Rrënimi i 11 objekteve në Ujman, ekspertët: Ligji zbatohet pa dallime etnike

Shembja e 11 shtëpive pa leje në zonën e Liqenit të Ujmanit nga autoritetet e Kosovës ka vijuar të jetë temë e debatit publik, duke nxitur reagime brenda vendit dhe nga përfaqësuesit ndërkombëtarë.

Rrënimi i objekteve nisi të martën me ekskavatorë dhe nën asistimin e Policisë së Kosovës. Sipas institucioneve, ndërtesat ishin ngritur në pronën publike të Ndërmarrjes Publike Hidroekonomike “Ibër-Lepenc”.

Kryeshefi ekzekutiv i “Ibër-Lepencit”, Faruk Mujka, deklaroi dje për gazetën “Bota sot” se parcelat ku ndodheshin objektet i përkasin ndërmarrjes që nga viti 1973. Ai sqaroi se atëherë ishte realizuar shpronësimi për ndërtimin e Liqenit të Ujmanit.

Mujka bëri të ditur se veprimet për lirimin e pronës publike do të vazhdojnë sa herë që evidentohen uzurpime ose ndërtime pa leje, pavarësisht përkatësisë etnike të personave të përfshirë.

Zhvillimet shkaktuan reagime edhe nga bashkësia ndërkombëtare. Zyra e Bashkimit Evropian në Kosovë shprehu shqetësim dhe keqardhje për vendimin e autoriteteve, ndërsa u kërkoi institucioneve ta ndërprisnin rrënimin.

Qëndrim të ngjashëm mbajtën Ambasada e Gjermanisë dhe ajo e Britanisë së Madhe në Kosovë. Të dyja ngritën pikëpyetje lidhur me respektimin e procedurave të rregullta ligjore në këtë rast dhe në raste të tjera të ngjashme në veri të vendit.

Njohësi i sigurisë, Adem Lushaj, tha për “Bota sot” se ndërhyrja duhet të vlerësohet në kuadër të sundimit të ligjit dhe ruajtjes së pronës publike. Sipas tij, kur institucionet veprojnë pas ndjekjes së procedurave dhe në pajtim me ligjin, ato po përmbushin një detyrim shtetëror, ndaj çështja nuk duhet trajtuar mbi baza etnike ose interesa politike.

Lushaj vlerësoi se aksioni për eliminimin e ndërtimeve pa leje pranë Liqenit të Ujmanit duhet parë, para së gjithash, si zbatim i ligjit dhe mbrojtje e pronës publike. Nëse janë respektuar të gjitha procedurat e rregullta, sipas tij, ndërhyrja përbën obligim të shtetit dhe nuk duhet gjykuar sipas etnisë së personave apo interesave politike.

Duke komentuar reagimin ndërkombëtar, ai e cilësoi të kuptueshme përpjekjen për të ruajtur stabilitetin dhe për të shmangur tensionet. Megjithatë, Lushaj theksoi se qëndrueshmëria afatgjatë nuk ndërtohet duke toleruar shkeljet, por duke zbatuar ligjin njësoj në të gjithë territorin e Kosovës.

Sipas tij, ky rast duhet t’i nxisë institucionet të ndjekin të njëjtin standard edhe në zona të tjera të vendit, veçanërisht në hapësirat e mbrojtura dhe parqet kombëtare. Ai përmendi Bjeshkët e Nemuna dhe Malet e Sharrit, ku ndër vite janë konstatuar ndërtime pa leje dhe ndërhyrje që cenojnë mjedisin dhe pasurinë publike.

Lushaj nënvizoi se mbrojtja e natyrës dhe e pronës publike nuk mund të bëhet në mënyrë përzgjedhëse, por duhet të jetë një rregull i barabartë për të gjithë. Vetëm përmes një qasjeje të tillë, sipas tij, rritet besimi i qytetarëve tek institucionet dhe ndërtohet një shtet i së drejtës, në të cilin ligji respektohet pa përjashtime.

Edhe analisti politik Zejnullah Jakupi e konsideroi të arsyeshëm rrënimin e objekteve pa leje, nëse autoritetet kanë vepruar në bazë të procedurave ligjore dhe vendimeve të organeve kompetente. Ai paralajmëroi se çdo ndërtim i paligjshëm në pronë publike krijon një precedent të rrezikshëm, pasi dobëson respektin për ligjin dhe dëmton interesin e përgjithshëm.

Në prononcimin për “Bota sot”, Jakupi kërkoi që institucionet të jenë transparente, të garantojnë trajtim të njëjtë për të gjithë dhe të mos lënë hapësirë për përshtypjen se ligji po zbatohet në mënyrë selektive ose për motive politike. Sipas tij, ndërhyrjet në zona të ndjeshme, si veriu i Kosovës, duhet të shoqërohen me kujdes institucional dhe komunikim të qartë.

Reagimi i Bashkimit Evropian, sipas Jakupit, duhet kuptuar si një kërkesë për maturi, dialog dhe transparencë, duke pasur parasysh ndjeshmërinë politike dhe të sigurisë në atë zonë. Ai vlerësoi se thirrja për ndalimin e aksionit nuk duhet interpretuar si kundërshtim ndaj sundimit të ligjit, por si kërkesë që zbatimi i tij të koordinohet, të jetë transparent dhe të mos shkaktojë tensione të reja.

Jakupi tha se rasti përcjell mesazhin se sundimi i ligjit duhet të vlejë pa dallime dhe se prona publike duhet mbrojtur nga uzurpimi ose shfrytëzimi i paligjshëm. Në të njëjtën kohë, institucionet duhet të provojnë se veprojnë me profesionalizëm, drejtësi dhe paanshmëri, sepse vetëm në këtë mënyrë forcohen demokracia dhe besimi i qytetarëve.

Ai kërkoi ruajtjen e ekuilibrit ndërmjet interesit publik dhe të drejtave individuale. E drejta e pronës private, si një nga të drejtat themelore, duhet respektuar gjithmonë për sa kohë ushtrohet brenda kufijve ligjorë. Megjithatë, sipas tij, ajo nuk mund të shërbejë për cenimin e pronës publike, hapësirave të përbashkëta ose rregullave që zbatohen për të gjithë.

Nëse një ndërtesë është ngritur pa leje apo ndodhet në pronë publike, Jakupi vlerësoi se institucionet kanë detyrimin të zbatojnë ligjin edhe kur hasin kundërshtimin e pronarëve ose përdoruesve. Në një shtet ligjor, tha ai, vendimmarrja nuk mund të kushtëzohet nga presioni ose rezistenca e çastit, por duhet të mbështetet te procedurat, transparenca dhe e drejta për ankim.

Sipas analistit, të njëjtat rregulla duhet të vlejnë për të gjithë qytetarët, pavarësisht zonës apo rrethanave. Zbatimi i ligjit dhe ruajtja e pronës publike nuk bien ndesh me të drejtat e individit; përkundrazi, ato garantojnë që secili të mbrohet në mënyrë të drejtë dhe të barabartë.

Jakupi theksoi se Bashkimi Evropian ka rol të rëndësishëm në mbikëqyrjen e proceseve të tilla, posaçërisht në zona të ndjeshme si veriu i Kosovës. Sipas tij, ky monitorim duhet të sigurojë që ligji të zbatohet drejt dhe pa cenuar të drejtat e askujt, përfshirë komunitetin serb.

Në përmbyllje, ai tha se vlerësimi i aksionit nuk duhet të mbështetet vetëm në perceptime politike, por në fakte, dokumente dhe procedura ligjore. Nëse institucionet e Kosovës kanë vepruar sipas ligjit dhe kanë respektuar të drejtat procedurale të qytetarëve, atëherë zbatimi i vendimeve ligjore dhe mbrojtja e pronës publike janë pjesë e funksionimit normal të një shteti demokratik.

Jakupi përfundoi për “Bota sot” se qasja më e dobishme e BE-së nuk do të ishte vetëm kërkesa për pezullimin e veprimit. Sipas tij, Bashkimi Evropian duhet ta monitorojë procesin, t’i verifikojë faktet dhe të sigurohet që ligji të zbatohet në mënyrë të barabartë për të gjithë, pa dallim etnie apo përkatësie.