Toleranca ndaj paqartësisë dhe perceptimi i padrejtësisë, faktorë të lidhur me besimin në teori konspirative

Studiuesit shqyrtuan 14 faktorë të ndryshëm dhe arritën në përfundimin se mënyra se si njerëzit reagojnë ndaj pasigurisë, si dhe bindjet e tyre për drejtësinë në shoqëri, mund të ndikojnë në prirjen për të besuar teori konspirative.

Përse disa persona i pranojnë më lehtë shpjegimet konspirative, ndërsa të tjerë i trajtojnë ato me dyshim? Një kërkim i botuar në revistën shkencore Applied Cognitive Psychology sugjeron se një pjesë e përgjigjes qëndron te vështirësia për të toleruar paqartësinë dhe te mënyra se si perceptohet bota.

Studimi u realizua nga Adrian Furnham, Stephen Cuppello dhe David S. Semmelink, me pjesëmarrjen e 253 të rriturve anglishtfolës nga vende të ndryshme. Mosha mesatare e tyre ishte rreth 49 vjeç, ndërsa 68 për qind kishin përfunduar studimet universitare. Në analizë u përfshinë 14 faktorë demografikë, ideologjikë dhe të personalitetit.

Ndër treguesit e shqyrtuar, dy prej tyre u lidhën më dukshëm me prirjen për të mbështetur teori konspirative.

I pari ishte toleranca e ulët ndaj paqartësisë. Personat që e kanë të vështirë të pranojnë situata ku nuk ekziston një përgjigje e vetme dhe e qartë shfaqën një prirje më të madhe për të besuar pohime konspirative.

Një shpjegim i mundshëm është se teoritë konspirative e paraqesin realitetin në një formë më të rregullt dhe më të kapshme. Ato mund të ofrojnë një shkak të vetëm për ngjarje që në të vërtetë janë të ndërlikuara, të paparashikueshme ose të ndikuara nga shumë faktorë. Ideja se një grup apo individ i kontrollon të gjitha mund të jetë më e lehtë për t’u pranuar sesa pasiguria që shoqëron ngjarjet reale.

Lidhja e dytë e rëndësishme kishte të bënte me bindjen se bota është në thelb e padrejtë. Ata që e shihnin realitetin si më të padrejtë morën gjithashtu rezultate më të larta në matjet e mentalitetit konspirativ.

Në këto rrethana, një teori konspirative mund të funksionojë si një mënyrë për të shpjeguar ndjesinë se sistemi u jep përparësi disa njerëzve, ndërsa të tjerët i vendos në disavantazh.

Megjithatë, rezultatet nuk nënkuptojnë se vetëm këto dy veçori e përcaktojnë një person si besues të teorive konspirative.

Në përfundimin e analizës, tre nga 14 ndryshoret rezultuan statistikisht të rëndësishme: religjioziteti më i lartë, perceptimi më i fortë i padrejtësisë në botë dhe toleranca më e ulët ndaj paqartësisë. Të marra së bashku, këto variabla shpjegonin rreth një të pestën e ndryshimeve në rezultatet që lidhen me besimin konspirativ.

Autorët vënë në dukje edhe kufizimet e kërkimit dhe nënvizojnë se nevojiten studime të tjera me mostra më të mëdha.

Një çështje që duhet mbajtur parasysh është se kërkimi nuk e mati inteligjencën. Për këtë arsye, rezultatet nuk mund të përdoren për të thënë se inteligjenca nuk ka lidhje me besimin në teori konspirative. Në fazën fillestare të analizës, gratë dhe pjesëmarrësit më të rinj shfaqën rezultate disi më të larta, por këta nuk ishin faktorët kryesorë në modelin përfundimtar.

Studimi nuk përcakton një profil të vetëm të personit që beson në teori konspirative. Ai sugjeron se nevoja për siguri dhe mënyra se si njerëzit e shpjegojnë padrejtësinë mund të ndikojnë në bindshmërinë që marrin shpjegime të caktuara, veçanërisht kur realiteti mbetet i paqartë. /Telegrafi/