Spanca paraqet auditimin për vitin 2025: Borxhi shtetëror mbi 1.8 miliardë euro

Borxhi i përgjithshëm shtetëror në fund të vitit 2025 tejkaloi 1.8 miliardë euro, bëri të ditur Auditorja e Përgjithshme e Zyrës Kombëtare të Auditimit (ZKA), Vlora Spanca, gjatë prezantimit të Raportit Vjetor të Auditimit të Buxhetit të Republikës së Kosovës. Krahasuar me vitin paraprak, borxhi u rrit me 80 milionë euro, ose 4.6 për qind. Nga kjo shumë, 856 milionë euro përbëjnë borxh të jashtëm dhe 961 milionë euro borxh të brendshëm.

Sipas të dhënave të raportit, borxhi shtetëror në raport me Bruto Produktin Vendor (BPV) është rreth 10.6 për qind dhe mbetet relativisht i ulët kundrejt kufirit prej 40 për qind që përcakton Ligji për Borxhin Shtetëror.

Spanca tha se deficiti buxhetor i vitit 2025 qëndroi brenda kufijve ligjorë. Ndërsa ishte planifikuar një deficit i përgjithshëm prej 224 milionë eurosh, i barabartë me 2 për qind të BPV-së, realizimi përfundimtar i buxhetit e çoi atë në rreth 7.8 milionë euro, ose 0.07 për qind të BPV-së.

Krahasuar me vitin 2024, të hyrat u shtuan me 278 milionë euro, apo rreth 9 për qind, ndërsa shpenzimet e vitit 2025 ishin 291 milionë euro, ose 9 për qind, më të larta. Nga buxheti final u shpenzuan 91 për qind.

Megjithëse raportimi financiar është përmirësuar vit pas viti dhe përputhet me standardet dhe kornizën ligjore përkatëse, ZKA-ja dha opinion të kualifikuar për raportin financiar të Qeverisë. Spanca shpjegoi se, pavarësisht çështjeve që qëndrojnë në bazë të këtij opinioni, raporti paraqet një pamje të vërtetë në të gjitha aspektet materiale, sipas kornizës së raportimit financiar. Ajo veçoi pesë çështje kryesore që ndikuan në opinion.

Një prej mangësive lidhet me klasifikimin joadekuat të shpenzimeve, në vlerë prej 77.4 milionë eurosh, që ka ndikuar në raportimin e transaksioneve dhe në pasqyrimin e gjendjes financiare të institucioneve publike. Spanca përmendi pagesa prej 58 milionë eurosh të kryera në bazë të vendimeve gjyqësore nga kategori buxhetore joadekuate, kryesisht për detyrime që rrjedhin nga kontratat kolektive në nivel komunal. Sipas saj, komunat nuk e respektuan mundësinë që Ministria e Financave kishte krijuar për planifikimin e këtyre mjeteve në kategorinë rezervë, me qëllim shmangien e klasifikimit të pasaktë.

Ajo evidentoi edhe keqklasifikim prej 4.5 milionë eurosh si pasojë e buxhetimit joadekuat, si dhe keqklasifikim prej 40.4 milionë eurosh të ndikuar nga vetë organizatat buxhetore. Në çështjet e tjera që ndikuan në opinion përfshihen mbivlerësimi i pasurive me 33.5 milionë euro, nënvlerësimi i llogarive të arkëtueshme me 4.4 milionë euro, mbivlerësimi i detyrimeve të papaguara me 2.8 milionë euro dhe mbivlerësimi i detyrimeve kontingjente me afro 30 milionë euro.

Sipas Spancës, pasaktësitë në klasifikimin e shpenzimeve dhe mangësitë në regjistrat e pasurive, llogarive të arkëtueshme e detyrimeve cenojnë besueshmërinë e raportimit financiar. Për këtë arsye, ajo kërkoi forcimin e kontrolleve të brendshme në organizatat buxhetore dhe përmirësimin e evidencave kontabël.

Një tjetër sfidë e identifikuar është shfrytëzimi i ulët i kredive të jashtme të disponueshme për projekte publike. Gjatë vitit 2025, organizatat buxhetore tërhoqën 147 milionë euro për projekte të financuara nga borxhi ndërkombëtar. Tërheqjet më të mëdha u bënë nga kreditorë si FMN-ja, ANZH-ja dhe Banka Botërore. Spanca ia atribuoi vonesat në tërheqjen dhe përdorimin e fondeve planifikimit jo të mirë, zvarritjeve të prokurimit, ndryshimeve të çmimeve në treg dhe kapaciteteve të kufizuara institucionale për shfrytëzim në kohë dhe efektiv të huamarrjes.

Sa u përket rekomandimeve për Qeverinë dhe Ministrinë e Financave lidhur me auditimin e Raportit Vjetor Financiar të Qeverisë, artikulli paraqet dy shifra: fillimisht thotë se ZKA-ja dha gjithsej 73 rekomandime për adresimin e mangësive dhe përmirësimin e menaxhimit të parasë publike, ndërsa më pas citon Spancën të ketë thënë se u dhanë 70 rekomandime.

Për sezonin auditues 2025-2026, ZKA-ja realizoi 131 auditime në institucione publike, projekte me rëndësi dhe fusha me interes për qytetarët. Prej tyre, 99 ishin auditime financiare dhe të pajtueshmërisë për organizata buxhetore e ndërmarrje publike, 15 auditime të performancës, 11 auditime të veçanta të pajtueshmërisë dhe gjashtë auditime të projekteve të financuara nga Banka Botërore.

Spanca tha se, krahas përmirësimeve të viteve të fundit, auditimet vazhdojnë të nxjerrin në pah institucione me mangësi në respektimin e legjislacionit, në raportimin financiar dhe në përmbushjen e objektivave që synojnë përmirësimin e jetës së qytetarëve. Ajo kërkoi masa më të forta kontrolli dhe respektim të rregullave për shpenzimin e administrimin e fondeve publike, duke përmendur aktivitete e transaksione në kundërshtim me ligjin, klasifikim të pasaktë të shpenzimeve, probleme me evidentimin dhe administrimin e pasurive, menaxhimin e detyrimeve të papaguara dhe rritjen e llogarive të arkëtueshme.

Auditorja e përgjithshme e cilësoi shqetësuese praktikën e lidhjes së kontratave për projekte kapitale pa u siguruar më parë fondet ose miratimet përkatëse, duke thënë se në disa raste ajo është në rritje. Sipas saj, këto kontrata dëmtojnë bilancin buxhetor, sjellin kosto shtesë të paparashikuara dhe shtojnë rrezikun e keqmenaxhimit të parasë publike.