Këshillat e chatbot-eve për shëndetin mendor shqetësojnë psikologët: Rrezik nga informacionet e dëmshme

Përdorimi i chatbot-eve të inteligjencës artificiale (IA) pa rregullim për këshillim mbi shëndetin mendor ka nxitur paralajmërime nga psikologët. Sipas tyre, njerëzit që kërkojnë ndihmë përmes këtyre mjeteve mund të marrin informacione pa bazë profesionale dhe të dëmshme.

Një anketim i Shoqatës Britanike të Psikologjisë (BPS) tregon se, gjatë 12 muajve të fundit, profesionistët kanë konstatuar një shtim prej 49% të pacientëve që i drejtohen inteligjencës artificiale për mbështetje.

Në sondazh u përfshinë 197 psikologë, këshillues dhe psikoterapistë. Nga përgjigjet e tyre rezulton se 7 në 10 janë disi ose shumë të shqetësuar nga përdorimi i IA-së prej klientëve për çështje të shëndetit mendor.

Mungesa e mbikëqyrjes klinike përbën shqetësim për pothuajse 9 në 10 të anketuar, ose 88%. Ndërkohë, 87% druhen se informacioni i dhënë nga inteligjenca artificiale mund të jetë i pasaktë.

Për rreth 80% të pjesëmarrësve, një tjetër problem është varësia e tepruar që klientët po krijojnë ndaj teknologjisë. Rreth tre të katërtat, ose 76%, u shprehën se përdorimi i saj po dëmton mirëqenien e klientëve.

Presidentja e BPS-së, Laura Dean, i interpretoi rezultatet si dëshmi të një shqetësimi të bazuar për ata që përdorin inteligjencën artificiale si terapi për shëndetin mendor. Ajo theksoi se paralajmërimi vjen nga profesionistët e psikologjisë që punojnë drejtpërdrejt me njerëzit dhe u japin mbështetje thelbësore në takime ballë për ballë.

Sipas Dean, mundësia që chatbot-et e parregulluara dhe të hapura për këdo të ofrojnë këshilla pa kualifikim profesional dhe të dëmshme është një rrezik real.

Ajo nënvizoi se përfshirja e inteligjencës artificiale në kujdesin shëndetësor mund të japë rezultat vetëm në praninë e mekanizmave të përshtatshëm mbrojtës. Këta mekanizma, sipas saj, duhet të sigurojnë mbrojtje si për profesionistët e psikologjisë, ashtu edhe për personat që marrin ndihmë prej tyre.

Duke pranuar përfitimet e shumta të IA-së, presidentja e BPS-së sqaroi se teknologjia nuk mund të marrë vendin e dimensionit njerëzor, i cili mbetet thelbësor në kujdesin për shëndetin mendor.

Dean kërkoi gjithashtu më shumë studime dhe të dhëna, si nga profesionistët e psikologjisë, ashtu edhe nga përdoruesit që kërkojnë mbështetje te mjetet e IA-së. Qëllimi, sipas saj, është të kuptohet nëse dhe si mund të ndërthuren në mënyrë të sigurt shërbimet terapeutike të ofruara nga njerëzit me inteligjencën artificiale, për të siguruar kujdesin dhe rezultatet e duhura.

Mes pjesëmarrësve në anketim, një profesionist shprehu pasiguri për vetë mënyrën e funksionimit të teknologjisë. Ai tha se nuk e kishte të qartë çfarë bën saktësisht inteligjenca artificiale, si punon dhe përmes çfarë procesi prodhon përgjigjet.

I njëjti i anketuar ngriti shqetësimin se njerëzit mund ta zgjedhin IA-në sepse e perceptojnë si më të sigurt, duke shmangur rrezikun emocional që shoqëron krijimin e besimit te një person tjetër. Ai paralajmëroi se kjo prirje mund të shtojë izolimin, mungesën e aftësive sociale dhe pakësimin e kontakteve njerëzore në shoqëri, me pasoja të drejtpërdrejta për cilësinë e jetës dhe mirëqenien.

Një tjetër pjesëmarrës kërkoi më shumë përgjegjshmëri nga kompanitë. Sipas tij, inteligjenca artificiale shihet shpesh si një shërbim falas, por pikërisht kjo, sikurse ndodh me shumë platforma të mediave sociale, u jep kompanive administruese liri të plotë veprimi, ndërsa përgjegjësia e tyre ligjore është e vogël ose mungon fare.

Para këtij sondazhi të BPS-së, organizata Barnardo’s dhe Shoqata Kombëtare e Këshillimit dhe Psikoterapisë (NCPS) kishin realizuar një studim me 2 000 fëmijë të moshës 11–17 vjeç. Në të rezultoi se më shumë se 4 në 10, përkatësisht 43%, kishin kërkuar këshilla ose mbështetje emocionale përmes inteligjencës artificiale.

Rosie Weatherley, menaxhere e përmbajtjes informative pranë organizatës bamirëse Mind, tha se rezultatet e anketimit përforcojnë si dëshmitë që organizata merr nga njerëzit, ashtu edhe të dhënat e studimeve të reja. Ajo vuri në dukje se dëme mund të shkaktojë edhe përdorimi joformal i inteligjencës artificiale gjeneruese.

Weatherley theksoi se njohuritë për këtë teknologji të re, e cila ndryshon vazhdimisht, mbeten të kufizuara, sidomos sa u përket pasojave të përdorimit të saj për një kohë të gjatë.

Ajo shpjegoi se Mind mbështet mjetet digjitale që i ndihmojnë njerëzit të gjejnë orientim mes informacioneve, të kuptojnë më mirë shëndetin mendor dhe të njihen me shërbimet ku mund të drejtohen. Megjithatë, sipas saj, këto mjete nuk duhet të zënë vendin e një kujdesi cilësor, në të cilin personat ndihen realisht të dëgjuar dhe të kuptuar.

Weatherley kujtoi gjithashtu se njerëzit vazhdojnë t’i japin më shumë vlerë ndihmës nga një njeri sesa mjeteve të inteligjencës artificiale, një fakt që, sipas saj, nuk duhet lënë në harresë.