A mund të ndihmojë inteligjenca artificiale njerëzit me probleme të shëndetit mendor?

Gjetja e terapistit të përshtatshëm mund të jetë e vështirë. Ndonjëherë, ndihma nevojitet përpara se të arrini të caktoni një seancë këshillimi.

Në këto rrethana, shumë njerëz, sidomos të rinj, po bisedojnë me chatbot-e si Gemini, Claude dhe ChatGPT, të cilët mund të krijojnë përshtypjen e një dëgjuesi mirëkuptues. Nëse inteligjenca artificiale përdoret tashmë për të kërkuar këshilla e për të folur rreth vështirësive, a mund të shërbejë ajo edhe për shqetësimet e shëndetit mendor?

Përgjigjja kërkon kujdes. Psikologët me të cilët u konsultuam theksuan se inteligjenca artificiale ka kufizime e rreziqe dhe nuk mund të zëvendësojë ndihmën psikologjike të ofruar nga një njeri.

Pse i drejtohen njerëzit inteligjencës artificiale?

Qasja në terapi ndryshon sipas vendit. Në Gjermani, për shembull, një person që kërkon të përfshihet në një program terapie pret mesatarisht 20 javë, sipas Christiane Eichenberg, drejtuese e Institutit për Psikosomatikë në Universitetin Privat Sigmund Freud në Vjenë.

Megjithatë, pritja për kujdes nuk është arsyeja e vetme e përdorimit të chatbot-eve, shpjegon Eichenberg, psikologe dhe autore e një libri për Inteligjencën Artificiale dhe Psikoterapinë. Ajo thotë se këto sisteme janë në dispozicion 24 orë në ditë dhe nuk i gjykojnë përdoruesit, ndaj njerëzit mund të flasin me to pa druajtjen e gjykimit apo të stigmës.

Për shumë veta, shprehja e ndjenjave përmes kompjuterit ose telefonit është më e lehtë. Sipas Eichenberg, në një bisedë të tillë njerëzit ndiejnë më pak presion për të marrë guximin të hapen dhe mund të flasin më lirshëm për ndjenja si trishtimi.

Çfarë i dallon chatbot-et e përgjithshëm nga aplikacionet e shëndetit mendor?

Chatbot-et e përgjithshëm përdoren nga disa njerëz për të biseduar mbi stresin, ndjenjat dhe ankthet e përditshme. Ndërkohë, ka edhe chatbot-e e aplikacione të mbështetura në inteligjencën artificiale, të zhvilluara posaçërisht për shëndetin mendor. Ato synojnë t’i ndihmojnë përdoruesit të shqyrtojnë emocionet, të përballojnë frikën dhe të menaxhojnë stresin.

Në varësi të vendit ku jetoni, mund të keni qasje në programe të tilla të specializuara. Disa prej tyre janë vlerësuar shkencërisht dhe mbështeten në protokolle trajtimi të validuara klinikisht. Sipas Eichenberg, kërkimet e deritanishme tregojnë efekte të krahasueshme me psikoterapinë kur këto sisteme përdoren për katër deri në tetë javë. Ende nuk dihet, megjithatë, nëse përfitimet zgjasin në kohë.

A japin ndihmë të vërtetë chatbot-et për shëndetin mendor?

Ideja e një dëgjuesi të vëmendshëm, të kujdesshëm dhe të arritshëm në çdo çast është fillimisht tërheqëse për shumicën e njerëzve, thotë Kevin Hilbert, Profesor i Psikologjisë Klinike dhe Psikoterapisë në Universitetin e Shëndetit dhe Mjekësisë të Erfurtit (HMU).

Studimet e para sugjerojnë se, për shqetësime të lehta psikologjike, përdorimi i inteligjencës artificiale mund të sjellë më shumë dobi sesa mungesa e çdo veprimi. Në këto raste, sistemet mund t’i ndihmojnë përdoruesit të sistemojnë mendimet, të reflektojnë mbi veten dhe të ndihen më të aftë për të vepruar. Hilbert thotë se rezultatet fillestare kanë qenë mjaft të mira edhe për ankthin, stresin e lartë dhe shenjat e hershme të depresionit.

Prapëseprapë, kërkimet nuk janë ende të mjaftueshme për përfundime të sigurta. Eichenberg vëren se chatbot-et terapeutikë të specializuar mund të shërbejnë gjatë pritjes për terapi ose si plotësim i trajtimit tradicional. Ata mund të ndihmojnë në vetëmenaxhim, të përdoren për ushtrime si lojërat me role dhe të japin mbështetje në kohë reale gjatë situatave akute stresuese.

Cilat janë kufijtë e tyre?

Siç thekson Eichenberg, robotët nuk e zëvendësojnë psikoterapinë.