Përktheu: AlbEu.com

“Ju nuk mund të mendoni drejt kur keni dhimbje. Kjo është akoma më e vërtetë kur dhimbja kombinohet me tërbimin ndaj atyre që e kanë shkaktuar atë. Ka një arsye pse flasim për “tërbim të verbër”: kur zemërimi zbret, ne nuk mund të shohim se çfarë është para nesh. Dhe nëse kjo është e vërtetë për individët, është akoma më e vërtetë për kombet”.

Ky ishte mesazhi që dha Joe Biden kur udhëtoi në Izrael këtë javë. Duke u mbështetur në përvojën e tij të humbjeve të shumta, ai ngushëlloi izraelitët të pikëlluar për më shumë se 1400 civilë të vrarë nga Hamasi në masakrën e 7 tetorit dhe ata që prisnin fjalën për 203 pengjet, përfshirë fëmijë të vegjël dhe të moshuar, të mbajtur ende në Gaza.

Por ai u bazua gjithashtu në kujtesën e tij se si reaguan liderët amerikanë ndaj traumës kolektive të Amerikës në shtator 2001, dhe këtu ai ofroi diçka më afër një paralajmërimi. “Ju paralajmëroj, ndërsa ndjeni atë inat, mos u konsumoni prej tij. Pas 11 shtatorit ne u tërbuam në Shtetet e Bashkuara. Ndërsa kërkuam drejtësi dhe morëm drejtësi, por bëmë edhe gabime.”

Ai kishte nevojë të shprehte se, në tërbimin e saj ndaj al-Kaedës, SHBA-ja nuk e sulmoi thjesht atë rrjet të vetëm, por pushtoi vendin që e strehoi atë, Afganistanin dhe një vend që nuk kishte asnjë lidhje me të, Irakun. Të dy vendet patën pasoja shkatërruese.

Pas 11 shtatorit, SHBA shpalli një “luftë kundër terrorit” globale që kushtoi qindra mijëra jetë, e solli Al-Kaedën në vende ku nuk ekzistonte më parë – Iraku mes tyre – dhe lindi një terror të ri dhe akoma më të errët, në formën e Shtetit Islamik.

Është një paralajmërim nga historia e fundit që duhet të jetë në mendjet e Benjamin Netanyahu dhe komandantëve ushtarakë të Izraelit, ndërsa orët numërohen mbrapsht për një inkursion të pritshëm tokësor në Gaza.

Izraeli dhe mbrojtësit e tij theksojnë se vendi ka të drejtën, në të vërtetë detyrën, të mbrohet kundër një armiku që provoi mizorinë e tij dy javë më parë. Por kjo rrezikon të sjellë gabimin e Amerikës pas 11 shtatorit: të bindur se një kurs veprimi i zgjedhur është legjitim, është e lehtë të harrosh të pyesësh nëse është i mençur.

Tashmë, në tërbimin e tij, Izraeli ka marrë vendime për të cilat mund të pendohet. Misioni i tij duhet të jetë i qartë: të sigurojë që Hamasit t’i hiqet kapaciteti për të përsëritur atë që bëri dy javë më parë. Kjo do të thotë se lufta e Izraelit duhet të jetë vetëm me Hamasin, jo me popullin e Gazës. E megjithatë, duke vendosur një bllokadë thuajse totale, duke u mohuar më shumë se 2 milionë qytetarëve ushqim, ujë dhe ilaçe, ajo ka shkaktuar dhimbje në të gjithë popullsinë – dhimbje që do të lehtësohet vetëm pjesërisht sipas kushteve të një koncesioni të negociuar nga Biden.

Një veprim i tillë bie ndesh me moralin dhe ligjin ndërkombëtar, por gjithashtu bie ndesh me interesat e vetë Izraelit – duke dobësuar mbështetjen jashtë shtetit në momentin që duhet të jetë më i fortë. Sepse nëse vitet e fundit kanë treguar diçka, është se bërja e jetës më të  mjerueshme në Gaza nuk heq Hamasin nga kontrolli por shton pushtetin e tij.

Pas bombardimeve të pamëshirshme nga ajri, një pushtim tokësor izraelit në shkallë të plotë mund të jetë një dhuratë edhe më e madhe për organizatën, duke i dhënë asaj pikërisht atë që dëshiron. Në të vërtetë, sadizmi ekstravagant i krimeve të Hamasit të kryera më 7 tetor – përdhunimi, torturimi dhe gjymtimi – ishte me siguri i projektuar për t’i shtyrë izraelitët të futeshin në Gaza, duke hyrë verbërisht në vetë kurthin që Hamasi kishte ngritur me aq kujdes për ta.

Izraeli ftohet të shkojë të luftojë në një terren me tunele të pafundme dhe rrugica pa mbarim. Në atë terren, Izraeli do të pësojë viktima të rënda dhe do t’i shkaktojë ato – dhe të dyja rezultatet do t’i përshtaten Hamasit.

Këta të fundit sepse e shohin rritjen e numrit të vdekjeve palestineze si një aset në luftën propagandistike; të parët sepse do të vërtetojë pretendimin e tyre se është vetëm Hamasi, jo nacionalistët laikë të rivalëve Fatah, që përfaqësojnë rezistencën e vërtetë kundër armikut izraelit.

Një luftë e gjatë dhe e përgjakshme është ajo që Hamasi dhe mbështetësit e tij iranianë duan, të cilët janë të dëshpëruar për të prishur lëvizjet e fundit drejt “normalizimit” të marrëdhënieve midis Izraelit dhe disa prej fqinjëve të tij, më e rëndësishmja Arabia Saudite.

Kjo do të nënkuptojë se, edhe nëse infrastruktura e Hamasit shkatërrohet, urrejtja që e fuqizon atë do të vijojë. Ajo do të rritet në zemrat e një brezi të ri palestinezësh të dëshpëruar. Jo më kot studiuesi Hussein Ibish shkroi këtë javë: “Në përpjekjen për të përmbushur zotimin për ‘eliminimin e Hamasit’, Izraeli mund të japë fare mirë gjithçka që Hamasit i duhet”

Ky nocion mund të duket kundërintuitiv dhe megjithatë, kur bëhet fjalë për vetë Netanyahun, ai është papritur në shënjestër.

Kryeministër për pjesën më të madhe të 15 viteve të fundit, Netanyahu ka qenë një përkrahës i Hamasit, duke ndërtuar organizatën, duke e lënë atë të sundojë Gazën pa pengesa – me përjashtim të operacioneve të shkurtra, periodike ushtarake kundër saj – dhe duke lejuar fonde nga klientët e Gjirit për ta mbajtur në qarkullim.

Netanyahut i pëlqente ideja e palestinezëve si një shtëpi e ndarë – Fatah në Bregun Perëndimor, Hamas në Gaza – sepse kjo e lejoi atë të këmbëngulte se nuk kishte asnjë partner palestinez me të cilin mund të fliste. Kjo do të thoshte asnjë proces paqeje, asnjë perspektivë për një shtet palestinez dhe asnjë kërkesë për lëshime territoriale izraelite.

Asnjë nga këto nuk ishte sekret. Në mars 2019, Netanyahu u tha kolegëve të tij të Likud: “Kushdo që dëshiron të pengojë krijimin e një shteti palestinez duhet të mbështesë forcimin e Hamasit dhe transferimin e parave në Hamas… Kjo është pjesë e strategjisë sonë – për të izoluar palestinezët në Gaza nga palestinezët në Bregun Perëndimor.”

Vetëm ky gjykim i gabuar katastrofik duhet të vulosë fatin e Netanyahut. Marrë së bashku me faktin se ishte nën vëzhgimin e tij që Izraeli pësoi sulmin më vdekjeprurës në historinë e tij, humbjen më të madhe të vetme të jetës hebreje që nga Holokausti, verdikti për Netanyahun duhet të jetë i qartë. Shumica e izraelitëve e pranojnë aq shumë, duke pranuar se pasi të përfundojë lufta aktuale, ai do të duhet të largohet. /albeu.com

The post Si Netanyahu po bie hap pas hapi në kurthin e Hamasit appeared first on Albeu.com.

Juliette Touma, nga Agjencia e Ndihmës dhe Punës për Refugjatët Palestinë në Lindjen e Afërt, thotë se duhet të ketë një rrjedhë të vazhdueshme të ndihmave humanitare, raporton BBC

“Ajo që civilët në Gaza kanë vërtet nevojë është aksesi i qëndrueshëm dhe i vazhdueshëm humanitar … duke përfshirë dhe veçanërisht karburantin për pompat e ujit,” i tha ajo programit Radio 4 Today.

Izraeli ka rënë dakord të lejojë 20 kamionë që transportojnë ndihma në Gaza përmes kalimit Rafah, por ka refuzuar të lejojë që karburanti të kalojë kufirin.

Megjithatë, Touma thotë se karburanti është thelbësor për të furnizuar pompat e ujit – “uji po mbaron në Gaza,” tha ajo. “Në disa vende ka mbaruar plotësisht”.

Bombardimet izraelite kanë dëmtuar pikën e kalimit kufitar në Rafah

Ndërsa ka nisur futja e kamionëve të parë me ndihma në Gaza, një imazh satelitor tregon se si rruga për në Gazën jugore është dëmtuar gjatë konfliktit.

BBC Verify ka studiuar imazhet nga vendkalimi.

Ju mund të shihni radhën e kamionëve që presin të kalojnë nga Egjipti në Gaza, prej të cilëve vetëm 20 u është dhënë leja për të kaluar.

Dhe ju mund të dalloni gjashtë zona të dëmtuara që janë rrethuar në dy rrugët që çojnë nga pika kufitare në Gazan jugore.

Ky dëmtim nuk shfaqet në imazhet satelitore të vendkalimit përpara datës 10 tetor.

Në një deklaratë në fillim të kësaj jave, Forcat Mbrojtëse të Izraelit thanë se ata kishin kryer sulme ajrore duke synuar “Rafahun verior”, por nuk përmendën kalimin.

The post FOTO/ Kamionët me ndihma, “një pikë uji në oqeanin” e nevojës së ka Gaza appeared first on Albeu.com.

Shkon në 2 200 numri i të vdekurve nga sulmet e Izraelit në Gaza, ndërsa mbi 1 300 godina janë hedhur në tokë, kurse mbi 5 000 janë të pabanueshme për shkak të bombave. Pas ultimatumit të Izraelit për evakuimin e veriut të Gazas, diplomatët perëndimore dhe shefi i OKB-së Gutierres kanë reaguar duke e quajtur shumë të rrezikshme.

Zhvillimet më të rendësishme gjatë orëve të fundit:

• Më shumë se një milion palestinezëve që jetojnë në Gazën veriore u është thënë të evakuohen ndërsa Izraeli përgatitet të nisë ofensivën tokësore
• Civilët duhet të shkojnë në jug midis orës 10 AM dhe 4 pm me kohën lokale sot, duke përdorur dy rrugë, thanë Forcat e Mbrojtjes të Izraelit (IDF).
• Thirrja për një evakuim masiv është dënuar nga grupet humanitare dhe është përshkruar nga shefi i OKB-së António Guterres si jashtëzakonisht i rrezikshëm.
• Thirrja vjen pasi Ministria Palestineze e Shëndetësisë tha se numri i të vdekurve pas sulmeve hakmarrëse nga Izraeli kishte arritur në 2,215, kurse ka patur 8,700 të plagosur.
• Ndërkohë, Izraeli tha se më shumë se 1,300 njerëz u vranë fundjavën e kaluar në sulmin e Hamasit ndaj civilëve dhe ushtarëve.
• Raportet e mëparshme se IDF kishte gjetur trupat e izraelitëve të marrë peng nga Hamasi janë hedhur poshtë si “të pasakta”
• Qëndroni me ne ndërsa ne vazhdojmë t’ju sjellim përditësime të drejtpërdrejta mbi këtë situatë gjithnjë në zhvillim.

Diplomati novergjez: Evaukimi i Gazas, krim lufte

Jan Egeland, ish-diplomati norvegjez i cili ishte i përfshirë në Marrëveshjen e Oslos dhe lehtësoi bisedimet midis palestinezëve dhe Izraelit, i tha programit të BBC Radio 4 Today se urdhri i evakuimit të Izraelit për veriun e Gazës është një transferim i detyruar i njerëzve, i konsideruar si një krim lufte sipas Konventës së Gjenevës.

Egeland, i cili është sekretar i përgjithshëm i Këshillit Norvegjez të Refugjatëve shton se tani nuk ka asnjë mënyrë praktike për t’iu qasur “katastrofës” humanitare që po ndodh në Gaza.

Ka “shumë fëmijë nën rrënoja që askush nuk mund t’i gërmojë… dhjetëra mijëra banesa të shkatërruara ose të pajetueshme… mijëra njerëz që ikin për të shpëtuar jetën e tyre,” thotë ai.

Egeland thotë se shkalla e krizës në Gaza ende nuk është kuptuar plotësisht nga Perëndimi.

“Mbretëria e Bashkuar, SHBA-ja dhe BE-ja me të drejtë kanë thënë se jemi me Izraelin në luftën kundër terrorit”, shton Egeland. “Shpresoj se ata nuk kanë dhënë një dritë jeshile për të sulmuar një milion fëmijë.”

1 300 ndërtesa të shkatërruara në Gaza

Më shumë se 1,300 ndërtesa në Rripin e Gazës janë shkatërruar gjatë bombardimeve gati njëjavore të Izraelit, thonë Kombet e Bashkuara.

Agjencia humanitare e OKB-së OCHA tha se “5,540 njësi banimi” në ato ndërtesa u shkatërruan dhe gati 3,750 shtëpi të tjera u dëmtuan aq shumë saqë janë të pabanueshme.

Zhvillimet kryesore nga java e parë e konfliktit

Sot një javë më parë Hamasi nisi sulmin e tij të paprecedentë ndaj Izraelit. Qindra u vranë, duke bërë që Izraeli të nisë sulme ajrore kundër Gazës, duke vrarë qindra palestinezë.

Më poshtë është një përmbledhje e shkurtuar e zhvillimeve kryesore nga kjo javë:

Mes tensioneve izraelito-palestineze në rritje, militantët e Hamasit filluan një sulm ndaj Izraelit duke hyrë në komunitetet pranë Rripit të Gazës. Më shumë se 1300 njerëz u vranë dhe 150 u morën peng.

Izraeli nisi një fushatë bombardimi kundër Gazës duke vrarë afro 2000 njerëz dhe duke zhvendosur rreth 338,000 të tjerë.

Një bllokadë totale u zbatua në Gaza nga Izraeli, me karburant, ushqim dhe ujë. Izraeli tha se rrethimi nuk do të përfundonte derisa pengjet izraelite të liroheshin

Izraeli ka grumbulluar dhjetëra mijëra ushtarë, duke përfshirë rreth 300,000 rezervistë, në kufirin e tij me Gazën

Rreth 1.1 milionë njerëzve që jetojnë në Rripin verior të Gazës u është thënë të evakuohen në jug përpara një ofensive të pritshme tokësore nga forcat izraelite. OKB e quajti urdhrin “të tmerrshëm”.

Kaos në veri të Gazas

Më shumë se një milion palestinezë në gjysmën veriore të Rripit të Gazës po përballen sot me një afat izraelit për t’u zhvendosur në jug. OKB vlerëson se dhjetëra mijëra janë shpërngulur.

Kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu paralajmëroi se bombardimet ndaj Gazës në ditët e fundit ishte “vetëm fillimi”.

Të paktën 2 200 njerëz në Gaza janë vrarë në sulmet e kryera si hakmarrje për vrasjen e 1,300 izraelitëve në sulmet e befasishme nga persona të armatosur të Hamasit një javë më parë.

Ka pasur panik në pjesën veriore të Rripit të Gazës me popullsi të dendur që kur Izraeli lëshoi fletushka që udhëzonin banorët të largoheshin. Ndërsa radhët e gjata të njerëzve dhe automjeteve u krijuan shpejt në rrugët në jug, shumë thanë se do të kundërshtonin urdhrin ose nuk kanë lëvizur ende.

OKB-ja dhe organizatat e tjera kanë paralajmëruar për një katastrofë nëse kaq shumë palestinezë detyrohen të ikin, duke i bërë thirrje Izraelit të heqë rrethimin e Gazës për të lejuar ndihmat.

Me përgatitjet e bëra për një pushtim tokësor, ushtria izraelite thotë se forcat e saj tashmë kanë kryer bastisje të kufizuara brenda Gazës duke synuar palestinezët që lëshojnë raketa dhe mbledhin informacione për dhjetëra pengje izraelitë të mbajtur nga Hamasi./albeu.com

The post Po përfundon ultimatumi për Gazan, OKB jep alarmin, diplomati bën akuza të forta: Mbi  2 200 të vdekur nga bombardimet appeared first on Albeu.com.

Mbi 1 mijë të vdekur nga të dyja palët. Ky është bilanci i deritanishëm i përplasjes me Hamasit dhe qeverisë izraelite në Izrael dhe Gaza.

Autoritetet palestinezë thanë se nga totali i të vdekurve, 260 janë fëmijë dhe 230 gra Autoritetet lokale shprehen gjithashtu se gjashtë persona nga personeli mjekësor ishin vrarë dhe 15 të tjerë u plagosën, ndërkohë që raportohet edhe për 8 gazetarë të vdekur.

Agjencia e OKB-së për refugjatët në Palestinë thotë se nëntë nga stafi i saj janë vrarë në Gaza që nga e shtuna.

Komiteti për Mbrojtjen e Gazetarëve po mbledh raportet e gazetarëve që janë vrarë, plagosur ose raportuar të zhdukur si në Izrael ashtu edhe në Gaza duke raportuar shtatë humbje jetësh nga anëtarët e tyre vetëm në Gaza.

“Ku të fshihemi kur vdekja vjen nga qielli?”

Nadiya është nëna e një djali pesë-vjeçar dhe një foshnje tre muajshe në Gaza.

Ajo thotë se mënyra e vetme për të qetësuar djalin e madh, teksa sulmet ajrore izraelite vijojnë, është t’i thuash atij se “zhurma e një shpërthimi vjen pak çaste pasi ndodh realisht”.

Ky është një informacion që presupozohet që nuk duhet ta ketë asnjë 5 vjeçar, por sipas Nadiyas, kjo është e vetmja mënyrë për ta qetësuar të birin.

Të hënën në mbrëmje, Nadiya thotë se dëgjoi fqinjët e saj që vraponin poshtë shkallëve duke bërtitur: “Iki nga godina!

Nëna e re hezitoi për disa sekonda. Më pas ajo shpërtheu në lot.

Përfundimisht, ajo u largua nga ndërtesa me dy fëmijët e saj, por tha se nuk mund ta njihte lagjen pasi ndërtesat rreth bllokut të saj ishin rrafshuar.

Ajo tani po përpiqet të shkojë në shtëpinë e prindërve të saj. Por thotë: “Ku mund të fshihesh kur vdekja po vjen nga qielli?”

“Nuk mund t’i quajmë njerëz”

Në Izrael, Menashe dhe Merav Ram mbajtën dje një funeral për djalin e tyre 28-vjeçar Omri, i cili u vra nga militantët e Hamasit në festivalin e muzikës Supernova të shtunën.

Herët të shtunën, kur Hamasi filloi të lëshonte raketa në Izrael, Omri thirri prindërit e tij, duke u thënë atyre për sulmin.

Në një telefonatë të dytë ai tha: “Babi, është më e rëndë. Njerëzit janë të plagosur”.

“Më duket sikur diçka po ndodhte”, tha Merav për programin Today. “I thashë Menashes se diçka nuk shkonte”.

Për sulmuesit, Menashe tha: “Nuk e di nëse mund t’i quajmë njerëz këta individë. Njerëzit nuk i bëjnë këto gjëra djemve dhe vajzave që donin vetëm të festonin.

“Ata nuk do të falen për atë që kanë bërë.”

Spitalet e Gazas janë kthyer në kampe refugjatësh

Kirurgu britaniko-palestinez, Ghasan Abu Sitta, thotë se spitali ku ai po punon në Gaza është kthyer në një kamp refugjatësh.

“Njerëzit kanë frikë dhe kështu po i sjellin familjet e tyre për të qëndruar në kompleksin e spitalit si një hapësirë e sigurt,” tha ai për programin Today më herët.

Kirurgu tha se kishte “një lum të vazhdueshëm njerëzish të plagosur”, por që spitali i tij Shifa ishte tashmë mbi kapacitet – si shumica e spitaleve të tjerë në Gaza.

“Gaza ka rreth 2200, 2500 shtretër dhe ne kemi pasur tashmë 4500 të plagosur,” tha Abu Sitta.

Izraeli sulmon Hezbollahun

Ushtria izraelite thotë se sulmoi një pikë vëzhgimi brenda Libanit që i përkiste Hezbollahut. Krahas aviacionit, qëlluan me artileri edhe ushtria izraelite.

Izraeli thotë se është në përgjigje të një sulmi të ri me raketa nga Hezbollahu – për të cilin Hezbollahu thotë se u bë në hakmarrje për vrasjen e tre prej luftëtarëve izraelitë në përleshjet e kësaj jave.

Kjo është dita e katërt e përplasjes në kufi.

Izraeli vijon mbledhjen e trupave të vdekur

Katër ditë pas sulmeve vdekjeprurëse të nisura nga Gaza prej Hamasit, izraelitët janë ende duke hequr trupat e pajetë nga qyteti i Sderot.

Numri i të vdekurve në Izrael ka arritur në 1200, me më shumë se 2700 të plagosur. /albeu.com

The post Aroma e vdekjes pushton rrugët në Gaza dhe Izrael, nis beteja edhe në veri: “Ku të fshihesh kur vjen nga qielli? appeared first on Albeu.com.

“Ushtria dështoi plotësisht si një forcë e reagimit të shpejtë,” tha një izraelit, duke treguar se si disa nga komunitetet që u sulmuan duhej të mbështeteshin në forcat e tyre të mbrojtjes civile ndërsa prisnin që ushtria të mbërrinte.

Përgjigja e plotë, se pse ndodhi kjo do të marrë pak kohë për të dalë. Por duket se befasia, shkalla e gjerë dhe shpejtësia i mposhtën sistemet e mbrojtjes për zonën përreth Gazas në Izrael.

Surpriza ishte element vendimtar në sulmin e Hamasit.

Inteligjenca izraelite dështoi të mësonte mbi planet e Hamasit. Grupi duket se ka ndërmarrë një program afatgjatë mashtrimi për të dhënë përshtypjen se ishte i paaftë ose jo i gatshëm për të nisur një sulm të madh.

Ai gjithashtu praktikoi siguri të mirë operacionale, ndoshta duke mbajtur larg mjetet elektronike.

Hamasi më pas u mbështet në shkallën dhe shpejtësinë e pashembullt të asaj që erdhi më pas.

Mijëra raketa u lëshuan fillimisht si mbulesë. Por ka pasur edhe sulme me dron mbi pajisjet e monitorimit që Izraeli përdor në gardhin kufitar për të parë se çfarë ndodh matanë. Më pas, eksplozivët dhe automjetet e rënda krijuan rreth 80 çarje në gardhin e sigurisë.

U përfshinë gjithashtu dronë dhe parashuta të motorizuara, pasi rreth 800 deri në 1000 militantë të armatosur u vërshuan nga Gaza për të sulmuar shumë vende.

Këto taktika të shumta duket se kanë arritur të mposhtin mbrojtjen e Izraelit – të paktën për një kohë.

Një gamë e tillë aktiviteti do të kishte çuar në kaos brenda komandës dhe qendrave të kontrollit të Izraelit, që ishin të qetë në mëngjesin e së shtunës, e cila ishte gjithashtu një festë fetare.

Disa nga luftëtarët e Hamasit shënjestruan komunitetet civile, ndërsa të tjerët shënjestruan posta ushtarake. Është sërish e çuditshme se sa lehtë mbroheshin këto posta që u morën në pak minuta nga Hamasi.

Dhe vrimat në kufi mbetën të hapura për një kohë mjaft të gjatë për të lejuar marrjen e pengjeve në Gaza përpara se tanket të përdoreshin përfundimisht për t’i mbyllur ato.

Vetë Gaza është shumë e monitoruar nga toka, deti dhe ajri prej Izraelit. Madje ka aq shumë dronë në qiell sa të duket sikur në një ne një Big Brother.

Mbrojtja duket se ka qenë e çorientuar – forcat izraelite muajt e fundit kanë qenë më të përqendruara në Bregun Perëndimor sesa në Gaza, duke lënë potencialisht boshllëqe. Dhe Hamasi mund të ketë bërë llogari mbi polarizimin në shoqërinë izraelite mbi politikat e kryeministrit Benjamin Netanyahu për të shpërqendruar më tej institucionet e sigurisë.

Aftësitë ushtarake dhe inteligjente të Izraelit janë vlerësuar prej kohësh si më të mirat në Lindjen e Mesme dhe një nga më të mirat në botë. Por ato mund të kenë nënvlerësuar edhe aftësitë e kundërshtarëve të tyre.

Sulmet janë krahasuar me ato të 11 shtatorit në SHBA, kur askush nuk e kishte parashikuar se avionët mund të përdoreshin si armë. Kjo shpesh quhej një “dështim i imagjinatës”.

Dhe një dështim i ngjashëm i imagjinatës mund të jetë gjithashtu për Izraelin, duke e lënë atë të papërgatitur për diçka kaq ambicioze nga armiku i tij.

Këto shqetësime sigurisht që do të jenë pjesë e hetimeve afatgjata që do të ndodhin. Megjithatë, në afat të shkurtër, fokusi do të jetë në gjetjen e asaj që duhet bërë më pas, në vend që të shikojmë prapa. /albeu.com

The post ANALIZA/ Si dështuan spiunët dhe “Big Brother” duke çuar në katastrofën e së shtunës appeared first on Albeu.com.

Përktheu: AlbEu.com

Ajo që po ndodh sot mes Hamasit dhe Izraelit është e paprecedentë në më shumë se 15 vjet që kur Hamasi mori kontrollin e Rripit të Gazas.

Përplasja vjen pas muajsh dhune dhe tensioni në rritje midis izraelitëve dhe palestinezëve, megjithëse pjesa më e madhe e tyre është përqendruar në Bregun Perëndimor, i cili është territori që Izraeli ka pushtuar që nga viti 1967, që shtrihet midis Jerusalemit dhe kufirit me Jordaninë.

Izraeli ka thënë se është sulmuar, se Hamasi i kishte shpallur luftë Izraelit dhe unë do të prisja që planet që izraelitët do të rezultojnë në një përgjigje shumë të fuqishme. Të paktën kjo është ajo që ata kanë thënë.

Mendoj se ka shumë shanse që plani i përgjigjes të parashikojë edhe futjen e trupave në Gaza.

Kjo situatë do të zhvillohet shumë shpejt dhe ka gjasa të përshkallëzohet. Një pyetje e madhe është se çfarë ndodh tani – jo vetëm në dhe rreth Gazës – por çfarë ndodh në Jerusalem dhe Bregun Perëndimor, ku ka pasur dhunë të përsëritur midis grupeve të armatosura palestineze dhe forcave izraelite të sigurisë dhe kolonëve për muaj të tërë.

Një situatë tashmë e paqëndrueshme është e sigurt që do të përkeqësohet nga këto ngjarje.

Kështu që unë mendoj se tani për izraelitët dhe palestinezët, ky është një mëngjes tërësisht i papritur dhe shumë shqetësues

Ngjarjet po zhvillohen me shpejtësi mes Izraelit dhe Hamasit, por kjo është ajo që dimë deri më tani:

• Dhjetra persona të armatosur nga grupi militant Hamas duket se janë infiltruar në Izraelin jugor në një sulm të befasishëm nga Rripi i Gazës.
• Ajo vjen pasi mijëra raketa u hodhën në Izrael nga Gaza, sipas një udhëheqësi të Hamasit, Mohammed Deif – “ne kemi vendosur të themi mjaft është mjaft”, tha ai.
• Forcat e Mbrojtjes së Izraelit thanë se “një numër terroristësh” ishin infiltruar në territorin izraelit nga Gaza
• Kabineti i sigurisë i Izraelit do të mblidhet në orën 13:00 me kohën lokale (11:00 BST), dhe ushtria ka filluar të godasë objektivat e Hamasit
• Kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu ka postuar një video deklaratë duke thënë se ” jemi në luftë”.
• Ministri i Mbrojtjes i Izraelit, Yoav Gallant, tha se Hamasi “ka bërë një gabim të rëndë”, duke deklaruar se “shteti i Izraelit do ta fitojë këtë luftë”.
• Betejat me armë mes forcave izraelite dhe palestineze janë ende duke u zhvilluar në vende të ndryshme në jug të Izraelit, sipas mediave izraelite.
• Spitalet në Izrael thonë se po trajtojnë personat e lënduar nga sulmet e papritura – të paktën një person ka vdekur

Civilët në Gaza dhe Izraelin jugor, në mes të përplasjes së armatosur

Sulmi korrespondon më kohën kur shumë izraelitë prisnin të shijonin fundin e festës hebreje Sukkot.

Në vend të kësaj, ata që jetojnë ose qëndrojnë pranë Rripit të Gazës e kanë gjetur veten në një situatë makthi me një infiltrim në shkallë të gjerë nga militantët palestinezë. Duket se disa komunitete izraelite pranë Gazës po mbahen nga operativët e Hamasit. Ndërkohë, sulmet e avionëve izraelitë mbi objektivat e Hamasit kanë lënë të një situatë të ngjashme edhe civilët e pafajshëm në Gaza.

Në jug të Izraelit, izraelitë të tmerruar të fshehur në dhoma të sigurta luten që ushtarët të dërgohen për t’i shpëtuar. Disa thonë se ka militantë në shtëpitë e tyre.

Një grua në Be’eri thotë se babai i saj është kapur. Shumë nga mijëra njerëz që ishin në një festë në ambient të hapur në këto zona janë fshehur për të shpëtuar.

Ata thonë se janë në mes të një shkëmbimi zjarri dhe raportojnë se ka viktima. Ka raporte izraelite se rreth 60 militantë të Hamasit kanë hyrë nga Rripi i Gazës.

Imazhet e paverifikuara duket se tregojnë militantët palestinezë që mbërrijnë me kamionçina dhe duke ngarë motoçikletat përmes një vrime në gardhin rrethues në Izrael. /albeu.com

The post Mijëra raketa, dhjetëra të vrarë! Izraeli bëhet gati të fusë trupa në Gaza! Rindizet Lindja e Mesme, një luftë e re në horizont appeared first on Albeu.com.

Përktheu: Alket Goce-AlbEu.com

Nëntorin e vitit të kaluar, gjenerali amerikan Mark Milley, kryetar i Shefave të Shtabit të Përbashkët të Ushtrisë së SHBA-së, zemëroi Kievin por edhe disa zyrtarë të vijës së ashpër të administratës së presidentit Joe Biden, kur e krahasoi konfliktin në Ukrainë me Luftën e Parë Botërore dhe duke deklaruar se është arritur në një ngërç, pa asnjë përparim domethënës nga asnjëra prej palëve.

“Në Krishtlindjet e vitit 1914, kishte një luftë e cila nuk mund të fitohej më ushtarakisht”- tha Mielley”. Më vonë, duke folur në Klubin Ekonomik të Nju Jorkut, ai shtoi: “Kur ekziston një mundësi për të negociuar, kur mund të arrihet paqja, shfrytëzojeni atë. Kapeni momentin!”.

Një javë më vonë, ai përsëriti sugjerimin e tij se kishte ardhur koha për negociata. Kundërsulmet e suksesshme të Ukrainës rreth Kharkivit në verilindje dhe Khersonit në jug, nënkuptonin se Kievi mund të negocionte nga një pozicion i fortë. “Rusia është tani në tërheqje”- tha Milley.

Por ai gaboi në lidhje me Luftën e Parë Botërore. Lufta ishte e fitueshme ushtarakisht dhe këtë e bënë aleatët perëndimorë, kryesisht falë faktorëve ekonomikë dhe nivelit të tyre superior të zhvillimit, duke i dhënë mundësi të përdornin më shumë burime.

“Me sektorët e tyre shumë gjigantë në bujqësi, Fuqitë Qendrore nuk mund ta ruanin dot prodhimin bujqësor pasi mobilizimi i kohës së luftës, i zhvendosi burimet nga ky sektor. Zija e bukës që solli kjo gjë e dëmtoi zinxhirin e furnizimit”- vë në dukje historiani Stephen Broadberry.

Në fund fitorja u arrit, por me një kosto njerëzore të tmerrshme. Kur reshtën luftimet në nëntorin e vitit 1918, viktimat në total vlerësohet të ishin mbi 37 milionë të vrarë dhe të plagosur, në ushtarë dhe civilë, duke e bërë Luftën e Parë Botërore një nga konfliktet më vdekjeprurëse në historinë e njerëzimit.

Vështirë se një mbeti e paprekur ndonjë familje evropiane. Dhe tani po afrohet një nëntor tjetër, dhe shumë shpejt në Ukrainë do të nisin shirat e vjeshtës, duke e bërë edhe më të vështirë manovrën ushtarake. Ka shenja se nëse Ukraina nuk do të arrijë një përparim domethënës në frontin e saj jugor, do të shtohen thirrjet për negociata, teksa si në Evropë po ashtu edhe në SHBA po afron mbajtja e zgjedhjeve të rëndësishme, gjë që po e ndryshon dinamikën e brendshme politike të aleatëve.

Për momentin, të gjithë sytë janë përqendruar në Zaporizhzhia, aty ky së fundmi është raportuar një çarje për herë të parë e linjës së parë të mbrojtjes ruse të minuar rëndë rreth fshatit Robotyne. Ukrainasit dhe aleatët shpresojnë që të depërtohet tek fortifikimet kryesore.

Sepse disa ekspertë besojnë se Rusia do ta ketë të vështirë të pozicionojë rezervat e nevojshme për të siguruar linjën mbrojtëse, edhe pse deri tani i ka ri-dislokuar me shpejtësi forcat e saj. Vetëm koha do të tregojë nëse mund të arrihet një thyerje e plotë e linjës ruse, dhe nëse Ukraina mund të arrijë më afër qëllimit të saj për të shkëputur të ashtuquajturën urë tokësore që lidh istmin e aneksuar të Krimesë me territoret jugore të Ukrainës të pushtuara nga Rusia.

Por fakti që forcat ukrainase kanë arritur të rimarrin vetëm 108 kilometra katrorë të territorit të pushtuar që nga nisja e kundërofensivës së saj në fillim të qershorit, tregon se duhet pasur kujdes. Për më tepër Pentagoni ishte tashmë pesimist mbi perspektivat e kundërofensivës para se ajo të fillonte.

Zyrtarët ukrainas janë përpjekur ta ndryshojnë narrativën. “Pavarësisht gjithçkaje që thonë disa, forcat ukrainase po përparojnë, dhe kjo është gjëja më e rëndësishme”- deklaroi të shtunën e kaluar presidenti ukrainas Volodymyr Zelenskyy. Por privatisht në Kiev shumë njerëz flasin për skenarin e një lufte të gjatë.

Sigurisht, nëse Ukraina nuk arrin një përparim më të madh në terren deri në nëntor, fjalët e Milley do të gjejnë më shumë jehonë, dhe shumë zyrtarë dhe ekspertë do të pyesin nëse kjo luftë është e fitueshme. Por ne ndeshemi me problemin me të cilin janë përballur që në fillim aleatët e Ukrainës, pasi ata nuk identifikuan asnjëherë kolektivisht synimet e qarta në këtë luftë, pjesërisht sepse përpjekja për ta bërë këtë do të kishte rrezikuar unitetin e aleatëve.

Në vend të kësaj, ata kanë ruajtur retorikën e tyre madhështore se në lojë është demokracia dhe nevojën për të mbrojtur të drejtat e sovranitetit dhe pavarësisë, në të kundërt do të kemi një rend botëror tashmë të rrënuar në dobi të autokratëve, duke shënuar agimin e një epoke tjetër të errët.

Ukraina sot, Tajvani dhe Baltiku nesër. Por nëse është kështu, atëherë pse aleatët perëndimorë nuk i kthyen fjalët e tyre në vepra, duke përdorur në maksimum fuqinë e tyre ekonomike, duke ia përshtatur industrinë luftës, siç bënë gjatë të ashtuquajturës Lufta e Madhe?

Pse kanë vepruar me vonesë në dërgimin e municioneve dhe armëve të sofistikuara? Një pjesë e arsyes ka qenë përpjekja për të siguruar një marrëveshje unanime midis aleatëve. Një tjetër ka qenë frika nga zhytja në një luftë bërthamore. Por një faktor tjetër kyç ka qenë se në thelb aleatët e Ukrainës nuk e kanë ndjerë kurrë se sa në rrezik është fati i demokracive të tyre. Dhe me gjithë simpatinë për Ukrainën dhe tmerrin ndaj mizorive barbare ruse në Bucha dhe gjetkë, popullatat e tyre mbi të gjitha janë më të shqetësuara për koston e tyre të jetesës. Dhe ndërsa lufta ka përparuar, ndjenja e rrezikut është zvogëluar. Tek e fundit, nëse “ariu” i madh rus nuk mund të nënshtrojë fqinjin e tij më të vogël të afërt, atëherë si do të mposhtë vendet evropiane të NATO-s, e lëre më pastaj të kërcënojë SHBA-në?

Rusia dhe Ukraina kanë një gjë të përbashkët: aleatët e tyre nuk besojnë se asnjëra palë mund të arrijë një fitore totale. Për Pekinin, kjo mund të jetë e dëshirueshme në vetvete. Sepse një Perëndim i shpërqendruar është i dobishëm për Kinën, dhe një Rusi e dobësuar do ta dijë vendin e saj si partneri i vogël në marrëdhëniet e tyre dypalëshe.

Por për të tjerët, duke përfshirë Ukrainën e shkatërruar nga lufta, një luftë e zgjatur nuk është e dëshirueshme dhe ndërsa ora shënon, ne ka të ngjarë të shohim më shumë zëra që kërkojnë negociata. Por ka 3 probleme me këtë plan B. Së pari dobësimi i mbështetjes tani, vetëm do ta bëjë Ukrainën më të cenueshme, gjë që do sillte pasoja për sigurinë evropiane dhe globale,

Së dyti, është se edhe nëse Zelenskyy do të pranonte të niste negociatat, ukrainasit e zakonshëm nuk janë aspak dakord të bisedohet me një Rusi që u ka bombarduar pa dallim shtëpitë e tyre; u ka masakruar fëmijët, i ka torturuar dhe rrëmbyer të tjerët.

Së treti, Putini mund të bjerë dakord për fillimin e bisedimeve, por ne i kemi parë se si përfundojnë negociatat me të. Për udhëheqësin rus, negociatat janë vetëm një armë tjetër lufte, që përdoret për të shpërqendruar, për të blerë kohë për manovrim në lidhje me objektivat e ardhshme ushtarake dhe diplomatike.

“Konfliktet e ngrira” janë forca e Putinit: ato i japin mundësi të kthejë në forcë dobësinë ndërkombëtare dhe të ruajë pushtetin në vend duke nxitur patriotizmin paranojak, duke i bindur rusët se armiqtë e huaj janë gati të shkatërrojnë Nënën e Shenjtë Rusi.

A ka dikush një Plan C? /albeu.com

The post Ka ardhur koha për një plan C në Ukrainë appeared first on Albeu.com.

Përktheu: Alket Goce-AlbEu.com

Ajo po e rindërton ekonominë e saj. Ajo po nis të zbatojë një program të sovranitetit ekonomik. Dhe më në fund po distancohet nga nafta dhe gazi rus, dhe në këtë mënyrë po e ndihmon Ukrainën që të mbrohet. BE-ja ka rritur ndjeshëm shpenzimet e saj gjatë 3 viteve të fundit, në një përpjekje për ta shndërruar veten në fuqinë fiskale që e kanë dëshiruar gjithmonë mbështetësit e saj më të zjarrtë.

Megjithatë, ka një problem: Brukseli dukej se e injoroi çështjen se si do të paguante për të gjitha këto. Gjatë javës së fundit, ka shpërthyer një grindje e ashpër mbi disa shkurtime të vogla buxhetore, ndërsa Komisioni Evropian po përpiqet që të grumbullojë një fond shtesë prej 86 miliardë eurosh në buxhetin e tij.

Në realitet, BE-së kanë filluar që t’i mbarojë paratë e njerëzve të tjerë, dhe shumë shpejt kjo gjë do të bëhet e dukshme. Për cilindo që beson tek një bashkëpunim më i ngushtë ekonomik brenda Bashkimin Evropian, me shpenzime më të larta të centralizuara, me një fuqi huamarrjeje më të madhe dhe rritje të taksave, dhe me diçka që është më afër një Ministrie Financash të unionit, që mund të drejtojë shpenzimet nga njëri rajon në tjetrin, dy vitet e fundit kanë parë një hap të madh përpara.

U krijua një fond prej 750 miliardë eurosh për Rimëkëmbjen nga Koronavirusi, që synon të ndihmojë shtetet anëtare të rimarrin veten nga pasojat e shkaktuara nga pandemia. Pastaj është miratuar një Akt mbi Mikroçipat dhe një Strategji Industriale e Gjelbër, që synon të kopjojë subvencionet e mëdha të presidentit Joe Biden për energjitë alternative në Shtetet e Bashkuara, si dhe të rimarrë kontrollin e zinxhirëve të furnizimit të teknologjisë së lartë nga të cilat varet industria.

Ajo ka dërguar shuma të konsiderueshme parash për ta ndihmuar Ukrainën të përballet me agresionin rus, dhe ka indeksuar pagat e të gjithë zyrtarëve të saj me inflacionin e lartë në Belgjikë (12.5 për qind në kulmin e tij këtë vit). Madje ka emetuar obligacione me vlerë qindra miliarda euro.

Dhe ka pasur një rritje të konsiderueshme në shtrirjen, kompetencat dhe shpenzimet e tij.

Por këtu qëndron edhe problemi. Më në fund, kanë filluar që të dalin faturat. Këtë javë, Parlamenti Evropian kritikoi disa shkurtime shumë modeste të programit të shpenzimeve për vitin 2024, duke e reduktuar atë nga 189 në 187 miliardë euro. Por beteja e vërtetë prite të jetë mbi planet fiskale për 4 vitet e ardhshme.

Në qershor, Komisioni Evropian përcaktoi planet për një rritje prej 66 miliardë eurosh në buxhetin e viteve 2021-2027, si dhe 20 miliardë euro shtesë për të ndihmuar Ukrainën. KE shpreson të ketë një marrëveshje deri në fund të vitit. Por tani për tani, asnjë nga 27 anëtarët nuk duket shumë i prirur për të grumbulluar paratë shtesë.

Dhe nuk është e vështirë të kuptosh arsyen. Së pari, nuk është se paratë janë shpenzuar në një mënyrë shumë të dobishme. Nga 66 miliardë euro shtesë financim të kërkuar, 19 miliardë euro nevojiten për të paguar kostot më të larta të interesit nga sa pritej për huamarrjen e saj shtesë (sepse askujt në Bruksel nuk i shkoi ndërmend që normat e interesit mund të rriteshin), 1.9 miliardë euro për kostot më të larta për administratën e BE-së, 15 miliardë euro shtesë për koston e përballimit të migrimi, dhe 10 miliardë euro për të plotësuar fondet ekzistuese si InvestEU (5 miliardë euro), Fondi i Inovacionit (3 miliardë euro), Fondi Evropian i Mbrojtjes (1,5 miliardë euro) dhe Këshilli Evropian i Inovacionit (500 milionë euro), shuma të vogla që mund të bëjnë pak ndryshim në konkurrencën industriale të kontinentit.

Pastaj, të gjitha vendet e mëdha gjenden vetë në një pozitë financiare të dobët. Kohët e fundit Franca pati një ulje të vlerësimit të saj të shërbimit të borxhit, dhe po përpiqet të balancojë buxhetin e saj. Gjermania po ecën më keq se sa çdo ekonomi tjetër në eurozonë dhe sapo ka ulur taksat e korporatave me 32 miliardë euro për të stimuluar rritjen ekonomike.

Ndërkaq Italia i është rikthyer stanjacionit, një tipar i ekonomisë së saj që kur zëvendësoi liretën me euron në vitin 1999.

Nën këtë sfond, është shumë e vështirë t’i bindësh qeveritë se duhet të tatojnë dhe të marrin hua akoma më shumë për t’ia dorëzuar paratë Brukselit. Ndoshta i vetmi vend i madh që ka luksin të kontribuojë me para shtesë është Polonia me një rritje ekonomike të shpejtë, 4.9 për qind vetëm vitin e kaluar.

Ky problem do të jetë shumë i vështirë për t’u trajtuar. BE-ja ka provuar tashmë që të emetojë borxhin e vet, dhe investitorët ishin shumë të lumtur t’i blinin menjëherë bonot, duke supozuar se Gjermania dhe Franca nuk do të lejonin që BE-ja të shkatërrohej. Por sot është e vështirë që ata të binden të blejnë më shumë.

Dhe ndërsa ka shumë plane për të rritur taksat e veta, sapo ndonjëra prej tyre të duket se është gati të materializohet, ato do të ndeshet me një kundërshtim të ashpër nga opozitat. Për shembull mund të përmendim planet për taksat mbi aviacionin, ato mbi emetimet e karbonit, apo taksën shtesë prej 0.5 për qind mbi fitimet e korporatave në të gjithë BE-në.

Këto lloj taksash nuk mund të marrin ndonjë mbështetje të gjerë.

Edhe pse mbështetësit e qëndrimit në unionit ngurrojnë ta pranojnë këtë, Britania e Madhe është larg nga kjo rrëmujë. Do të ishte gati e paimagjinueshme që në një kohë kur taksat po arrijnë nivelet më të larta të 70 viteve të fundit, kur shërbimit shëndetësor kombëtar (NHS) po i mbarojnë burimet dhe sektori publik është rrënuar nga një valë grevash, një kryeministri britanik t’i duhet të gjejë dhjetëra miliarda të tjera për t’i dërguar çdo vit në Bruksel, sidomos kur një pjesë e tyre janë shpenzuar diku tjetër.

Por askush nuk duhet të ketë asnjë dyshim mbi pasojat e mundshme për pjesën tjetër të kontinentit. Nëse Komisioni Evropian nuk mund të mbledhë dot para shtesë, atëherë do të duhet të shkurtojë ndjeshëm shpenzimet, dhe ndoshta të zvogëlojë mbështetjen e tij për Ukrainën dhe të braktisë strategjinë e ardhshme industriale që të jetë më miqësore me mjedisin.

Siç tha dikur më të drejtë zonja Thatcher “problemi me socializmin është se në fund mbeteni pa paratë e njerëzve të tjerë”. BE-ja ka disa dekada që po mbështetet tek “paratë e të tjerëve”. Por ndërsa shpenzimet po rriten, dhe ndërsa po përpiqet të zgjerojë më tej fuqinë dhe ndikimin e tij, Brukseli ka filluar të mbetet pa para. /albeu.com

The post Bashkimit Evropian po i mbarojnë paratë e të tjerëve appeared first on Albeu.com.

Përktheu: Alket Goce-AlbEu.com

Dy vite më parë politologu i njohur amerikan Ian Bremmer, themelues dhe president i GZero Media dhe Eurasia Group, prezantoi konceptin e botës tekno-polare. Reagimi më i fuqishëm ndaj rebelimit të 6 janarit (kur një grup i radikalizuar i ndjekësve të Donald Trump u përpoqën të sulmonin Kongresin), nuk erdhi nga institucionet apo organet e zbatimit të ligjit, por nga kompanitë e teknologjisë që pezulluan profilin e presidentit në largim dhe nga forumet në internet.

Ai episod tregoi se dinamika e pushtetit ka ndryshuar më shumë nga sa e kishim kuptuar ne. Dhe sot me evolucionin e Inteligjencës Artificiale, kjo prirje po përshpejtohet deri në pikën sa do të revolucionarizojë marrëdhëniet ndërkombëtare. Ne kontaktuam dhe zhvilluam një bisedë me Bremmer mbi të ardhmen (shumë) të afërt që na pret të gjithëve.

A mund ta përmblidhni shkurtimisht se çfarë është një botë tekno-polare?

Gjatë gjithë jetës sonë, kur mendonim mbi rendin botëror, mendja na shkonte tek shtetet kombëtare dhe qeveritë që drejtojnë. Kjo ishte e vërtetë gjatë Luftës së Ftohtë dhe pas rënies së Bashkimit Sovjetik. Ne mendojmë ende sot se bota po shkon në atë drejtim. Se ajo do të bëhet bipolare ose unipolare, se do të diktohet nga ekuilibri midis Shteteve të Bashkuara dhe Kinës etj. Por në një botë tekno-polare, ku mbizotëron sfera dixhitale, kompanitë e teknologjisë janë sovrane dhe veprojnë si lojtarët kryesorë. Janë ato që kanë fuqinë për të përcaktuar rezultatet.

A jemi tashmë në atë fazë?

Vetëm pjesërisht gjatë 2 dekadave të fundit, sepse kompanitë dixhitale nuk kanë pasur shumë fuqi. Tani, me Inteligjencën Artificiale, po shohim se roli i sferës dixhitale në ekonomi do të bëhet shumë më i madh. Ai do të ndikojë tek siguria kombëtare, shoqëritë, sistemet politike, madje edhe se kush jemi ne si njerëz.

Ky element i fuqisë gjeopolitike dominohet nga kompanitë e teknologjisë, dhe po përcakton gjithnjë e më shumë rezultatet gjeopolitike në kuptimin më të gjerë. Pra nëse flasim për zgjedhje, luftëra, natyrën e pushtetit në botë. Këtë kam parasysh kur flas për botën tekno-polare.

Dhe çfarë do të ndodhë me konkurrencën midis superfuqive?

Superfuqia e radhës nuk është ajo që do të mendonit. Sepse nuk do të ketë më superfuqi siç i kemi njohur deri tani. Pra një fuqi të aftë ta projektojë fuqinë e saj në nivel global në çdo sferë dhe ngjarje, qoftë siguri, diplomaci, kudo. Ky përkufizim nuk vlen më për Shtetet e Bashkuara, dhe sigurisht as për ndonjë vend tjetër.

Vitet e ardhshme protagoniste do të jenë kompanitë e teknologjisë, edhe pse ato nuk kanë kontrata sociale me qytetarët. Rrjedhimisht, do të jenë në gjendje ta projektojnë fuqinë e tyre në çdo manifestim të saj. Dhe kjo është kohë sa emocionuese aq edhe e frikshme.

Çfarë ka ndryshuar në marrëdhëniet midis kompanive të teknologjisë amerikane dhe politikës që kur u bë e dukshme rëndësia e tyre gjeopolitike, përmes rasteve të tilla si skandali i “Cambridge Analytica”, ndërhyrja e rusëve në zgjedhjet e 2016 dhe dëbimi i Donald Trump nga rrjetet sociale?

Mendoj se është vetëm fillimi. Por sa i përket qeverisjes, ishte interesante të shihej takimi në Shtëpinë e Bardhë midis presidentit amerikan Joe Biden dhe drejtuesve kryesorë të sektorit të teknologjisë. Ata ranë dakord mbi një sërë rregullash vullnetare se si do të qeveriset AI për sa i përket testimit të pavarur, algoritmeve, imazheve të “etiketimit” dhe materialeve të prodhuara nga Inteligjenca Artificiale. Është vetëm fillimi, por që gjithsesi tregon një nivel hibrid të qeverisjes. Qeveria amerikane e di se nuk mund ta menaxhojë vetëm këtë sektor.

Dhe a nuk ekziston tashmë një rrezik nga dhënia e kaq shumë pushteti kompanive që janë vetëm në fillimet e veta?

Rregullimi ndonjëherë është efektiv, ndonjëherë jo, dhe ndonjëherë mund të kontrollohet nga interesa private. Në këtë rast, rritet shumë shpejt aftësia e kompanive të Inteligjencës Artificiale për të krijuar rregulla dhe algoritme, dhe për të pasur burime dhe ekspertizë.

Është e vërtetë që historikisht shumë kompani të teknologjisë e kanë përdorur fuqinë, qasjen, paratë e tyre për të shkruar ligjet që u përshtaten. Shumë amerikanë janë sot të zemëruar, sepse besojnë se qeveria nuk është më demokratike, se vota e tyre nuk është më e vlefshme, për shkak të një grupi të vogël njerëzish në pushtet. Unë them se kompanitë e teknologjisë do të duhet të jenë pjesë e zgjidhjes, të fuqizuara dhe llogaridhënëse ndaj shoqërisë.

Si mund të ndodhë kjo?

Mendoni pak se çfarë ka shkruar Ronan Farrow mbi Elon Musk dhe rolin që kanë luajtur në Ukrainë SpaceX dhe Starlink. Satelitët e tij kanë qenë shumë të dobishëm për qeverinë ukrainase në zmbrapsjen e forcave ruse. Po nëse Elon Musk vendos ta heqë këtë qasje, apo  nëse shpërthen konflikti rreth Tajvanit?

Kjo nuk është diçka e pranueshme për Shtetet e Bashkuara. Por për momentin një vendim i tillë merret në mënyrë arbitrare nga bosi i SpaceX. Unë mendoj që këto kompani të bëhen nënshkruese të një traktati, pjesë e arkitekturës së AI, në mënyrë që ato të kenë përgjegjësinë dhe detyrimin për ta qeverisur atë.

Si mund të imagjinohet të arrihet një marrëveshje e tillë?

Unë përgjigjem me dy analogji. E para: Ne të gjithë përfituam nga vala e parë e globalizimit, u bëmë më të pasur, më të shëndetshëm, ndërtuam një klasë të mesme të fortë, por prodhuam gjithashtu pasojat negative me ndryshimet klimatike dhe dëmtimin e brezave të ardhshëm. Dhe nuk bëmë asgjë për këtë.

Një pjesë e zgjidhjes sot është që kompanitë të bëhen më të përgjegjshme dhe të shmangin ose adresojnë efektet negative. Përhapja e AI do të sjellë edhe përfitime të mëdha, dhe do

të gjenerojë shuma të mëdha parash, si dhe ndikime të jashtme shumë të mëdha.

Dallimi me ngrohjen globale është se efektet negative të AI do të ndodhin thuajse menjëherë. Ne nuk mund të lejojmë që AI të qeveriset siç ishte vala e parë e globalizimit, dhe as që kompanitë të mos paguajnë asnjë kosto. Ato duhet të jenë pjesë e arkitekturës.

Dhe analogjia e dytë?

Mendoni pak për potencialin e një destabiliteti sistematik që vjen nga AI: Analogjia është sistemi financiar me rregullimin e tij makro në nivel ndërkombëtar. Ne kemi nevojë për një makro-rregullim teknologjik, ku kompanitë dhe qeveritë së bashku ta zhdukin rrezikun nga sistemet e AI dhe të jenë të përgatitura globalisht për të reaguar kur ka një krizë, ashtu siç i përgjigjemi një krize financiare.

Ky aspekt është mbi gjeopolitikën: të gjithë kanë përgjegjësinë për të siguruar që funksionojnë financat, madje edhe Kina dhe Shtetet e Bashkuara. Ne duhet të sigurohemi që AI të funksionojë për shoqërinë dhe jo kundër saj.

Marrë me shkurtime

The post Pushteti po kalon nga shtetet tek gjigantët e teknologjisë, si do e ndryshojë gjeopolitikën Inteligjenca Artificiale appeared first on Albeu.com.

Përktheu: Alket Goce-AlbEu.com

Narrativa mbi Kinën ka ndryshuar me një shpejtësi mbresëlënëse kohët e fundit, nga një lokomotivë e pandalshme në një gjigant mjeran dhe të pafuqishëm. Por si ndodhi kjo? Unë mendoj se shumë artikujt mbi Kinën u japin shumë peshë ngjarjeve dhe politikës së kohëve të fundit.

Është e vërtetë: Xi Jinping është një udhëheqës kaotik. Por problemet ekonomike të Kinës janë krijuar gradualisht dhe për një kohë të gjatë. Dhe ndërsa dështimi i Xi-së për t’i trajtuar këto probleme në mënyrën e duhur, pasqyron pa asnjë dyshim kufizimet e tij personale si udhëheqës, situata aktuale pasqyron gjithashtu edhe disa paragjykime të thella ideologjike brenda partisë në pushtet të Kinës.

Le të fillojmë me perspektivën afatgjatë. Për 3 dekada me radhë, qëkur Deng Xiaoping mori pushtetin në 1978 dhe nisi zbatimin e reformave të para të bazuara tek tregu, Kina përjetoi një rritje ekonomike shumë të madhe. Në atë periudhë, Prodhimi i Brendshëm Bruto u rrit me më shumë se 4 herë.

Për të qenë të ndershëm, kjo gjë ka qenë e mundur vetëm sepse Kina e nisi rrugëtimin si një vend teknologjikisht i prapambetur, dhe ishte në gjendje të rriste me shpejtësi produktivitetin duke adoptuar teknologjitë që ishin tashmë të zhvilluara jashtë vendit. Por shpejtësia e përshtatjes së saj ishte gjithsesi e jashtëzakonshme.

Megjithatë, që nga fundi i viteve 2000, Kina duket se ka humbur shumë nga dinamizmi i saj.

Fondi Monetar Ndërkombëtar vlerëson se produktiviteti total i faktorëve – një parametër matjeje i efikasitetit me të cilin përdoren burimet – është rritur vetëm përgjysmë më shpejt që nga viti 2008 sesa në dekadën e mëparshme.

Vlerësimet të tilla duhen marrë sigurisht me rezerva, por fakti është se ka pasur një ngadalësim të qartë në shkallën e përparimit teknologjik. Dhe Kina nuk ka më në favorin e saj demografinë për të mbështetur një rritje ekonomike furishme.

Popullsia e saj në moshë pune arriti kulmin rreth vitit 2015, dhe që atëherë ka ardhur në rënie.

Shumë analistë ia atribuojnë humbjen e dinamizmit të Kinës presidentit kinez Xi Jinping, që u ngjit në pushtet në vitin 2012, dhe që nga ajo kohë ka qenë vazhdimisht gjithnjë e më armiqësor ndaj ndërmarrjeve private sesa paraardhësit e tij.

Por kjo lloj analize më duket se është tejet absurde. Sigurisht që fokusi i Xi në kontrollin e rreptë shtetëror dhe arbitraritetin nuk ka ndihmuar aspak në ecurinë ekonomike. Por fakti është se ngadalësimi ekonomik i Kinës nisi që para se Xi të merrte pushtetin.

Dhe në përgjithësi askush nuk është shumë i aftë në shpjegimin e ritmeve të rritjes ekonomike afatgjatë. Ekonomisti i famshëm i Massachusetts Institute of Technology (MIT), Robert Solow, ka thënë në një rast se përpjekjet për të shpjeguar arsyen pse disa vende rriten më ngadalë se të tjerat përfundojnë gjithmonë në “debate sociologjike amatore”.

Por ndoshta ka pasur arsye shumë më të thella pse Kina nuk mund të vazhdonte të rritej si përpara vitit 2008. Në çdo rast, është e qartë se ky vend nuk mund të mbante të njëjtat norma të larta të rritjes ekonomike të dikurshme. Megjithatë, një rritje më e ngadaltë nuk duhet të përkthehet në një krizë ekonomike.

Siç e kam vënë në dukje shumë herë, edhe Japonia, një vend që shpeshherë cilësohet si narrativa e fundit paralajmëruese, ka bërë mjaft mirë që nga ngadalësimi i saj ekonomik në fillim të viteve 1990. Por përse situata duket kaq e zymtë në Kinë?

Në nivelin bazë, Kina po vuan nga paradoksi i kursimit, që thotë se një ekonomi mund të vuajë nëse konsumatorët përpiqen të kursejnë shumë. Në rast se bizneset nuk janë të gatshme të marrin hua dhe më pas t’i investojnë të gjitha paratë që konsumatorët po përpiqen të kursejnë, rezultati është me siguri rënia ekonomike.

Një rënie e tillë mund të zvogëlojë shumën që janë të gatshëm të investojnë bizneset. Ndaj përpjekja për të kursyer më shumë mund të reduktojë investimet. Dhe Kina ka një normë jashtëzakonisht të lartë të kursimeve kombëtare. Pse?

Unë nuk jam i sigurt se ka një konsensus mbi arsyet. Por një studim i FMN-së, argumenton se nxitësit më të mëdhenj janë niveli i ulët i lindjeve – njerëzit nuk mendojnë se mund të mbështeten tek fëmijët e tyre për pensionin – dhe një rrjet i papërshtatshëm i sigurisë sociale.

Kësisoj ata nuk mendojnë se mund të mbështeten as tek publiku në tërësi. Për sa kohë që ekonomia ishte në gjendje të rritej jashtëzakonisht shpejt, bizneset gjetën mënyra të dobishme për t’i investuar të gjitha ato kursime. Por tani kjo lloj rritjeje i përket së shkuarës.

Rezultati është se Kina ka sot një sasi të madhe kursimesh, që të gjitha pa ndonjë destinacion të mirë për t’u përdorur. Dhe historia e politikës kineze ka qenë një nga përpjekjet gjithnjë e më të dëshpëruara për ta maskuar këtë problem.

Për njëfarë kohe Kina arriti të ruajë nivelin e kërkesës, duke krijuar suficite të mëdha tregtare, edhe pse kjo qasje rrezikoi një reagim proteksionist nga vendet e tjera. Pastaj Kina i kanalizoi kursimet e tepërta në një flluskë gjigante të pasurive të paluajtshme.

Por tani kjo flluskë po shpërthen. Përgjigja e qartë është rritja e shpenzimeve të konsumatorëve. Detyrimi i kompanive shtetërore që të ndajnë me punëtorët më shumë nga fitimet e tyre. Forcimi i sistemit të mirëqenies sociale. Dhe në një periudhë afatshkurtër, qeveria mund t’u japë njerëzve para të thata, duke u dërguar çeqe çdo muaj, siç bëri SHBA-ja gjatë pandemisë.

Por pse nuk po ndodh kjo gjë? Disa raporte sugjerojnë se ka disa arsye ideologjike pse Kina nuk do të bëjë atë që është logjike. Udhëheqja e këtij vendi vuan nga një përzierje e çuditshme e armiqësisë ndaj sektorit privat (duke u dhënë njerëzve mundësinë për të shpenzuar më shumë, do të zbehte kontrollin e partisë mbi popullin); ambicieve jorealiste (Kina supozohet të investojë në të ardhmen, duke mos e shijuar jetën tani për tani); dhe një lloj kundërshtimi puritan ndaj një rrjeti të fortë të sigurisë sociale, me Xi-në që mendon se ajo mund të dobësojë etikën e punës.

Rezultati është një paralizë e plotë e politikave, dhe me Kinën që bën përpjekje me gjysmë zemre për të nxitur të njëjtat lloje stimujsh të udhëhequr nga investimet, që ka përdorur edhe në të kaluarën.

A duhet të mos e llogarisim më Kinën si një gjigant të ekonomisë globale? Sigurisht që jo. Kina mbetet një superfuqi e mirëfilltë, me një kapacitet të madh për të koordinuar veprimet e saj.

Herët a vonë, ajo ndoshta do t’i kapërcejë paragjykimet që po e dëmtojnë përgjigjen ndaj krizës aktuale. Por vitet e ardhshme mund të jenë shumë të këqija për këtë vend. /albeu.com

The post Pse Kina është zhytur në kaq shumë telashe? appeared first on Albeu.com.