Pse truri ynë dallon fytyra në priza, pllaka dhe njolla muri?

A ju është dukur ndonjëherë sikur një prizë elektrike ka fytyrë, pllakat e banjës formojnë dy sy ose njollat në mur krijojnë një figurë njerëzore? Këto objekte nuk përmbajnë fytyra reale, por mënyra se si janë vendosur format dhe modelet mund ta bëjë trurin t’i perceptojë si diçka të njohur.

Kjo dukuri quhet pareidolia. Në psikologji, ajo përkufizohet si prirja për të dalluar forma ose kuptime të njohura në pamje të rastësishme dhe në objekte të zakonshme.

Arsyeja lidhet me ndjeshmërinë e veçantë të trurit ndaj fytyrave. Edhe pak elemente që ngjasojnë me sytë, hundën apo gojën mund të mjaftojnë që një objekt i pajetë të interpretohet si fytyrë.

Një studim i botuar në revistën shkencore Nature Communications në vitin 2020 zbuloi se objektet që ngjajnë me fytyra përpunohen fillimisht nga truri në mënyrë të ngjashme me fytyrat e vërteta. Pas rreth 250 milisekondash, përfaqësimi i tyre ndryshon dhe ato identifikohen më qartë si objekte të zakonshme.

Kështu, kur dallojmë një fytyrë në një prizë ose në një model pllakash, kjo nuk do të thotë se aty ndodhet një figurë e vërtetë. Truri thjesht analizon tiparet vizuale dhe përpiqet t’u japë atyre një kuptim.

Pareidolia e fytyrave është një përvojë e zakonshme dhe, kur shfaqet në objekte reale me forma të paqarta, zakonisht nuk lidhet me ndonjë çrregullim psikologjik.

Hulumtime të publikuara në revistën Psychological Science kanë treguar se ky fenomen lidhet edhe me mekanizmat e trurit që merren me përpunimin e fytyrave dhe me shenjat e vëmendjes shoqërore.

Megjithatë, duhet dalluar mes njohjes së një forme brenda një objekti dhe përjetimit të figurave sikur ekzistojnë realisht, pa praninë e një stimuli të jashtëm të identifikueshëm. Nëse përvoja të tilla shfaqen për herë të parë, përsëriten vazhdimisht ose shkaktojnë shqetësim, rekomandohet këshillimi me një profesionist shëndetësor.

Prandaj, herën tjetër që një prizë do t’ju duket sikur po ju vështron ose pllakat do t’ju krijojnë përshtypjen e një fytyre, ka shumë gjasa të jetë thjesht pareidolia: një shembull interesant i mënyrës se si truri interpreton botën përreth.