Edhe kur rrotullohen me të njëjtin ritëm, dy rrota të dhëmbëzuara mund të krijojnë përshtypjen se njëra prej tyre është më e shpejtë. Iluzioni bëhet veçanërisht bindës kur dhëmbët duken sikur lidhen me njëri-tjetrin, duke ngritur pikëpyetje mbi mënyrën se si truri e përpunon lëvizjen.
Vëzhguesit që shohin videon mund të mendojnë se rrotat kanë shpejtësi të ndryshme. Në të vërtetë, ato janë të njëjta dhe rrotullohen me të njëjtin ritëm.
None found
Nëse vështrimi përqendrohet te një pikë e rrotës së majtë, ajo që ndodhet në të djathtë mund të japë menjëherë përshtypjen se ka përshpejtuar.
Efekti bëhet edhe më i theksuar pasi njëra rrotë zhvendoset lehtë, duke krijuar pamjen sikur dhëmbët e saj ndërthuren me dhëmbët e rrotës tjetër. Pas këtij ndryshimi të vogël, rrota e djathtë perceptohet sikur lëviz akoma më shpejt.
Krijuesit besojnë se ky fenomen mund të japë të dhëna për mënyrën se si mendja ndërton perceptimin e lëvizjes dhe kupton lidhjet shkak-pasojë.
“Hipoteza jonë është se iluzioni tregon ndjeshmërinë e mendjes ndaj mënyrës se si pjesët e lidhura funksionojnë së bashku. Kjo mund të ndikojë në mënyrën se si lëvizim në botë dhe si ndërveprojmë me njerëzit e tjerë”, deklaroi për Daily Mail Jacky Yueh, bashkëkrijues i iluzionit dhe student kërkues në Universitetin e Kolumbisë Britanike.
Iluzioni që fitoi konkursin
Demonstrimi u shpall fitues i konkursit “Best Illusion of the Year”, i zhvilluar nga Neural Correlate Society. Kjo organizatë mbështet kërkimet mbi perceptimin dhe proceset njohëse.
Për punën e tyre, krijuesit morën 3.000 dollarë. Vlerësimi u bazua te befasia që shkaktonte efekti, te cilësia pamore dhe te ndihmesa që iluzioni jepte për të kuptuar mendjen dhe trurin e njeriut.
Vlera e iluzioneve optike shkon përtej argëtimit. Përmes tyre, studiuesit mund të analizojnë se si truri përkthen të dhënat shqisore dhe si ndërton përvojën tonë për realitetin.
Roli i shikimit qendror dhe periferik
Një shpjegim për këtë dukuri lidhet me ndryshimin mes shikimit qendror dhe atij periferik.
Kur fiksohemi te njëra rrotë, pamja e saj projektohet në pjesën qendrore të fushës pamore, ku sytë dhe truri dallojnë më shumë hollësi.
Rrota tjetër, ndërkohë, shihet në periferi. Në atë zonë detajet dallohen më pak, por ndjeshmëria ndaj lëvizjes vazhdon të jetë e lartë. Për këtë arsye, në rrethanat e këtij demonstrimi, rrota që ndodhet në periferi mund të duket sikur ecën më shpejt.
Ky mekanizëm është i dobishëm edhe në përditshmëri, për shembull kur duhet të vërejmë një lëvizje jashtë pikës ku kemi përqendruar sytë gjatë drejtimit të automjetit.
Megjithatë, fakti që iluzioni forcohet kur dhëmbët krijojnë pamjen e një ndërthurjeje tregon se në këtë proces mund të marrë pjesë edhe një mekanizëm tjetër.
Perceptimi i një mekanizmi
“Mendojmë se, kur rrotat ndërthuren, truri i sheh ato si një sistem mekanik që funksionon”, shpjegoi Yueh.
“Njësoj si lëvizja e një qenieje të gjallë, edhe një makineri që punon në mënyrë të rregullt mund të tërheqë vëmendjen tonë.”
Sipas studiuesve, truri mund të reagojë fort ndaj marrëdhënieve shkak-pasojë. Kur dy rrotat duken të lidhura, ato mund të perceptohen si pjesë të një mekanizmi ku lëvizja e njërës përcillet vazhdimisht te tjetra.
Në këtë rast, ideja e një ndërveprimi mekanik mund të bëjë që diferenca e dukshme e shpejtësisë të zmadhohet. Rrota e dytë nuk lëviz realisht më shpejt; ndryshimi krijohet vetëm në mënyrën se si e perceptojmë atë.
A është perceptimi pamor më i sofistikuar nga sa mendojmë?
Për Yueh, ky iluzion hap diskutimin mbi kufirin mes përpunimit automatik të pamjeve dhe arsyetimit kompleks.
“Në përgjithësi, mendojmë se ndërveprimet e ndërlikuara shkak-pasojë kërkojnë arsyetim dhe njohuri të specializuara. Ky iluzion lë të kuptohet se përpunimi pamor mund të jetë më ‘i zgjuar’ nga sa besojmë, pasi mund të dallojë parime shkakësore që më vonë shërbejnë si bazë për arsyetimin”, tha ai.
Shembuj të këtyre marrëdhënieve gjenden në shumë situata të zakonshme: një top që godet murin, një derë që hapet pasi e shtyjmë ose pedalet e biçikletës që vënë në punë mekanizmin e saj.
Edhe nyjat e trupit veprojnë përmes lidhjeve dhe ndërveprimeve të vazhdueshme. Për këtë arsye, studiuesit mendojnë se aftësia për të dalluar marrëdhënie të tilla mund të jetë thelbësore për mënyrën se si e kuptojmë dhe e përshkojmë mjedisin.
Një iluzion i projektuar me kujdes mund të shfrytëzojë pikërisht këto mënyra të funksionimit të trurit.
Mësimet që sjellin iluzionet optike
Dr. Susana Martinez-Conde, presidente e Neural Correlate Society, thotë se iluzionet shfaqen kur përvoja jonë subjektive bie ndesh me realitetin fizik.
Kjo diferencë u lejon studiuesve të kuptojnë më mirë proceset përmes të cilave truri ndërton perceptimin për botën dhe për veten.
Sipas saj, iluzionet nuk janë thjesht gabime të shqisave. Ato lindin nga përdorimi i mjeteve dhe rrugëve të shkurtra që truri ka zhvilluar për të përpunuar sasi të mëdha informacioni, ndërsa funksionon me burime nervore të kufizuara.
Pikërisht për këtë arsye, ato vazhdojnë të jenë një instrument i rëndësishëm për studimin e perceptimit dhe të bazave nervore të vetëdijes.
Një studim sugjeron se këngët e të njëjtit zhanër ose të së njëjtës periudhë mund të sjellin ndër mend përvoja…
Një 35-vjeçar në shtetin Madhya Pradesh të Indisë ka humbur jetën pasi kafshoi një objekt që, sipas dyshimeve të policisë,…
Një mësuese 35-vjeçare në shtetin amerikan të Kentuckyt është deklaruar fajtore për veprime seksuale me një nxënës 16-vjeçar dhe për…
Një teori virale pretendon se të gjithë u ngjajmë më shumë minjve ose bretkosave. Një kirurg estetik thotë se krahasimi…
Alban BushiTrajneri i Kombëtares shqiptare U-21, u shpreh për mediat pas barazimit pa gola që skuadra mori ndaj Spanjës U-21…
Një studim i vogël sugjeron se qentë dallojnë kur shprehja e fytyrës së pronarit nuk përputhet me tonin e zërit.…