Fituesit e Medaljes Fields ngrenë shqetësime për ndikimin e IA-së në matematikë

Ndërsa po diskutohet nëse zhvillimi i inteligjencës artificiale po përballet me një ngadalësim të përgjithshëm, zhvillimet e fundit në matematikë mund të duken fillimisht si një çështje e veçuar.

Por një vështrim më i kujdesshëm tregon se të dyja temat kanë pika të rëndësishme takimi. Pas njoftimit të OpenAI-së, javën e kaluar, se kishte zgjidhur një Problem të Mijëvjeçarit në matematikë, komuniteti matematikor u përfshi në debate të forta. Diskutimet u përqendruan te përdorimi i mundshëm i punës së mëparshme njerëzore nga kompania, te ligjshmëria e këtij përdorimi dhe te standardet e publikimit që mund të ishin shkelur.

Në përfundim të javës, reagimi mori një drejtim edhe më themelor. Njëzet e pesë fitues të Medaljes Fields, vlerësimi më i lartë në matematikë, firmosën një letër të hapur të pazakontë. Ata kundërshtojnë një skenar që deri pak vite më parë do të dukej si pjesë e fantashkencës: mundësinë që sistemet e inteligjencës artificiale të zgjidhin probleme matematikore pa e kuptuar njeriu konceptin që qëndron pas tyre.

Rezultati nuk është i njëjtë me kuptimin

Letra u nxit nga përparimet e fundit, të cilat janë cilësuar spektakolare në matematikën e mbështetur nga inteligjenca artificiale. Nënshkruesit nuk e kanë në qendër të kritikës vlefshmërinë e rezultateve, por dallimin mes një përgjigjeje të saktë dhe dijes së mirëfilltë. Sipas tyre, “zgjidhja e problemeve është thjesht një mjet”, ndërsa synimi kryesor i matematikës është kuptimi i strukturave dhe ideve themelore, jo vetëm prodhimi i pohimeve të sakta ose të gabuara.

Probleme të njohura si ekuacionet Navier-Stokes, të cilat u zgjidhën, kanë pasur gjithmonë një rëndësi që shkon përtej vështirësisë teknike. Për matematikanët, ato kanë qenë pika nisjeje drejt ideve të reja. Procesi i kërkimit dhe sidomos zgjidhja e problemit merrnin vlerë sepse sillnin metoda të panjohura, lidhje befasuese dhe mënyra të reja arsyetimi. Nëse sistemet e IA-së fillojnë të japin përgjigje të gatshme në një numër gjithnjë e më të madh, ky proces krijues mund të vihet në rrezik.

Mes firmëtarëve janë Terence Tao nga UCLA dhe Peter Scholze nga Instituti Max Planck për Matematikë, dy prej emrave më të rëndësishëm të kësaj fushe. Ata dhe kolegët e tyre paralajmërojnë se prodhimi i pritshëm në masë i rezultateve matematikore nga makinat mund të shtojë numrin e zgjidhjeve, por njëkohësisht të ngadalësojë lindjen e ideve të reja. Një zhvillim që në pamje të parë mund të interpretohet si sukses shkencor, në perspektivë afatgjatë mund të dobësojë mjedisin intelektual të matematikës.

Pasojat mund të shtrihen edhe në mësimdhënie

Shqetësimet nuk lidhen vetëm me kërkimin shkencor, por edhe me mënyrën se si mësohet matematika. Kjo fushë është një përpjekje ndërbreznore, ku njohuritë përcillen përmes seminareve, leksioneve dhe bisedave të drejtpërdrejta. Studiuesit e rinj nuk marrin vetëm rezultatet, por edhe mënyrën e të menduarit. Në letrën e tyre, matematikanët thonë se brezat e rinj marrin “pishtarin e dijes” nga paraardhësit. Pikërisht ky transmetim njerëzor, bashkë me procesin e verifikimit, konsiderohet i kërcënuar.

Edhe në rast se IA-ja do të prodhonte ide matematikore, njerëzit do të duhej t’i kuptonin, t’i provonin, t’i sistemonin dhe t’i lidhnin me njohuritë ekzistuese. Pa këto hapa, rezultatet do të ishin vetëm vargje fjalësh. Përparimi i matematikës nuk mbështetet vetëm te përgjigjet, por edhe te ndërtimi dhe shqyrtimi i tyre në mënyrë bashkëpunuese. Një rol të rëndësishëm luan gjithashtu mënyra se si përparimet e IA-së po komunikohen aktualisht me publikun.

Gara mes kompanive të teknologjisë

Nënshkruesit shprehin kritika edhe ndaj konkurrencës së fortë mes kompanive teknologjike. Në përpjekje për të qenë të parat, kompanitë i nxjerrin rezultatet me shpejtësi, shpesh edhe pa i paraqitur si para-printime të rregullta. Kjo lë pak hapësirë për analizë shkencore, dokumentim dhe vendosje në kontekst. Zgjidhja e problemit të ekuacioneve Navier-Stokes përmendet si një shembull veçanërisht i dobët i këtij fenomeni.

Pyetja që shtrohet është nëse mund të flitet ende për përparim intelektual, nëse një makinë zgjidh problemet më të vështira të botës, ndërsa njerëzit nuk arrijnë të kuptojnë arsyetimin e saj. Për momentin, firmëtarët përgjigjen me skepticizëm. Frika e tyre nuk lidhet me mundësinë që makinat të jenë më të afta se njerëzit, por me krijimin e një bote ku përgjigjet shtohen, ndërsa kuptimi i tyre pakësohet. Humbja nuk do të ishte vetëm matematikore, por do të prekte një përvojë thelbësore njerëzore: rrugëtimin e gjatë dhe të vështirë drejt dijes.

Një listë tjetër dhe largimi nga universiteti

Përveç kësaj liste, në komunitetin matematikor po qarkullon edhe një dokument i dytë. Ai përfshin tashmë gati 400 matematikanë, të cilët kundërshtojnë çdo përdorim të IA-së në kërkim dhe çdo bashkëpunim me kompanitë e inteligjencës artificiale. Vetëm një person figuron në të dyja listat. Bëhet fjalë për matematikani gjerman Peter Scholze, një emër veçanërisht i njohur në këtë fushë.

Jacob Tsimerman është fituesi i fundit i Medaljes Fields që nuk shfaqet në asnjërën prej listave. Matematikani 38-vjeçar i Universitetit të Torontos e mori çmimin në fund të korrikut të këtij viti dhe tërhoqi vëmendjen me një njoftim të rëndësishëm. Ai bëri të ditur se, duke nisur nga shtatori, do të merrte pushim nga universiteti për të punuar në sigurinë e IA-së në OpenAI. Ky vendim rikthen lidhjen mes debatit në matematikë dhe diskutimit më të gjerë për inteligjencën artificiale.

Javën e kaluar, në New York Times, Tsimerman njoftoi gjithashtu krijimin e Institutit të Sigurisë së IA-së Matematikore (MAISI), një qendër e pavarur kërkimore në Silicon Valley të Kalifornisë. Duke filluar nga janari i vitit 2027, një grup fillestar prej dhjetë deri në tridhjetë matematikanë do të merret atje me çështje themelore të sigurisë së IA-së./ Der Standard.