Verdikti i parë në Hagë shpallet pas 24 orësh: skenarët për Thaçin dhe ish-drejtuesit e UÇK-së

Pas gati gjashtë vitesh paraburgim dhe një procesi të gjatë gjyqësor, Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Rexhep Selimi dhe Jakup Krasniqi do të përballen të mërkurën me aktgjykimin e shkallës së parë në Hagë. Prokuroria ka kërkuar nga 45 vjet burgim për secilin, ndërsa mbrojtja ka kërkuar lirimin e plotë të të akuzuarve.

Dhomat e Specializuara në Hagë kanë njoftuar se seanca do të mbahet më 16 shtator, në orën 10:00. Ajo do të jetë publike dhe do të transmetohet drejtpërdrejt edhe në gjuhën shqipe.

Ky është një prej vendimeve më të rëndësishme dhe më të ndjeshme për Kosovën që nga përfundimi i luftës. Megjithëse nuk do të jetë përfundimtar, aktgjykimi mund të ndikojë menjëherë në fatin juridik të të akuzuarve dhe të shkaktojë reagime të forta politike e publike.

Thaçi, Veseli, Selimi dhe Krasniqi, të cilët kanë qenë ish-president, ish-kryetarë të Kuvendit dhe ish-deputet, ndodhen në paraburgim në Hagë që nga nëntori i vitit 2020. Ata akuzohen për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit, mes tyre përndjekje, burgosje arbitrare, torturë, vrasje dhe zhdukje me forcë.

Prokuroria e Specializuar pretendon se këto krime janë kryer ndaj kundërshtarëve politikë, personave të dyshuar si bashkëpunëtorë të forcave serbe dhe anëtarëve të komuniteteve joshumicë. Të katër të akuzuarit i kanë hedhur poshtë të gjitha akuzat dhe janë deklaruar të pafajshëm.

Prokurorët kërkojnë dënimin e secilit prej tyre me 45 vjet burgim. Sipas Reutersit, ata pretendojnë se gjatë fushatës së dyshuar kundër kundërshtarëve politikë dhe personave të konsideruar bashkëpunëtorë të autoriteteve serbe janë vrarë më shumë se 100 persona.

Këto mbeten pretendime të Prokurorisë dhe, deri në shpalljen e aktgjykimit, nuk mund të konsiderohen si fajësi të vërtetuara.

Mbrojtja, në anën tjetër, ka argumentuar se nuk ka prova të drejtpërdrejta që i lidhin Thaçin, Veselin, Selimin dhe Krasniqin me krimet e pretenduara. Sipas saj, nuk është dëshmuar as se ata kanë pasur kontroll efektiv mbi personat që mund t’i kenë kryer këto vepra.

Gjykata mund të marrë tri lloje vendimesh kryesore: t’i shpallë të katër të pafajshëm për të gjitha pikat, t’i gjejë fajtorë vetëm për një pjesë të akuzave ose t’i dënojë për shumicën e tyre.

Përgjegjësia nuk është e detyrueshme të vlerësohet njësoj për të gjithë. Trupi gjykues duhet të analizojë veçmas provat dhe përgjegjësinë e pretenduar të secilit prej të akuzuarve, ndaj edhe rezultati mund të jetë i ndryshëm për ta.

Në rast se shpallen fajtorë, gjykatësit do të caktojnë edhe dënimin përkatës. Periudha e kaluar në paraburgim që nga nëntori i vitit 2020 duhet të llogaritet në kohëzgjatjen e dënimit.

Një vendim lirues mund të çojë në lirimin e të akuzuarve, por gjykata duhet të përcaktojë fillimisht nëse ekziston ndonjë bazë tjetër juridike për vazhdimin e paraburgimit.

Për Hashim Thaçin, mundësia e lirimit të menjëhershëm është më e ndërlikuar se për tre bashkëakuzuarit e tij. Edhe nëse ai shpallet i pafajshëm në procesin kryesor për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit, nuk pritet të lirohet automatikisht.

Ndaj Thaçit po zhvillohet një proces tjetër, që lidhet me pretendime për pengim të administrimit të drejtësisë dhe ndikim te dëshmitarët. Ai i ka mohuar edhe këto akuza. Në këtë çështje, Prokuroria ka kërkuar gjashtë vjet burgim, por as aty nuk është dhënë ende një vendim përfundimtar.

Nëse Veseli, Selimi ose Krasniqi shpallen të pafajshëm në procesin kryesor, çështja e lirimit të tyre do të shqyrtohet drejtpërdrejt, përveç rastit kur gjykata gjen një bazë tjetër ligjore për vazhdimin e paraburgimit.

Aktgjykimi i 16 shtatorit do të jetë vetëm vendim i shkallës së parë. Si Prokuroria, ashtu edhe mbrojtja, do të kenë të drejtë ta apelojnë, çka do të thotë se procedurat gjyqësore mund të vazhdojnë edhe pas së mërkurës.

Pavarësisht kësaj, vendimi i parë pritet të ketë peshë të veçantë. Për herë të parë, gjykatësit do të përcaktojnë se cilat prej pretendimeve i konsiderojnë të provuara dhe cilat nuk mbështeten nga provat.

Kosova po e pret verdiktin në një atmosferë të tensionuar. Në Prishtinë dhe në qytete të tjera janë vendosur ekrane dhe orë që shënojnë kohën e mbetur deri në shpalljen e vendimit. Mijëra qytetarë kanë marrë pjesë gjithashtu në marshin mbështetës për ish-krerët e UÇK-së, duke kërkuar lirimin e tyre.

Reagimet politike dhe publike pritet të jenë të fuqishme, cilido qoftë rezultati. Një vendim lirues mund të ndryshojë raportet e forcave në skenën politike, veçanërisht brenda dhe rreth PDK-së.

Një vendim dënues mund të shtojë mosbesimin ndaj Gjykatës Speciale dhe ta zgjerojë përplasjen për mënyrën e trajtimit të luftës së UÇK-së.

Megjithatë, aktgjykimi duhet të kuptohet si një vendim për përgjegjësinë individuale të katër të akuzuarve dhe jo si gjykim ndaj Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës apo ndaj luftës së popullit të Kosovës për liri.

Lufta e UÇK-së dhe ndërhyrja e NATO-s i dhanë fund represionit të forcave serbe, gjatë të cilit u vranë mijëra civilë shqiptarë dhe rreth një milion shqiptarë u dëbuan nga shtëpitë e tyre.

Vëmendja e Kosovës tani është përqendruar te Haga. Pas 24 orësh do të bëhet i ditur vendimi i parë i gjykatës për këtë proces, por ai nuk do të jetë domosdoshmërisht edhe fjala e fundit.