Jari Litmanen, ikona finlandeze që pushtoi Evropën dhe fitoi admirimin e Gerrardit e Xavit

Jari Litmanen u bë një nga mesfushorët më të spikatur të brezit të tij falë elegancës dhe zgjuarsisë në lojë. Ai shkëlqeu me Ajaxin gjatë viteve ’90, fitoi Ligën e Kampionëve dhe më pas luajti edhe me klube të mëdha si Barcelona dhe Liverpooli.

Gjurmët që la në futboll u ndien edhe te yje të tjerë: Steven Gerrard, Xavi dhe Zlatan Ibrahimovic e kanë përmendur si lojtar që i mahniti dhe u shërbeu si frymëzim.

I njohur si “Mbreti”, Litmanen dallohej për teknikën e lartë, leximin e lojës, saktësinë në pasime dhe nuhatjen për të shënuar.

Problemet fizike ia vështirësuan vazhdimin e karrierës në vitet e mëvonshme, por ai mbetet një figurë madhore e historisë së Ajaxit dhe një simbol i futbollit finlandez.

Rruga nga Finlanda drejt futbollit evropian

Shenjat e talentit të Litmanenit u vunë re herët. Në vitin 1986, kur ishte 16 vjeç, ai bëri debutimin profesionist me Reipasin. Katër vjet më pas, në moshën 19-vjeçare, u shpall futbollisti finlandez i vitit.

Paraqitjet në Finlandë i hapën mundësinë të stërvitej edhe me Barcelonën, nën drejtimin e Johan Cruyffit. Trajneri legjendar e ftoi të punonte me ekipin e parë, ku ai u përball në stërvitje me futbollistë të njohur si Michael Laudrup, Hristo Stoichkov dhe Pep Guardiola.

Megjithatë, para se të mbërrinte në majën e futbollit evropian, Litmanen luajti në disa skuadra finlandeze. Pas Reipasit, ai u aktivizua me HJK Helsinkin dhe MyPan, duke forcuar reputacionin si një talent i rrallë.

Paraqitjet e tij në Kupën e Finlandës në vitin 1992 tërhoqën vëmendjen e skautëve të Ajaxit, të cilët rekomanduan transferimin e tij në Amsterdam.

Ajaxi, klubi ku u ngjit në majë

Te Ajax, Litmanen gjeti kushtet për të shpalosur aftësitë e tij. Louis van Gaal fillimisht kishte dyshime për rolin që duhej t’i caktonte, por ndryshimi i pozicionit në mesfushor ofensiv, të cilin finlandezi e parapëlqente, e bëri menjëherë të qartë vlerën e tij.

Pas transferimit të Dennis Bergkampit te Interi, Litmanen mori fanellën me numrin 10 dhe u shndërrua në një prej lojtarëve qendrorë të skuadrës holandeze. Ai u përshtat shkëlqyeshëm me sistemin e Van Gaalit dhe krijoi bashkëpunim të fortë me Marc Overmarsin, Ronald de Boerin, Edgar Davidsin dhe Clarence Seedorfin.

Gjatë sezonit të parë të plotë si titullar, ai realizoi 26 gola në kampionat dhe ndihmoi Ajaxin të fitonte Eredivisien. Ish-kapiteni Danny Blind e vlerësonte për kuptimin taktik dhe aftësinë për të luajtur si mesfushor, por edhe si sulmues i dytë.

Edhe Van Gaali kishte konsideratë të lartë për të. Trajneri i kishte thënë se, gjatë gjithë karrierës, kishte kërkuar një futbollist me cilësitë e Litmanenit, një vlerësim që nënvizonte sa i rëndësishëm ishte finlandezi në planet e tij.

Triumfi evropian dhe finalja e vitit 1995

Sezoni 1994/95 shënoi pikën më të lartë të Litmanenit me Ajaxin, që fitoi Ligën e Kampionëve. Në rrugën drejt trofeut, skuadra holandeze kaloi kundërshtarë të mëdhenj, mes tyre Milanin dhe Bayern Munichun.

Litmanen pati rol vendimtar, duke shënuar gola të rëndësishëm në fazën e grupeve dhe në gjysmëfinale. Kontributi i tij ndihmoi Ajaxin të siguronte përballjen me Milanin në finalen e Vjenës.

Më 24 maj 1995, ai e nisi finalen si titullar, ndonëse nuk ishte në formën më të mirë fizike për shkak të problemeve shëndetësore. Në pjesën e dytë u zëvendësua nga Patrick Kluivert, i cili shënoi në minutën e 85-të golin që i dha Ajaxit fitoren 1-0.

Edhe në edicionin pasues, finlandezi shkëlqeu në Ligën e Kampionëve. Ai gjeti rrjetën në finalen kundër Juventusit, por trofeun e morën italianët pas penalltive. Litmanen e përfundoi garën si golashënuesi më i mirë, me nëntë gola.

Barcelona dhe Liverpooli: vlerësimi i yjeve

Në vitin 1999, pas periudhës së suksesshme në Amsterdam, Litmanen kaloi te Barcelona, ku u bashkua sërish me Van Gaalin dhe me disa ish-shokë të Ajaxit. Dëmtimet e shpeshta e penguan të arrinte nivelin e mëparshëm: zhvilloi 32 ndeshje dhe vetëm në 18 prej tyre e nisi takimin si titullar.

Litmanen iu bashkua Liverpoolit në janar të vitit 2001. Edhe pse minutat e tij ishin të kufizuara, ai u la përshtypje të fortë bashkëlojtarëve. Në autobiografinë e tij, Steven Gerrard tregonte se ishte mahnitur që në stërvitjen e parë kur e pa finlandezin.

“Jari ishte si një mjeshtër shahu, gjithmonë duke parashikuar tri apo katër lëvizje përpara”, kishte shkruar Gerrard.

Edhe Jamie Carragher e admironte lojtarin dhe shprehte keqardhje që Liverpooli nuk e kishte marrë shumë më herët. Sipas tij, dëmtimet nuk e lejuan Litmanenin të shfaqte gjithë aftësitë në futbollin anglez.

Xavi, nga ana tjetër, e ka kujtuar si një prej futbollistëve që e ndihmuan në hapat e parë te Barcelona. Ai tregonte se Litmanen e këshillonte, e nxiste dhe qëndronte pas stërvitjeve për të punuar veçmas me të. Edhe Zlatan Ibrahimovic, gjatë periudhës së tyre te Ajax, e vlerësoi ndikimin e finlandezit në zhvillimin e tij si sulmues.

Në fushë edhe në moshën 55-vjeçare

Pas largimit nga klubet e mëdha evropiane, Litmanen vazhdoi të luante në disa vende dhe u kthye në Finlandë. Karrierën profesioniste e përfundoi jozyrtarisht me HJK Helsinkin në vitin 2011, në moshën 40-vjeçare.

Pasioni për futbollin, megjithatë, nuk iu shua. Në korrik të vitit 2026, kur ishte 55 vjeç, ai u aktivizua me ekipin e tretë të klubit estonez Kalev Tallinn në një ndeshje të fituar 4-2. Në atë takim luajti edhe përkrah djalit të tij 20-vjeçar, Caros.

Prej talentit të spikatur në Finlandë, te triumfi në Ligën e Kampionëve dhe admirimi i legjendave të futbollit, Jari Litmanen ka fituar një vend të veçantë në historinë e sportit.

Ai nuk mbështetej te shpejtësia apo te spektakli i tepruar. Ishin inteligjenca, teknika dhe aftësia për ta lexuar lojën ato që e veçonin.