Rrugët alternative në veri të Kosovës: Nga sulmi në Banjskë te kontrabanda dhe kontrolli i kufirit

Mes pyjeve në veri të Kosovës, një rrugë me baltë dhe pa asfalt është vështirë e kalueshme. Megjithatë, ajo mundëson kalimin e paligjshëm nga Kosova në Serbi dhe në drejtimin e kundërt.

Të dhënat e Policisë së Kosovës tregojnë se aktualisht mbeten të kalueshme dhjetëra rrugë të këtij lloji. Ato shfrytëzohen kryesisht për kontrabandimin e mallrave.

Nëpër këto kalime futen në Kosovë materiale ndërtimore, ushqime e pije, fruta, perime, mish, cigare, veshmbathje, stoli, parfume, pajisje elektrike dhe produkte farmaceutike, pa kaluar në pikat zyrtare kufitare dhe në doganë.

Më 22 tetor, institucionet e Kosovës zhvilluan aksionin e fundit të madh kundër kontrabandës së mallrave në disa vende në veri të vendit. Dhjetë persona u shoqëruan për t’u intervistuar dhe u sekuestruan mallra me vlerë mbi 200 mijë euro.

Kalimet alternative lidhen edhe me sulmin e shtatorit 2023 në Banjskë të Zveçanit. Sipas autoriteteve të Kosovës, sasi të mëdha armësh u sollën ilegalisht nga Serbia përmes këtyre rrugëve dhe u përdorën në sulm. Kjo përfshihet edhe në aktakuzën e rastit.

Përgjegjësinë e mori Millan Radoiçiq, ish-nënkryetar i Listës Serbe, partisë së serbëve të Kosovës që ka lidhje të ngushta me ish-pushtetin në Serbi. Rrugët alternative u përdorën edhe për largimin e grupit të armatosur prej rreth 45 personash pas sulmit.

Shumica e pjesëtarëve të atij grupi, përfshirë Radoiçiqin, vazhdojnë të jenë të lirë. Deri tani, drejtësia e Kosovës ka dënuar tre serbë për rastin: Vlladimir Tolliqin dhe Bllagoje Spasojeviqin, të arrestuar gjatë sulmit, si dhe Dushan Maksimoviqin, i cili u arrestua më vonë.

Pas ngjarjes në Banjskë, Policia e Kosovës njoftoi se kishte mbyllur mbi 20 rrugë alternative mes Kosovës dhe Serbisë. Por, më shumë se tre vjet më pas, në veri janë ende të kalueshme të paktën 64 rrugë ilegale drejt vendbanimeve kufitare në zonat serbe të Novi Pazarit dhe Rashkës.

Shifrën ia konfirmoi Radios Evropa e Lirë Veton Elshani, ish-zëvendësdrejtor i Policisë së Kosovës për rajonin e veriut dhe tani drejtues i Policisë Kufitare. Ai thotë se mbyllja e të gjitha rrugëve është e pamundur, sepse vazhdimisht çelen të tjera. Sipas tij, institucionet e sigurisë nuk mund të ngrenë një mur përgjatë kufirit me Serbinë.

Prania e këtyre kalimeve ngre pyetjen se çfarë ka ndryshuar në terren që nga sulmi në Banjskë në përdorimin e rrugëve që shmangin pikat zyrtare kufitare.

Raporti i Policisë së Kosovës për vlerësimin e kërcënimit nga krimi i organizuar, i vitit 2025, evidenton rrugë alternative ose ilegale të përdorura për kontrabandë edhe pranë kufijve me Maqedoninë e Veriut, Malin e Zi dhe Shqipërinë. Megjithatë, ai e cilëson zonën kufitare në veri të Kosovës si vazhdimisht problematike për kontrabandën.

Përveç mallrave, në këtë zonë janë kontrabanduar armë dhe drogë, ndërsa është zhvilluar edhe trafikim i qenieve njerëzore. Sipas raportit, këto veprimtari janë më të kufizuara se në vitet e mëparshme.

Mentor Vrajolli, nga Qendra Kosovare për Studime të Sigurisë, i tha Radios Evropa e Lirë se rrugët drejt kalimeve ilegale me Serbinë duhen mbyllur, duke pasur parasysh përpjekjet e mëparshme për destabilizim. Ai e konsideron mbylljen e tyre jashtëzakonisht të rëndësishme për sigurinë e Kosovës.

Vrajolli kërkon bashkëpunim edhe me KFOR-in, pasi, sipas tij, Policia e Kosovës mund të mos ketë kapacitete të mjaftueshme për t’i mbyllur të gjitha rrugët. Ai vlerëson se mund të nevojitet ndihma e KFOR-it dhe mbështetja e institucioneve të tjera të sigurisë në Kosovë.

Kush i mbikëqyr rrugët alternative?

Policia e Kosovës i tha Radios Evropa e Lirë se rrugët alternative në veri identifikohen dhe vlerësohen në mënyrë të vazhdueshme. Sipas saj, mbyllja kërkon masa fizike e operative, ndërsa ndryshimet e terrenit dhe hapja e kalimeve të reja e bëjnë të domosdoshëm monitorimin e pandërprerë.

Vija kufitare mes Kosovës dhe Serbisë është rreth 350 kilometra e gjatë. Mbi 60 për qind e saj shtrihet në komunat veriore të Kosovës, ku shumica e banorëve janë serbë.

Policia thotë se Policia Kufitare bashkëpunon dhe bashkërendon veprimet në terren me KFOR-in, përgjegjës për sigurinë e kufirit të Kosovës me Serbinë, sipas mandateve dhe përgjegjësive përkatëse.

KFOR-i i tha Radios Evropa e Lirë se është në dijeni të rrugëve alternative pranë vijës kufitare. Megjithatë, misioni thekson se ekzistenca ose kalueshmëria e një rruge, në vetvete, nuk provon se ajo përdoret për veprimtari të paligjshme.

Sipas KFOR-it, përgjegjësinë kryesore për zbatimin e ligjit dhe hetimin e veprimtarive të dyshuara kriminale e ka Policia e Kosovës. Misioni thotë se e ndjek situatën e sigurisë përmes aktiviteteve të ndryshme dhe bashkëpunon ngushtë me institucionet përkatëse. Ai rikujton se mandati i tij mbështetet në Rezolutën 1244 të Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara.

Pengesat e betonit në Bërnjak

Pas sulmit në Banjskë, autoritetet e Kosovës nisën të vendosnin pengesa betoni në kalimet ilegale kufitare. Ato vazhdojnë të jenë të dukshme në urën mbi Liqenin e Ujmanit, në Bërnjak të Zubin Potokut. Ura gjendet në vijën kufitare mes Kosovës dhe Serbisë, por nuk është pikë zyrtare e kalimit kufitar.

Policia e Kosovës lejon kalimin e automjeteve aty duke anashkaluar pengesat, por ushtron kontroll të shtuar. Një banor i zonës, që foli në kushte anonimiteti për Radion Evropa e Lirë, e kundërshton mbylljen e rrugëve alternative drejt Serbisë, sepse thotë se kjo ua vështirëson lëvizjen banorëve.

Sipas tij, banorët nuk e kundërshtojnë luftën kundër kontrabandës. Por kontrollet e shtuara policore i frikësojnë, pasi nuk kanë besim të mjaftueshëm tek autoritetet e Kosovës. Ai thotë se aty kanë mbetur njerëz të moshuar, të pafuqishëm dhe pak fëmijë që shkojnë në shkollë; fëmijët tremben kur vjen policia, për shkak të kontrolleve dhe arrestimeve që kanë ndodhur, ndërsa banorët janë shumë të frikësuar.

Banori thotë se personalisht nuk ka ankesa për sjelljen e policisë, por shpreson që pengesat prej betoni të largohen nga ura në Bërnjak.

Elshani tregon se pikërisht në këtë urë një kamion i kapur gjatë një aksioni kundër kontrabandës i kishte anashkaluar pengesat. Sipas tij, mallrat e kontrabanduara nuk qëndrojnë vetëm në veri të Kosovës, por arrijnë edhe në tregjet në jug të lumit Ibër.

Prokuroria Themelore në Mitrovicë i tha Radios Evropa e Lirë se, nga janari 2024 deri në tetor 2026, kishte trajtuar gjithsej 106 raste të kontrabandës së mallrave. Prej tyre, 81 kanë marrë epilog: në dy raste hetimet janë pushuar, kurse për të gjitha rastet e tjera janë ngritur aktakuza.

Radio Evropa e Lirë kërkoi edhe nga Prokuroria Speciale e Kosovës informacion nëse është identifikuar ndonjë grup ose rrjet i organizuar kriminal që kontrabandon përmes rrugëve në veri, por nuk mori përgjigje.

Siguria pas sulmit në Banjskë

KFOR-i vlerëson se gjendja e përgjithshme e sigurisë në Kosovë është përmirësuar që nga sulmi i armatosur në Banjskë në vitin 2023. Për këtë arsye, misioni ka paralajmëruar nisjen e një procesi për riorganizimin e pranisë së forcave të tij.

Sipas KFOR-it, synimi është që misioni të mbetet i përgatitur për të përmbushur detyrat e veta. Procesi po zhvillohet gradualisht dhe me kujdes, në varësi të kushteve në terren; ai mund të rishikohet ose të anulohet nëse zhvillimet e sigurisë e kërkojnë, veçanërisht nëse rrezikojnë sigurinë afatgjatë të Kosovës dhe stabilitetin rajonal.

Megjithatë, veriu i Kosovës dhe zonat pranë pikave kufitare me Serbinë vazhdojnë të zënë vend të rëndësishëm në vlerësimet e sigurisë të KFOR-it. Misioni kryen rregullisht patrullime, vendos pika kontrolli dhe komunikon me të gjitha komunitetet lokale.

Për rrugët alternative, KFOR-i thotë se çdo ndryshim i vlerësimit të rreziqeve që lidhen me to duhet të mbështetet në informacione të verifikuara. Misioni vlerëson vazhdimisht situatën dhe koordinohet me Policinë e Kosovës e EULEX-in, duke ruajtur kapacitetet, gatishmërinë dhe fleksibilitetin për t’iu përgjigjur kërcënimeve të mundshme.

Kapacitetet për kontrollin e kalimeve ilegale

Vrajolli vlerëson se rrugët alternative dhe kalimet e paligjshme kufitare mund të sjellin destabilizim të ri në Kosovë. Për këtë arsye, ai kërkon mbylljen e tyre, para së gjithash për të penguar kontrabandimin e armëve.

Sipas tij, para largimit të serbëve nga institucionet e Kosovës në vitin 2022, policia në veri ishte më besnike ndaj bandave kriminale dhe strukturave paralele të Serbisë. Si pasojë, parandalimit të veprimtarive të paligjshme nuk i ishte kushtuar vëmendja e duhur.

Vrajolli thotë se tani policia në atë pjesë të vendit ka një nivel më të lartë përgjegjësie. Ai shton se, gjatë punësimit të policëve të rinj, i kushtohet rëndësi besnikërisë ndaj institucioneve dhe qytetarëve, sigurinë e të cilëve ata duhet ta garantojnë.

Edhe Elshani shpreh një qëndrim të ngjashëm. Ai e cilëson Banjskën një rast të veçantë dhe thotë se sulmi ndodhi sepse nuk kishte kush ta ndalte.

Sipas Vrajollit, rreziku për sigurinë nga rrugët alternative në veri mund të zhduket nëse normalizohen marrëdhëniet mes Kosovës dhe Serbisë. Ai thotë se për këtë nevojitet udhëheqje në Serbi.

Në vlerësimin e tij, Kosova ka ndërmarrë shumë hapa për uljen e tensioneve. Megjithatë, ai thotë se pjesëtarët e komunitetit serb vazhdojnë të refuzojnë integrimin dhe pranimin e institucioneve të Kosovës për shkak të presionit nga Beogradi zyrtar.