9 shtatori vendimtar për institucionet e Kosovës, në tryezë tre skenarë politikë

Deputetët e Kuvendit të Kosovës pritet të mblidhen të mërkurën, më 9 shtator, për të vazhduar seancën konstituive, në një tjetër moment të rëndësishëm për zhvillimet politike në vend.

Seanca, e cila mbeti e papërfunduar gjatë muajit të kaluar, është paraparë të nisë në orën 11:00. Përfundimi i konstituimit të Kuvendit do të krijonte mundësinë për nisjen e procesit të formimit të institucioneve të reja shtetërore.

Megjithatë, përveç përmbylljes së procedurave parlamentare, vëmendja pritet të jetë e fokusuar edhe te hapi pasues: zgjedhja e presidentit të Republikës.

Ende nuk dihet nëse një marrëveshje e mundshme ndërmjet LVV-së dhe LDK-së do të prodhojë numrat e nevojshëm për zhbllokimin e situatës dhe funksionalizimin e plotë të institucioneve.

Në seancën e 9 shtatorit pritet të marrin pjesë edhe Partia Demokratike e Kosovës dhe Lidhja Demokratike e Kosovës, të cilat do të jenë pjesë e procesit të konstituimit të Kuvendit.

Drenori: Për seancën e së mërkurës janë të mundshëm tre skenarë

Analisti politik Xhavit Drenori ka renditur tre mundësi për mënyrën se si mund të zhvillohet seanca e së mërkurës.

Sipas tij, opsioni i parë është që LVV-ja të mos e çojë përpara konstituimin e institucioneve, nëse nuk siguron një marrëveshje për presidentin. Skenari i dytë parashikon vazhdimin e konstituimit të Kuvendit dhe krijimin e qeverisë, duke i lënë kohë LVV-së për të negociuar një zgjidhje. Ndërsa mundësia e tretë lidhet me arritjen e një marrëveshjeje ndërmjet partive, e cila do ta hapte rrugën për zgjedhjen e presidentit.

Drenori mendon se dy alternativat e para kanë më shumë gjasa të realizohen, ndërsa një marrëveshje e menjëhershme mes subjekteve politike mbetet më pak e mundshme.

“Në seancën e së mërkurës mund të shfaqen tre skenarë. I pari lidhet me mundësinë që Lëvizja Vetëvendosje të njoftojë se nuk ka arritur marrëveshje me asnjë subjekt politik. Meqë moszgjedhja e presidentit do ta çonte vendin drejt zgjedhjeve, LVV-ja mund të kërkojë pezullimin e hapave për konstituimin e institucioneve, përfshirë formimin e qeverisë, dhe përdorimin e hapësirës parlamentare për të gjetur një zgjidhje tjetër.

Një mundësi tjetër është që, edhe pa marrëveshje me partitë e tjera, të vazhdohet me konstituimin e Kuvendit dhe më pas me formimin e qeverisë. Kjo do t’i siguronte LVV-së kohë dhe hapësirë që gjatë dy muajve të ardhshëm të përpiqej të arrinte marrëveshje për zgjedhjen e presidentit.

Skenari i tretë do të ishte arritja e një marrëveshjeje ndërmjet subjekteve politike, përmes së cilës do të mund të niste procedura për zgjedhjen e presidentit. Këtë mundësi e vlerësoj si më pak të mundshme. Për këtë arsye, dy skenarët e parë duken më realistë për seancën e së mërkurës” – shpjegoi Drenori për “Bota sot”.

Makolli kritikon VV-në për vakumin institucional

Analisti politik Vesel Makolli e ka cilësuar paradoksale situatën në të cilën një subjekt që ka fituar tri palë zgjedhje radhazi, dy prej tyre me më shumë se 50% të votave, e ka lënë vendin për gati dy vjet pa institucione funksionale.

“Fitorja e tri palë zgjedhjeve radhazi, veçanërisht e dy proceseve të fundit me mbi 50% të votave, duhej të përkthehej në krijimin e institucioneve. Fakti që vendi është lënë për gati dy vjet në vakum institucional përbën një paradoks politik që kërkon një vlerësim shumë më të thellë se një analizë e zakonshme.

Kjo është edhe përgjegjësia për të cilën elektorati kosovar ka dhënë besimin dhe, në një kuptim të plotë, e ka obliguar subjektin fitues. Nuk është e mjaftueshme që përgjegjësia t’u atribuohet opozitës, sistemit, rrethanave apo bllokadave institucionale.

Një lider që fiton tri herë radhazi dhe merr një mbështetje kaq të madhe elektorale ka një përgjegjësi të jashtëzakonshme për ta shndërruar mandatin në institucione funksionale. Rezultati politik nuk matet vetëm me votat e marra në ditën e zgjedhjeve, por edhe me aftësinë për ta kthyer atë besim në qeverisje, stabilitet, institucione dhe rezultate” – tha Makolli për “Bota sot”.

Sipas Makollit, Avni Dehari, në cilësinë e thirrësit të seancës konstituive, ka kompetenca vetëm për drejtimin e asaj seance. Ai konsideron se shtyrja e mbledhjes dhe shfrytëzimi i afateve kushtetuese përbëjnë një veprim politik në përputhje me interesat e partisë së Deharit.

“Personi që ka thirrur mbledhjen e Kuvendit për 9 shtatorin është deputet si gjithë të tjerët. Rregullorja e Punës së Kuvendit, duke u bazuar në moshën e tij, e ngarkon atë vetëm me thirrjen dhe drejtimin e mbledhjes konstituive. Përtej këtij funksioni, ai nuk ka detyrime apo kompetenca të veçanta.

Për rrjedhojë, shtyrja ose zvarritja e mbledhjes dhe shfrytëzimi i të gjitha afateve kushtetuese nga Avni Dehari nuk mund të shihet vetëm si një çështje procedurale. Bëhet fjalë për një veprim politik, i cili, bazuar në zhvillimet e deritanishme, duket se është ndërmarrë në përputhje me vendimin dhe interesin politik të partisë së tij.

Opozita ka të drejtë, në mënyrë normale dhe demokratike, ta kundërshtojë qeverinë, të kërkojë zgjedhje të reja, të mos e votojë qeverinë dhe të përdorë të gjitha mjetet politike e parlamentare që i lejojnë Kushtetuta dhe demokracia” – u shpreh ai.

Makolli theksoi se përgjegjësia kryesore për krijimin e institucioneve i takon forcës që ka dalë fituese në zgjedhje.

Ai vlerësoi se zgjatja e afateve kushtetuese mund të jetë pjesë e një strategjie politike, përmes së cilës synohet që opozita të bartë përgjegjësinë për krizën dhe për mundësinë e mbajtjes së zgjedhjeve të reja.

“Përgjegjësia kryesore për formimin e institucioneve bie mbi subjektin që ka fituar zgjedhjet dhe ka kërkuar mandatin për ta drejtuar vendin. Nuk mund të përmbyset kjo logjikë duke ia ngarkuar opozitës barrën kryesore për vakumin institucional, kur fituesi i zgjedhjeve, me mbi 50% të votave, ka pasur numrat dhe mandatin për t’i krijuar institucionet.

VV-ja nuk ka qenë që në fillim e gatshme të kërkojë kompromis politik dhe të formojë institucionet shtetërore, për shkak të obligimeve që burojnë nga marrëveshjet ndërkombëtare dhe vendimeve që duhet të zbatohen.

Në këtë rrethanë, mosrespektimi i afateve kushtetuese mund të jetë pjesë e një strategjie të llogaritur. Ai mund të shërbejë si karrem për opozitën, në mënyrë që pas konstituimit të Kuvendit dhe zgjedhjes së Qeverisë më 9 shtator, ajo t’i drejtohet Gjykatës Kushtetuese për shkeljen e afateve.

Qëllimi politik i VV-së do të ishte krijimi i një situate ku përgjegjësia për vazhdimin e krizës institucionale dhe për një cikël të ri zgjedhjesh parlamentare t’i atribuohej opozitës. Pra, nuk kemi të bëjmë vetëm me një ngërç procedural, por me një kalkulim të mirëfilltë politik” – përfundoi ai.