SpaceX synon sërish kapjen e Starship, ndërsa vendimi për pjesën e sipërme mbetet i hapur

SpaceX do të vendosë më vonë nëse do të tentojë të kapë pjesën e sipërme të raketës gjigante Starship kur ajo të rikthehet në Tokë.

Në testin e 15-të të Starship, kompania synonte për herë të parë rikuperimin e plotë të të dyja pjesëve të raketës. Për këtë kishte planifikuar të përdorte krahët mekanikë në kullën e lëshimit, të njohur me nofkën “shkopinj shkopi” (chopsticks).

Raketa 124 metra (407 këmbë) e lartë u nis me sukses nga platforma Starbase në Boca Chica, Teksas, të premten në orën 16:47 sipas orës lokale. Sipas planit, përforcuesi i poshtëm Super Heavy duhej të kapej gjatë kthimit, gjashtë minuta e gjysmë pas nisjes.

Qendra e kontrollit të misionit fillimisht e miratoi manovrën e kapjes në kullë. Megjithatë, pak minuta pas lëshimit, përforcuesi aktivizoi një sistem automatik ndërprerjeje dhe mori drejtimin e oqeanit. Ai qëndroi pezull pak mbi ujë përpara se të shpërthente në flakë, sipas BBC.

Gjatë transmetimit të drejtpërdrejtë, një zëdhënës i SpaceX tha se siguria mbetet përparësia kryesore e kompanisë. Ai shpjegoi se mjetet fluturuese po përdoren ende për të provuar manovra të patestuara më parë, ndaj çdo veprim duhet të mund të kryhet në mënyrë të sigurt.

Ndërkohë, pjesa e sipërme, e quajtur “Ship” (Anija), vijoi drejt hapësirës dhe lëshoi 26 satelitë të konstelacionit Starlink, i cili ofron internet me shpejtësi të lartë. Ajo pritet të bëjë 14 orbita rreth Tokës dhe të kthehet te kulla e lëshimit 22 orë e gjysmë pas ngritjes, rreth orës 15:15 të së shtunës sipas orës lokale (21:15 GMT).

SpaceX e ka kapur Super Heavy në tre fluturime të mëparshme testuese. Faza e sipërme, përkundrazi, nuk është kapur ende nga krahët mekanikë; ajo arriti për herë të parë në orbitë vetëm në shtator.

Para fluturimit, kompania bëri të ditur se vendimi për kapjen e Anijes do të merrej vetëm pas një vlerësimi të kujdesshëm të gjendjes së saj gjatë qëndrimit në hapësirë. Nëse konstatohen probleme, në disa momente të fluturimit ajo mund të drejtohet për t’u ulur në oqean.

Synimi për ta ripërdorur të gjithë raketën

Një raketë plotësisht e ripërdorshme është prej kohësh ndër objektivat kryesore të SpaceX. Kompania kërkon që të dyja pjesët e Starship të përdoren sërish, në mënyrë që raketa të fluturojë vazhdimisht dhe kostot të ulen.

Në vitin 2015, SpaceX u bë kompania e parë që uli vertikalisht një pjesë rakete, përforcuesin Falcon 9. Sot, Falcon 9 kryen më shumë se 100 fluturime në vit dhe ripërdorimi i pjesës së poshtme ka ulur ndjeshëm shpenzimet e lëshimeve.

Sipas profesorit Malcolm Macdonald, president i Shoqatës Mbretërore të Aeronautikës, ulja e një Starship të plotë mund ta çojë këtë teknologji në një nivel krejtësisht tjetër. Ai tha se ripërdorimi i plotë ka potencialin të ndryshojë rrënjësisht ekonominë e aksesit në hapësirë.

Macdonald shtoi se një fluturim i vetëm i suksesshëm nuk do ta vërtetonte këtë model, por mund të shënonte kalimin nga demonstrimi se Starship është në gjendje të fluturojë te demonstrimi i mënyrës se si mund të funksionojë.

SpaceX u bë kompani publike në fillim të këtij viti. Për këtë arsye, fluturimi do të ndiqet me vëmendje si nga aksionarët e saj, ashtu edhe nga NASA.

Roli i Starship në planet hënore të NASA-s

Zhvillimi i Starship ndikon drejtpërdrejt në përpjekjet e NASA-s për të çuar njerëz në Hënë në vitin 2028, një afat tejet ambicioz. NASA i ka dhënë SpaceX një kontratë për ta përshtatur Anijen si mjet uljeje hënore, që në të ardhmen do të transportojë astronautë në sipërfaqen e Hënës.

Me NASA-n bashkëpunon edhe Blue Origin, kompania e miliarderit të teknologjisë Jeff Bezos, rival i Elon Musk. Ajo ka gjithashtu një kontratë për të përdorur raketën dhe mjetin e saj të uljes New Glenn për zbritjen në Hënë.

Të dyja kompanitë kanë rol kyç edhe në misionin Artemis III, aktualisht të planifikuar për verën e vitit 2027, një tjetër afat sfidues. Gjatë udhëtimit, katër astronautë në anijen kozmike Orion të NASA-s do të përpiqen të ankorohen me mjetet e uljes hënore të SpaceX dhe Blue Origin.

Për t’i përmbushur këto angazhime, Starship duhet të përparojë ndjeshëm në muajt e ardhshëm. Zhvillimi i raketës ka ecur shumë më ngadalë nga sa parashikonte SpaceX.

Edhe Blue Origin ka ende shumë punë përpara. Në fillim të këtij viti, shpërthimi i raketës së saj shkatërroi plotësisht platformën e lëshimit në Florida. Kompania kishte thënë se anija e saj kozmike do të rikthehej në funksion deri në fund të këtij viti, por rifillimi i fluturimeve është shtyrë tashmë për fillimin e vitit 2027.

NASA po përballet me presion për të respektuar afatet. Administratori i saj, Jared Isaacman, ka deklaruar se Shtetet e Bashkuara janë në garë me Kinën për të arritur në Hënë. Kina synon t’i dërgojë taikonautët e saj, astronautët kinezë, në sipërfaqen hënore deri në vitin 2030.