Vizita e Kurtit në Paris, Gjanaj dhe Gashi: Njohjet dhe dialogu kërkojnë rezultate konkrete

Udhëtimi i kryeministrit Albin Kurti në Paris për Forumin e Paqes 2026 ka sjellë sërish në diskutim synimet ndërkombëtare të Kosovës. Integrimi evropian vijon të hasë pengesa, disa vende të Bashkimit Evropian dhe NATO-s nuk e njohin ende pavarësinë e saj, ndërsa tensionet me Serbinë mbeten të pazgjidhura. Takimet në kryeqytetin francez i shërbyen Prishtinës për të ngritur çështje që i konsideron të rëndësishme për forcimin e shtetësisë dhe të pozitës së saj në botë.

Në takimin me presidentin Emmanuel Macron, Kurti kërkoi mbështetje për njohjen e Kosovës nga pesë vendet e BE-së dhe katër vendet e NATO-s që nuk e kanë ndërmarrë këtë hap. Ai ngriti gjithashtu përgjegjësinë e Serbisë për sulmin në Banjskë dhe kërkesën për dorëzimin e Milan Radoiçiqit, duke kërkuar që kjo çështje të mbetet pjesë e marrëdhënieve të Kosovës me partnerët ndërkombëtarë.

Se çfarë mund të fitojë konkretisht Kosova nga vizita, si mund të përparojë drejt njohjeve të tjera dhe çfarë ndikimi kanë Banjska e dialogu me Serbinë në të ardhmen e vendit, e kanë komentuar për gazetën “Bota sot” politologu Ramadan Gjanaj dhe analisti politik e njohësi i çështjeve ndërkombëtare, Eduard Gashi.

Gjanaj e konsideron të vlefshme pjesëmarrjen e Kurtit në Paris, por thotë se pesha e saj do të përcaktohet nga rezultatet. Sipas tij, Forumi i Paqes i dha Kosovës hapësirë të paraqiste përvojën e rindërtimit pas luftës dhe të vendoste kontakte që mund të çojnë në bashkëpunime të reja. Megjithatë, ai vëren se forumi ka ndikim të kufizuar mbi vendimmarrjen e BE-së: kërkesa e Kosovës për statusin e vendit kandidat shqyrtohet nga institucionet evropiane dhe shtetet anëtare.

Nëse marrja e këtij statusi është synimi i afërt i Prishtinës, përparimi në normalizimin e raporteve me Beogradin do të ketë rëndësi të madhe, thotë Gjanaj. Ai kujton se BE-ja pret nga të dyja palët përmbushjen e zotimeve të marra në Bruksel dhe në Ohër. Për të, samiti BE–Ballkani Perëndimor, i parashikuar më 25 nëntor në Bruksel, do të jetë një rast më i përshtatshëm për të parë vullnetin politik të vendeve evropiane. Një sinjal konkret, sipas tij, do të ishte pajtimi i tyre për hapin e ardhshëm lidhur me kërkesën e Kosovës.

Kërkesën për njohje drejtuar vendeve të BE-së dhe NATO-s, Gjanaj e quan legjitime. Pesë anëtaret e Bashkimit Evropian që nuk e njohin Kosovën janë Spanja, Greqia, Rumania, Sllovakia dhe Qiproja; katër të parat janë edhe në NATO. Ai sugjeron që diplomacia kosovare të punojë veçmas me secilin vend, duke marrë parasysh interesat dhe kufizimet e tij politike.

Greqia, sipas Gjanajt, është një vend me të cilin Prishtina mund ta thellojë menjëherë bashkëpunimin. Athina ka tashmë zyrë ndërlidhëse në Prishtinë dhe marrëdhënie ekonomike me Kosovën, lidhje që mund të zgjerohen pa paragjykuar vendimin e saj për njohjen. Ai propozon që Franca, Gjermania dhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës, si aleatë kryesorë të Kosovës, të mbështesin nisma konkrete dypalëshe. Aty ku njohja mbetet politikisht e paarritshme, Prishtina, sipas tij, duhet të kërkojë përparim në marrëdhëniet zyrtare, shkëmbimet ekonomike dhe bashkëpunimin rajonal.

Për Banjskën, Gjanaj thotë se Kosova ka të drejtë të kërkojë dorëzimin e Radoiçiqit, por duhet të ndjekë edhe veprimet e institucioneve serbe të drejtësisë. Ai u referohet informacioneve të publikuara në fund të tetorit, sipas të cilave një komision i Prokurorisë Supreme të Serbisë po shqyrtonte, mes të tjerash, përse Radoiçiqi nuk ishte vendosur në paraburgim. Nëse dorëzimi i tij në Prishtinë mbetet i bllokuar, partnerët ndërkombëtarë të Kosovës, sipas Gjanajt, duhet të kërkojnë nga Beogradi sqarime për hapat që synon të ndërmarrë prokuroria serbe.

Ai vlerëson se mjeti kryesor i Kosovës në këtë çështje është diplomacia. Prishtina mund t’i kërkojë Brukselit dhe Uashingtonit që bashkëpunimin gjyqësor për Banjskën ta përfshijnë rregullisht në bisedimet me Beogradin. Gjanaj thekson njëkohësisht se përgjegjësia penale e individëve duhet të ndahet nga përgjegjësia e mundshme e institucioneve: çdo pretendim për mbështetje institucionale duhet të shqyrtohet mbi prova konkrete.

Sa i përket dialogut, Gjanaj thotë se një ndryshim politik në Beograd mund të hapë rrugë për rifillimin e bisedimeve, por mundësitë e përparimit do të varen nga vendimet e para të një qeverie të re. Ai kujton zotimet e Marrëveshjes së Brukselit për të dyja palët: neni 4 parasheh që Serbia të mos kundërshtojë anëtarësimin e Kosovës në organizata ndërkombëtare, ndërsa neni 7 parasheh garanci dhe një nivel të përshtatshëm vetëmenaxhimi për komunitetin serb në Kosovë.

Sipas Gjanajt, BE-ja duhet t’u kërkojë të dyja palëve një kalendar zbatimi dhe rezultate të verifikueshme. Ndikimi në siguri, thotë ai, do të shihet së pari në veri të Kosovës, përmes funksionimit të kanaleve të komunikimit, qasjes së banorëve në shërbime dhe ecurisë së procedurave gjyqësore për Banjskën. Bashkërendimi i Policisë së Kosovës, EULEX-it dhe KFOR-it, secili sipas rolit të vet, mbetet thelbësor. Në afat të shkurtër, ai propozon që dialogu të vlerësohet nga aftësia e dy qeverive për të shmangur një krizë tjetër dhe për të respektuar zotimet.

Edhe Eduard Gashi e sheh Forumin e Paqes në Paris si mundësi për të çuar përpara interesat shtetërore të Kosovës, por paralajmëron se dukshmëria diplomatike nuk është e njëjtë me ndikimin diplomatik. Takimet e drejtpërdrejta me vendimmarrësit evropianë, sipas tij, nuk duhen parë thjesht si protokoll; vlera e tyre matet me marrëveshjet, angazhimet konkrete, mbështetjen politike dhe përparimin që mbetet pas forumit.

Gashi kërkon që diplomacia e Kosovës, krahas rikujtimit të historisë dhe të së drejtës për shtetësi, të tregojë çfarë mund t’i ofrojë Evropës. Lufta për liri dhe ndërhyrja ndërkombëtare, thotë ai, mbeten pjesë e identitetit shtetëror të Kosovës, por argumentet historike nuk mjaftojnë më vete. Vendi duhet të paraqitet edhe si partner që kontribuon në stabilitet, siguri e bashkëpunim dhe që ka potencial ekonomik.

Duke vënë në dukje peshën politike të Parisit në BE, Gashi thekson rëndësinë e marrëdhënieve me Francën. Për pesë vendet anëtare që nuk e njohin Kosovën, ai propozon strategji të veçanta, jo një qasje të përbashkët ndaj tyre, pasi interesat dhe ndjeshmëritë politike ndryshojnë nga njëri shtet te tjetri. Strategjitë, sipas tij, duhet të mbështeten te interesat e përbashkëta dhe mundësitë reale të bashkëpunimit.

Ai kujton se opinioni këshillimor i Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë i vitit 2010 konstatoi që deklarata e pavarësisë së Kosovës nuk kishte shkelur të drejtën ndërkombëtare. Ky opinion, megjithatë, nuk i detyron shtetet ta njohin Kosovën. Për këtë arsye, Gashi kërkon angazhim diplomatik më të gjerë, përfshirë marrëdhëniet ekonomike, bashkëpunimin parlamentar, shkëmbimet akademike dhe përfshirjen e diasporës shqiptare. Sipas tij, njohja kërkon edhe krijimin e kushteve politike që ajo të shihet si kontribut për stabilitetin dhe interesin e përbashkët evropian; Kosova duhet të jetë më aktive në diplomacinë ekonomike.

Gashi u ndal edhe te sulmi i armatosur në Banjskë më 24 shtator 2023, ku u vra rreshteri i Policisë së Kosovës, Afrim Bunjaku. Ai e cilëson ngjarjen çështje serioze të sigurisë dhe sundimit të ligjit, duke kërkuar që përgjegjësia penale individuale të përcaktohet në procedura gjyqësore dhe çdo pretendim për përgjegjësi të institucioneve shtetërore serbe të mbështetet në prova të verifikueshme.

Sipas tij, Kosova duhet të vazhdojë dokumentimin profesional të provave dhe bashkëpunimin me partnerët ndërkombëtarë, ndërsa Banjska të mbetet vazhdimisht në diskutimet me BE-në dhe Shtetet e Bashkuara. Mungesa e përgjegjësisë për dhunën e armatosur, paralajmëron Gashi, rrit rrezikun e përsëritjes së saj; paqja e qëndrueshme kërkon drejtësi, institucione funksionale dhe përgjegjësi. Ai shton se veprimet e grupeve të armatosura nuk duhen përgjithësuar ndaj komunitetit serb në Kosovë: qytetarët serbë janë pjesë e shoqërisë kosovare dhe institucionet e vendit kanë përgjegjësi për sigurinë e tyre.

Dialogun Kosovë-Serbi, Gashi e konsideron një nga faktorët kryesorë të stabilitetit politik dhe të sigurisë në rajon. Ai thotë se bisedimet nuk janë favor i njërës palë ndaj tjetrës, por mënyrë për të administruar mosmarrëveshjet dhe për të ulur rrezikun e konflikteve. Kërkesat e Kurtit në Paris mund të riafirmojnë qëndrimet e Kosovës, por duhet të shoqërohen me strategji konkrete negociuese. Gashi thekson gjithashtu rëndësinë e lidhjeve me Shtetet e Bashkuara, Gjermaninë, Francën dhe partnerët e tjerë evropianë: për një shtet të vogël si Kosova, aleancat ndërkombëtare janë pjesë e sigurisë kombëtare.

Normalizimi i marrëdhënieve me Serbinë ka edhe përmasë ekonomike, vëren ai. Tensionet e vazhdueshme politike ndikojnë në mënyrën si investitorët ndërkombëtarë e vlerësojnë rrezikun, ndërsa Kosovës i duhen kapital, investime dhe vende të reja pune. Ushtrimi i sovranitetit, sipas Gashit, duhet të shoqërohet me ndërtimin e besimit të qytetarëve, përfshirë komunitetin serb në veri. Siguria afatgjatë nuk mbështetet vetëm te policia dhe kapacitetet mbrojtëse, por edhe te institucionet e besueshme, zhvillimi ekonomik dhe respektimi i të drejtave të qytetarëve. Për të, sovraniteti politik, siguria dhe zhvillimi ekonomik janë shtylla që forcojnë njëra-tjetrën.

Në përfundim, Gashi vlerëson se Kosova zotëron argumente historike, juridike dhe politike për konsolidimin e pozitës së saj ndërkombëtare, por rrethanat e sotme gjeopolitike kërkojnë edhe pragmatizëm diplomatik. Sipas tij, nuk mjafton të kesh argumente të drejta nëse ato nuk kthehen në rezultate: shtetësia forcohet çdo ditë përmes institucioneve të besueshme, zhvillimit ekonomik, sigurisë dhe marrëdhënieve ndërkombëtare të qëndrueshme.