Sa ndikojnë protestat dhe kërcënimet në vendimin e gjykatës për ish-udhëheqësit e UÇK-së?

Vetëm 24 orë para shpalljes së aktgjykimit ndaj Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit, atmosfera publike është rënduar nga protesta, paralajmërime për trazira, deklarata për “kalljen” e Kosovës dhe thirrje që qytetarët të armatosen.

Por sa mund të ndikojnë këto zhvillime në vendimin e gjyqtarëve në Hagë?

Përgjigjja juridike është: nuk duhet të ndikojnë fare në përcaktimin e fajësisë ose pafajësisë së të akuzuarve.

Aktgjykimi duhet të mbështetet vetëm në provat e administruara gjatë procesit, dëshmitë, dokumentet, përgjegjësinë individuale të secilit të akuzuar dhe argumentet përfundimtare të Prokurorisë e të mbrojtjes.

Protesta e një qytetari, deklarata e një ish-luftëtari ose kërcënimi i një personi jashtë procesit nuk mund të përdoret si provë kundër të akuzuarve, përveç nëse do të ekzistonte një lidhje konkrete dhe e provuar ndërmjet tyre. Deri tani nuk ka të dhëna publike që katër të akuzuarit t’i kenë urdhëruar apo koordinuar deklaratat e fundit.

Aktgjykimi, me shumë gjasë, është përfunduar

Duhet pasur parasysh edhe një fakt praktik: një aktgjykim i kësaj madhësie nuk shkruhet gjatë natës së fundit.

Ai përmban vlerësimin e mijëra dokumenteve, dëshmive dhe argumenteve juridike. Për këtë arsye, pjesa thelbësore e vendimit duhet të jetë përfunduar dhe miratuar nga trupi gjykues shumë përpara protestave dhe deklaratave të ditëve të fundit.

Gjyqtarët nuk mund ta ndryshojnë ligjërisht konstatimin për fajësinë vetëm sepse jashtë sallës janë paralajmëruar protesta apo janë përdorur fjalë kërcënuese.

Nëse do ta bënin këtë, do ta cenonin rëndë parimin e gjykimit të drejtë dhe përgjegjësisë individuale.

Protestat paqësore janë e drejtë, jo presion juridik

Protestat në Prishtinë dhe ajo e paralajmëruar para Gjykatës Speciale në Hagë mund të kenë ndikim politik dhe mediatik, por jo peshë provuese.

Tubimet paqësore janë e drejtë demokratike. Ato mund të tregojnë sa e thellë është pakënaqësia ndaj Gjykatës Speciale dhe sa e ndjeshme mbetet në Kosovë çdo përpjekje për ta paraqitur luftën e UÇK-së jashtë kontekstit të agresionit dhe represionit serb.

As numri i protestuesve dhe as fuqia e reagimeve publike nuk mund ta zëvendësojnë analizën e provave.

Prandaj, protestat nuk mund t’i lirojnë të akuzuarit, por as nuk mund të përdoren si arsye për t’i dënuar.

Kërcënimet mund ta dëmtojnë kauzën publike

Ndryshe qëndron çështja me deklaratat për “kalljen” e Kosovës, për përshkallëzim ose me thirrjet që njerëzit të armatosen.

Edhe këto deklarata nuk janë prova kundër Thaçit, Veselit, Selimit apo Krasniqit. Megjithatë, ato mund ta dëmtojnë rëndë kauzën publike për një gjykim të drejtë.

Gjykata Speciale e ka arsyetuar vazhdimisht paraburgimin edhe me rrezikun e ndikimit te dëshmitarët dhe pengimit të procesit. Në të kaluarën, Hysni Gucati dhe Nasim Haradinaj janë dënuar për vepra që lidheshin me pengimin e administrimit të drejtësisë dhe frikësimin e dëshmitarëve.

Në këtë klimë, deklaratat kërcënuese u japin mundësi mbështetësve të Gjykatës të pretendojnë se presioni dhe frikësimi vazhdojnë të jenë problem.

Ato mund të ndikojnë në masat e sigurisë, në mënyrën e organizimit të seancës dhe, potencialisht, në vlerësimet e ardhshme për paraburgimin. Por nuk mund ta ndryshojnë ligjërisht përgjigjen në pyetjen nëse krimet e pretenduara janë provuar përtej dyshimit të arsyeshëm.

A mund të ndikojnë në lartësinë e dënimit?

Në parim, as masa e dënimit nuk duhet të rritet për shkak të sjelljeve të personave të tretë.

Për ta rënduar pozitën e një të akuzuari, duhet të provohet përgjegjësia e tij personale. Një gjykatë nuk mund ta ndëshkojë dikë për deklaratat e mbështetësve të tij.

Zhvillimet e fundit mund të kenë më shumë ndikim në vendimet për vazhdimin e paraburgimit pas aktgjykimit sesa në vetë aktgjykimin. Nëse gjykata vlerëson se pas shpalljes ekziston rrezik trazirash, pengimi ose ndikimi te procesi i apelit, ajo mund të tregohet më e kujdesshme për çështjen e lirimit.

Edhe këtu, megjithatë, duhet të ekzistojnë arsye konkrete dhe të individualizuara.

Si mund të vendosë gjykata?

Pa pasur qasje në të gjitha materialet konfidenciale dhe dëshmitë e mbyllura, askush jashtë trupit gjykues nuk mund ta parashikojë me siguri aktgjykimin.

Megjithatë, duke parë kohëzgjatjen e procesit, numrin e madh të dëshmitarëve, kompleksitetin e aktakuzës dhe dallimet në rolet e pretenduara të katër të akuzuarve, skenari më i mundshëm duket të jetë një vendim i përzier.

Kjo do të thotë se gjykata mund t’i rrëzojë disa pjesë të teorisë së Prokurorisë, por t’i pranojë disa të tjera. Po ashtu, vendimi nuk është e domosdoshme të jetë identik për Thaçin, Veselin, Selimin dhe Krasniqin.

Prokuroria ka kërkuar nga 45 vjet burgim për secilin, ndërsa mbrojtja ka kërkuar lirimin e plotë. Këto janë dy skajet e procesit. Gjykata mund të përfundojë ndërmjet tyre: me pafajësi për disa akuza dhe dënim për disa të tjera, ose me rezultate të ndryshme për secilin të akuzuar.

Sipas vlerësimit tim, një dënim identik prej 45 vjetësh për të katër duket më pak i mundshëm sesa një aktgjykim që e individualizon përgjegjësinë. Po ashtu, lirimi i plotë i të katërve nga të gjitha pikat mbetet i mundshëm, por nuk mund të konsiderohet rezultati më i sigurt.

Parashikimi më realist është se gjykata do ta kufizojë ose rrëzojë një pjesë të gjerë të pretendimeve të Prokurorisë, por mund të konstatojë përgjegjësi për disa pika ose ngjarje të veçanta. Pas kësaj, pothuajse me siguri do të pasojë apelimi nga pala e pakënaqur.

Verdikti nuk është gjykim ndaj UÇK-së

Pavarësisht rezultatit, aktgjykimi duhet të trajtohet si vendim për përgjegjësinë individuale të katër personave dhe jo si vendim mbi karakterin e luftës së Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës.

Lufta e UÇK-së u zhvillua përballë represionit të forcave serbe, ndërsa shumica dërrmuese e viktimave dhe të dëbuarve ishin shqiptarë. Asnjë vendim ndaj individëve nuk mund ta ndryshojë këtë realitet historik.

Pikërisht për këtë arsye, deklaratat për zjarr, armatim dhe trazira janë të rrezikshme. Ato nuk i ndihmojnë të akuzuarit, nuk e ndryshojnë aktgjykimin dhe mund ta zhvendosin vëmendjen nga provat te frika për sigurinë.

Nesër gjykata do të flasë përmes aktgjykimit të saj. Protesta paqësore mbetet e drejtë demokratike; kërcënimi me dhunë, përkundrazi, vetëm e dëmton Kosovën dhe argumentin për drejtësi.

Shënim redaksional: Ky është një vlerësim analitik i bazuar në procedurën gjyqësore, informacionet publike dhe zhvillimet e fundit. Nuk paraqet informacion nga brenda Gjykatës dhe as parashikim të sigurt të rezultatit.

Burimet: Dhomat e Specializuara të Kosovës; Reuters – aktgjykimi dhe kërkesa e Prokurorisë; AP – protestat dhe procesi ndaj katër të akuzuarve; Ambasada amerikane – njoftimi për demonstratat