës nga Serbia, anëtarësimin në organizata ndërkombëtare apo zgjidhjen e të gjitha mosmarrëveshjeve. Këto synime, sipas tij, kërkojnë punë diplomatike të vijueshme, përkrahje ndërkombëtare dhe institucione të qëndrueshme brenda vendit.

Në fund, profesori vlerëson se stabiliteti afatgjatë i Kosovës duhet të mbështetet në fuqizimin e shtetit ligjor, konsolidimin e partneritetit euroatlantik dhe zhvillimin e një diplomacie aktive që mbron interesat shtetërore pa e mbyllur rrugën e dialogut.

Ai thekson se suksesi i procesit të normalizimit nuk duhet matur me numrin e takimeve apo fuqinë e deklaratave, por me zbatimin e marrëveshjeve, uljen e tensioneve dhe krijimin e garancive për paqe të qëndrueshme.

“Për Republikën e Kosovës, paqja nuk mund të jetë çmim që paguhet me cenimin e shtetësisë, as stabilitet që mbështetet mbi paqartësi të pafundme politike. Ajo duhet të jetë rezultat i drejtësisë, respektimit të marrëveshjeve dhe njohjes së realiteteve shtetërore”, përfundon Berisha.

Ai shton se e ardhmja e Ballkanit Perëndimor nuk varet vetëm nga aftësia për të shmangur konfliktin, por edhe nga vullneti për të ndërtuar marrëdhënie të qëndrueshme mbi sigurinë, përgjegjësinë dhe respektimin e së drejtës ndërkombëtare.

Analisti çmon se rikthimi i vëmendjes së OKB-së dhe SHBA-së ndaj dialogut është një sinjal domethënës

Analisti dhe veprimtari Nexhat Bexheti e sheh si të rëndësishëm faktin që Shtetet e Bashkuara dhe Organizata e Kombeve të Bashkuara po i kushtojnë sërish vëmendje dialogut Kosovë–Serbi, pas një periudhe gjatë së cilës ky proces, sipas tij, kishte rënë pothuajse në harresë.

Megjithatë, ai vlerëson se deklaratat e bëra në Këshillin e Sigurimit nuk kanë fuqi detyruese për palët dhe nuk krijojnë trysni të mjaftueshme që kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, dhe presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, të kthehen në tryezën e bisedimeve.

Bexheti thotë se ky zhvillim duhet parë si një sinjal pozitiv për Kosovën, edhe pse nuk sjell rezultate të menjëhershme. Ai mendon se rikthimi i vëmendjes ndërkombëtare mund të ketë lidhje edhe me tejkalimin e bllokadës politike në Kosovë dhe formimin e institucioneve, gjë që sipas tij i ka shtyrë partnerët ndërkombëtarë ta rifokusojnë vëmendjen te zhvillimet në vend.

“Është shumë domethënëse që vëmendja e OKB-së dhe e SHBA-së është rikthyer te dialogu Kosovë–Serbi. Kosova duhet të inkurajohet nga ky zhvillim, sepse për një kohë ky proces pothuajse u fut në harresë”, vlerëson Bexheti për “Bota sot”.

Ai i referohet edhe deklaratës së përfaqësueses së SHBA-së në Këshillin e Sigurimit, Tammy Bruce, e cila i ftoi Kosovën dhe Serbinë të tregojnë vetëpërmbajtje, të ndërmarrin hapa konkretë për forcimin e besimit dhe të përfshihen në mënyrë konstruktive në dialogun e lehtësuar nga Bashkimi Evropian.

Bexheti mendon se mesazhi amerikan për paqe, stabilitet dhe prosperitet është i mirëpritur, por nuk duhet ngatërruar me përgjegjësi konkrete apo me presion që do t’i detyronte palët të rifillonin negociatat. Ai kujton se deklarata të ngjashme janë bërë edhe më parë, pa sjellë përparimin e pritur në normalizimin e marrëdhënieve.

“Ky raport nuk është detyrues për të dyja vendet dhe nuk përmban mekanizma që do t’i shtynin Kosovën dhe Serbinë të nisin dialogun për stabilizimin e marrëdhënieve. Nuk është presion i drejtpërdrejtë që Vuçiqi dhe Kurti të ulen në tryezën e bisedimeve”, thekson ai.

Bexheti çmon se rifillimi i dialogut has edhe në pengesa politike e diplomatike. Ai përmend zgjedhjet e pritshme në Serbi si një nga faktorët që mund ta vështirësojnë nisjen e procesit, së bashku me mosmarrëveshjet e vazhdueshme ndërmjet Prishtinës dhe Beogradit për zbatimin e marrëveshjeve të kaluara.

Sipas tij, sulmi i armatosur në Banjskë më 24 shtator 2023 dhe akuzat e ndërsjella mes palëve kanë ndikuar në thellimin e mosbesimit dhe në ngecjen e dialogut. Në këtë kuadër, ai mendon se thirrjet për përmbajtje duhet të shoqërohen me angazhim konkret për zbatimin e marrëveshjeve dhe për krijimin e kushteve që procesi të mos mbetet vetëm në nivel deklaratash.

Duke folur për rolin e SHBA-së, Bexheti thotë se Uashingtoni duhet ta ashpërsojë qasjen ndaj Serbisë dhe të përdorë instrumente më konkrete diplomatike e ekonomike, në mënyrë që Beogradi të motivohet të përfshihet në procesin e normalizimit me Kosovën.

“Është më se e nevojshme që SHBA-ja të ushtrojë presion mbi Serbinë, sepse, kur bëhet fjalë për Kosovën, Beogradi nuk bindet lehtë nga trysnia ndërkombëtare. SHBA-ja duhet ta trajtojë këtë çështje me seriozitet dhe të shqyrtojë edhe mundësinë e sanksioneve ekonomike, në mënyrë që Serbia ta kuptojë rëndësinë e nisjes së dialogut për normalizimin e marrëdhënieve dhe njohjen reciproke”, shprehet Bexheti.

Ai pret që administrata e presidentit amerikan, Donald Trump, të angazhohet më seriozisht për rifillimin e dialogut në periudhën e ardhshme. Si argument, Bexheti kujton përpjekjet e mëparshme të Trumpit për ta afruar Kosovën me Serbinë, duke iu referuar takimit në Shtëpinë e Bardhë me ish-kryeministrin e Kosovës, Avdullah Hoti, dhe presidentin serb, Aleksandar Vuçiq.

Sipas tij, zhvillime të tjera ndërkombëtare, veçanërisht lufta në Ukrainë, kanë bërë që çështja Kosovë–Serbi të mos jetë gjithmonë ndër prioritetet kryesore të politikës së jashtme amerikane. Bexheti shpreh gjithashtu shqetësim për ndryshimet në qasjen e SHBA-së ndaj Rusisë dhe politikës së sanksioneve, duke i lidhur këto lëvizje me dinamikat më të gjera gjeopolitike.

Në analizën e tij, Bexheti parashtron edhe mundësinë që Rusia të përfshihet në një proces më të gjerë diplomatik për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë. Ai argumenton se Moska ka ndikim politik në Serbi dhe beson se bashkërendimi ndërmjet SHBA-së dhe Rusisë mund të ndikojë në qëndrimin e Beogradit, pavarësisht se cila qeveri do të dalë nga zgjedhjet në Serbi.

Bexheti shpreh bindjen se një angazhim i tillë mund të hapë rrugë drejt një zgjidhjeje përfundimtare, duke përfshirë njohjen e Kosovës nga Serbia. Megjithatë, ky mbetet vlerësim dhe pritshmëri e tij për zhvillimet e ardhshme diplomatike.

“Besoj se administrata e Trumpit do të angazhohet seriozisht që dialogu të rifillojë. Nëse arrihet një koordinim i mirëfilltë ndërkombëtar dhe Serbia bindet se normalizimi i marrëdhënieve është i domosdoshëm, mund të krijohen kushte për një zgjidhje që do të ishte e rëndësishme për Kosovën dhe për stabilitetin e gjithë Ballkanit Perëndimor”, përfundon Bexheti për “Bota sot”.