Stuhitë diellore kërcënojnë saktësinë e GPS-it dhe mund të vështirësojnë funksionimin e makinave autonome

Studiuesit paralajmërojnë se shpërthimet e fuqishme diellore mund të trazojnë sinjalet GPS dhe të krijojnë rrezik për automjetet autonome, të cilat e përdorin navigimin satelitor për të përcaktuar pozicionin e tyre në rrugë.

Një grup kërkuesish në SHBA ka shqyrtuar mënyrën se si aktiviteti intensiv i Diellit ndikon te sinjalet GPS. Analiza tregoi se çrregullimet në atmosferën e Tokës mund të sjellin pasaktësi të rëndësishme në përcaktimin e vendndodhjes.

Në rrethana të caktuara, devijimi mund të arrijë disa metra. Për një makinë që lëviz pa drejtues, një ndryshim i tillë mund të përcaktojë nëse automjeti qëndron në korsinë e duhur apo e interpreton gabim pozicionin e vet.

Stuhitë diellore formohen kur Dielli çliron sasi të mëdha energjie dhe grimcash të ngarkuara në hapësirë. Kur këto grimca mbërrijnë pranë Tokës, ato mund të trazojnë jonosferën, shtresën atmosferike që shtrihet dhjetëra deri në qindra kilometra mbi sipërfaqen e planetit.

Para se të arrijnë te marrësit në Tokë, sinjalet GPS kalojnë përmes jonosferës. Një jonosferë e çrregulluar mund ta vonojë, dobësojë ose shtrembërojë sinjalin, duke bërë që sistemi kompjuterik të përllogarisë me më pak saktësi pozicionin e automjetit.

Kjo situatë mund të ndikojë te automjetet autonome, sistemet e të cilave ndërthurin të dhënat e GPS-it me kamerat, radarët dhe hartat me shumë detaje.

Studiuesit analizuan funksionimin e sistemeve të navigimit gjatë një stuhie të fortë diellore të regjistruar në nëntor të vitit 2025. Në fazat më intensive të aktivitetit, në raste të veçanta u konstatuan gabime pozicionimi prej 9 deri në 10 metrash.

Një devijim i tillë mund të jetë më i madh se gjerësia e një korsie të zakonshme rrugore. Megjithatë, studiuesit sqarojnë se makinat autonome nuk mbështeten vetëm te GPS-i, pasi përdorin edhe sisteme të tjera sigurie për të vëzhguar mjedisin përreth.

Edhe nëse humbja ose shtrembërimi i GPS-it nuk do ta bënte automatikisht një automjet të humbiste kontrollin, ai do të shtonte një burim gabimi që teknologjia duhet ta dallojë dhe ta korrigjojë.

Studimi u drejtua nga fizikani hapësinor Endawoke Yizengaw, pjesë e organizatës kërkimore “The Aerospace Corporation”. Autorët i përshkruan rezultatet si “gabime të konsiderueshme pozicionimi”, të cilat mund të prekin transportin autonom dhe fusha të tjera ku kërkohet saktësi e lartë.

Pasojat nuk kufizohen vetëm te automjetet që lëvizin në rrugë. Makineritë bujqësore moderne përdorin GPS me precizion të lartë për mbjelljen, spërkatjen dhe korrjen e të mbjellave sipas vijave të programuara.

Sipas studiuesve, stuhitë gjeomagnetike të viteve të fundit kanë shkaktuar vështirësi edhe për këto pajisje, duke bërë që traktorët dhe makineritë e automatizuara të humbin saktësinë e navigimit.

Një stuhi e fuqishme gjeomagnetike në maj të vitit 2024 krijoi probleme për fermerë në SHBA, të cilët raportuan devijime në sistemet automatike të drejtimit.

Rasti tregon se edhe një pasaktësi relativisht e vogël e GPS-it mund të ketë pasoja të mëdha kur teknologjia përdoret për procese që kërkojnë saktësi centimetër pas centimetri.

Sot, në mbarë botën, janë në funksion mijëra automjete plotësisht autonome në shërbime komerciale. Në SHBA, kjo përfshin robotaksitë e Waymo-s në Austin, Los Angeles, Phoenix dhe San Francisco, si edhe flotat e kompanive të tjera që po zhvillojnë drejtimin autonom.

Këto automjete kombinojnë kamera, radarë, lidarë, harta me rezolucion të lartë dhe sisteme satelitore. GPS-i përbën vetëm një element të këtij rrjeti teknologjik, por vazhdon të ketë rol të rëndësishëm në përcaktimin e pozicionit të përgjithshëm të automjetit.

Rreth 10 mijë makina pa shofer janë në përdorim. Megjithatë, një stuhi diellore nuk do të nënkuptonte domosdoshmërisht humbjen e kontrollit nga një makinë autonome; ajo mund të shtonte një problem që sistemet mbrojtëse duhet ta identifikojnë dhe ta kompensojnë.

Shkencëtarët mund të dallojnë zakonisht momentin kur Dielli çliron një shpërthim të madh energjie dhe kanë nga një deri në tre ditë kohë përpara se grimcat të mbërrijnë në Tokë. Parashikimi i saktë i fuqisë së goditjes dhe i zonave që do të preken më shumë mbetet, megjithatë, shumë më i vështirë.

Stuhitë e dobëta diellore janë dukuri relativisht të shpeshta, veçanërisht gjatë maksimumit diellor, periudha më aktive e ciklit rreth 11-vjeçar të Diellit. Në të kundërt, ngjarjet aq të fuqishme sa të çrregullojnë në përmasa të mëdha GPS-in në zona të gjera janë më të rralla.

Aktiviteti ekstrem i Diellit mund të prekë edhe teknologji të tjera. Grimcat e ngarkuara mund të ndërhyjnë në komunikimet satelitore dhe radio, të dëmtojnë pajisjet elektronike në hapësirë dhe, në raste ekstreme, të shkaktojnë probleme në rrjetet elektrike.

Stuhitë gjeomagnetike kanë sjellë edhe më parë ndërprerje në komunikimet satelitore dhe në shërbimet e internetit që mbështeten te satelitët. Për këtë arsye, kompanitë e telekomunikacionit, operatorët satelitorë, linjat ajrore dhe industria e transportit e ndjekin në mënyrë të vazhdueshme aktivitetin diellor.

Studimi ngre një pyetje të rëndësishme për të ardhmen e transportit: sa më shumë të mbështeten makinat, avionët, makineritë bujqësore dhe infrastruktura te navigimi satelitor, aq më e madhe bëhet nevoja që ato të vazhdojnë të funksionojnë edhe kur GPS-i është i pasaktë ose përkohësisht i padisponueshëm.

Ekspertët vlerësojnë se automjetet autonome duhet të pajisen me sisteme të shumta rezervë dhe të mos varen nga një burim i vetëm navigimi. GPS-i duhet të përdoret së bashku me kamerat, radarët, lidarët, sensorë të tjerë dhe hartat lokale, në mënyrë që një problem në një prej sistemeve të mos shkaktojë automatikisht humbjen e kontrollit.

Stuhitë diellore nuk përbëjnë një kërcënim të ri për teknologjinë, por zgjerimi i përdorimit të automjeteve autonome po e bën gjithnjë e më të rëndësishme për sigurinë çështjen e ndikimit të tyre te sistemet e navigimit. /GazetaExpress/