Google teston qendrën e parë eksperimentale të të dhënave në orbitë, modeli i inteligjencës artificiale krijon haiku nga hapësira

Google ka bërë të ditur një zhvillim të rëndësishëm në përpjekjet për të ndërtuar qendra të të dhënave në hapësirë. Sateliti eksperimental i projektit Suncatcher ka vendosur komunikim me Tokën dhe ka përfunduar me sukses një ndër provat e para të inteligjencës artificiale në orbitë, duke krijuar një poezi të shkurtër për hapësirën.

Lëshimi i satelitit u krye më 1 tetor 2026 me një raketë Falcon 9 të SpaceX, në një mision ku morën pjesë edhe më shumë se 100 mjete të tjera hapësinore.

Suncatcher është projekti përmes të cilit Google po shqyrton mundësinë e vendosjes së qendrave të përpunimit të të dhënave në orbitën e Tokës.

Pas afërsisht tri javësh kontrollesh dhe testimesh të sistemeve, inxhinierët aktivizuan pajisjet e dedikuara për përpunimin e inteligjencës artificiale dhe morën përgjigjen e parë të gjeneruar në hapësirë.

Poezia e parë e inteligjencës artificiale nga orbita

Për verifikimin e kapaciteteve të sistemit, ekipet i dhanë një udhëzim modelit Gemma 4, të krijuar nga Google DeepMind dhe të instaluar në bordin e satelitit.

Modelit iu kërkua të shkruante një haiku, pra një poezi të shkurtër japoneze, që të përshkruante ndjesinë e të qenit në hapësirë.

Rezultati ishte një krijim me tri vargje, ku përmendeshin Toka, lëvizja e të dhënave dhe ndriçimi i yjeve.

Në shqip, poezia mund të përshtatet kështu:

Rruzulli blu poshtë nesh,

Të dhënat rrjedhin në heshtje,

Drita e yjeve më ushqen.

Mesazhi u dërgua në Tokë në kohën kur sateliti po kalonte pranë Svalbardit, në Norvegji.

Google e konsideron këtë një provë me rëndësi, pasi ajo tregoi se një procesor i krahasueshëm me pajisjet e qendrave të të dhënave mund të vërë në punë një model të inteligjencës artificiale në orbitë dhe të dërgojë rezultatin drejt Tokës.

Gjatë provave të tjera, sistemi u përdor për të krijuar edhe vargje me karakter humoristik, si dhe për të dërguar të dhëna teknike mbi gjendjen e satelitit.

Një përfaqësues i Google i tha TechCrunch se pajisja po punonte normalisht.

Energjia, një prej kufizimeve kryesore

Sateliti është pajisur me procesorë TPU, ose Tensor Processing Units, të cilët Google i përdor për detyrat që lidhen me inteligjencën artificiale.

Kapaciteti energjetik është megjithatë një pengesë e rëndësishme për misionin.

Pajisja mund të gjenerojë deri në një kilovat energji elektrike, por konsumi i lartë i procesorit e kufizon funksionimin në rreth 20 minuta për çdo aktivizim.

Për pasojë, komunikimi me stacionet në Tokë duhet të organizohet në intervale të shkurtra dhe të planifikuara me kujdes.

Një nga synimet e Suncatcher është të vlerësojë nëse teknologjitë e përdorura aktualisht në qendrat tokësore të të dhënave mund të përshtaten për përdorim afatgjatë në hapësirë.

Rrezatimi hapësinor mbetet kërcënim për procesorët

Ndikimi i rrezatimit kozmik mbi komponentët elektronikë përbën një tjetër problem teknik të rëndësishëm.

Për të matur qëndrueshmërinë e tyre, Google ka provuar procesorët TPU në përshpejtues grimcash në Tokë.

Megjithatë, mjedisi real orbital është më i ndërlikuar se kushtet e simulimit.

Rrezatimi mund të ndryshojë në mënyrë të padëshiruar të dhënat e ruajtura në memorien e kompjuterit. Ky fenomen njihet si bit flip.

Kur një vlerë digjitale ndryshon papritur, mund të krijohen gabime në informacion, të cilat sistemet e zakonshme të monitorimit nuk arrijnë gjithmonë t’i dallojnë.

Eksperimentet e zhvilluara në Tokë kanë treguar se modelet e trajnuara të inteligjencës artificiale mund të preken relativisht pak nga rrezatimi.

Trajnimi i modeleve të reja, në të kundërt, mund të jetë më i ekspozuar ndaj këtij rreziku.

Provat e ardhshme të Suncatcher do të përfshijnë edhe vlerësimin e efektit që ndryshimet shumë të mëdha të temperaturës kanë mbi procesorët.

Dy satelitë të tjerë pritet të lëshohen në vitin 2027

Në rast se rezultatet e fazës së tanishme do të jenë të kënaqshme, Google ka në plan të dërgojë në orbitë dy satelitë të rinj gjatë vitit 2027.

Këto pajisje pritet të ofrojnë kapacitet më të lartë energjetik dhe të shërbejnë për testimin e komunikimit optik ndërmjet satelitëve.

Lidhjet me laser do të mundësonin transferimin e të dhënave dhe do të krijonin bazën për bashkëveprimin e disa pajisjeve që ndodhen në orbitë.

Në planin afatgjatë, ideja është që satelitët të lidhen në një rrjet të përbashkët përpunimi, në vend që secili të funksionojë i shkëputur nga të tjerët.

Kjo do të mundësonte ndarjen e ngarkesave të mëdha të inteligjencës artificiale mes disa satelitëve që udhëtojnë në një formacion të afërt.

Mundësia e zhvendosjes së qendrave të të dhënave në orbitë

Qendrat hapësinore të të dhënave kanë nisur të marrin vëmendjen e disa kompanive të teknologjisë.

Një përfitim i mundshëm do të ishte përdorimi i energjisë diellore në orbitë, ku satelitët mund të kenë qasje më të vazhdueshme në rrezet e Diellit.

Megjithatë, ngritja e një infrastrukture të tillë shoqërohet me pengesa të mëdha financiare dhe teknike.

Dërgimi i pajisjeve në hapësirë ka kosto të lartë, ndërsa ato duhet të projektohen për t’u përballur me rrezatimin, temperaturat ekstreme dhe problemet e ftohjes.

Google dhe SpaceX kanë gjithashtu interes të përbashkët për zhvillimin e raketës Starship, e cila synon të transportojë ngarkesa të mëdha në hapësirë me shpenzime më të ulëta.

Një analizë shkencore e ekipit të Suncatcher vlerëson se Starship mund të kërkojë rreth 1.800 fluturime për të arritur ulje të kostove të ngjashme me ato që SpaceX ka realizuar gjatë zhvillimit të raketave të mëparshme.

Për këtë arsye, qëndrueshmëria ekonomike e qendrave të të dhënave në hapësirë ende nuk është e qartë.

Synimi i Google është infrastruktura e inteligjencës artificiale për vitet 2030

Suncatcher bën pjesë në grupin e projekteve eksperimentale afatgjata të Google, që synojnë zhvillimin e teknologjive të afta për të arritur qëndrueshmëri ekonomike gjatë dekadës së ardhshme.

Kompania nuk synon të zëvendësojë menjëherë qendrat tokësore, por të provojë nëse një pjesë e punës për inteligjencën artificiale mund të kryhet në orbitë.

Vazhdimi i këtij projekti do të varet nga përparimi i teknologjisë, shpenzimet e lëshimeve hapësinore dhe aftësia e kompanisë për të investuar.

Alphabet, kompania mëmë e Google, po përballet njëkohësisht me presionin për ta përfshirë inteligjencën artificiale në shërbimet ekzistuese, përfshirë motorin e kërkimit, duke ruajtur edhe rritjen e të ardhurave nga reklamat.

Fakti që testi i parë i Suncatcher rezultoi i suksesshëm nuk nënkupton se qendrat e mëdha të të dhënave janë gati të transferohen në orbitë. Megjithatë, funksionimi i një modeli të inteligjencës artificiale në një procesor të specializuar në hapësirë dhe dërgimi i përgjigjes në Tokë përbëjnë një hap konkret drejt një forme të re të infrastrukturës teknologjike. /GazetaExpress/