Retorika zgjedhore e Serbisë ndaj Kosovës, ekspertët kërkojnë vigjilencë përballë rreziqeve të destabilizimit

Afrimi i zgjedhjeve parlamentare në Serbi është shoqëruar me rikthimin e Kosovës në diskursin nacionalist të Beogradit. Pretendimet mbi territorin, deklaratat provokuese dhe mesazhet kundër sovranitetit të Republikës së Kosovës po përdoren sërish në debatin politik atje.

Shqetësimet janë shtuar pas premtimeve për ngritjen e flamurit serb në Prizren dhe pranisë në një tubim zgjedhor të Milan Radoiçiqit, të cilësuar si kryekriminel dhe të lidhur me sulmin terrorist në Banjskë. Këto veprime kanë ngritur pyetje mbi sinjalet që politika e Serbisë po dërgon përpara votimit.

Vënia e Kosovës në funksion të betejës për vota nuk përbën një qasje të panjohur për Beogradin. Kjo çështje është shfrytëzuar vazhdimisht për të aktivizuar elektoratin, për të ushqyer nacionalizmin dhe për ta larguar vëmendjen publike nga vështirësitë e brendshme politike.

Por diskutimi nuk ndalet te përfitimi zgjedhor. Pas kësaj retorike mund të qëndrojnë edhe synime politike e të sigurisë, ndaj mbetet pyetja nëse bëhet fjalë vetëm për strategji fushate apo për vazhdimësinë e ambicieve territoriale të Serbisë ndaj Kosovës.

Ekspertët e sigurisë tërheqin vëmendjen te rreziku që mesazhet nacionaliste të mos mbeten vetëm fjalë, por të ndërthuren me dezinformim, provokime dhe tentativa destabilizimi në terren.

Në këtë situatë, rëndësi merr edhe përgjigjja institucionale: nëse Kosova po zbaton masat e nevojshme për t’u përballur me këto zhvillime dhe nëse bashkësia ndërkombëtare duhet të tregojë më shumë vendosmëri ndaj gjuhës së përdorur nga Beogradi.

Dashevci: Pretendimet e Serbisë ndaj territorit të Kosovës mbeten të pranishme

Eksperti i sigurisë Arben Dashevci, në një prononcim për “Bota sot”, e përshkruan përfshirjen e Kosovës në fushatat serbe si një mekanizëm të përsëritur për sigurimin e mbështetjes politike përmes nacionalizmit.

Sipas vlerësimit të tij, Beogradi nuk e përdor Kosovën vetëm kur afrohen zgjedhjet parlamentare. E njëjta praktikë, shpjegon ai, vihet re edhe gjatë protestave dhe krizave të brendshme në Serbi, kur synohet fitimi i votave, zhvendosja e vëmendjes apo realizimi i qëllimeve të tjera politike.

Dashevci konsideron se deklaratat nxitëse dhe mesazhet nacionaliste drejtohen jo vetëm kundër Republikës së Kosovës, por prekin edhe rajonin e Ballkanit.

Duke iu referuar premtimeve për flamurin serb në Prizren, ai i vlerëson ato si të kota. Ndërkohë, pjesëmarrjen e Milan Radoiçiqit në një tubim elektoral e sheh si provokim të mëtejshëm ndaj Kosovës.

Ai vëren se si këto premtime, ashtu edhe shfaqja e Radoiçiqit, kanë shkaktuar reagime të shumta dhe kanë sjellë përsëri në diskutim qëndrimin që Serbia mban ndaj Kosovës.

Për Dashevcin, mesazhi që fshihet pas deklaratave për flamurin lidhet me pretendimet territoriale. Ai kujton se Republika e Kosovës ka flamurin e vet dhe njëkohësisht respekton simbolet e komuniteteve.

Eksperti thekson pavarësinë dhe sovranitetin e Kosovës, ndërsa shpreh bindjen se vendi ndodhet në vigjilencë maksimale dhe u përgjigjet me seriozitet të gjithë atyre që shfaqin çfarëdo pretendimi ndaj tij.

Vazhdimin e kësaj qasjeje në politikën serbe, Dashevci e lidh me mbijetesën e mendësisë nacionaliste të viteve ’90. Sipas tij, Beogradi ende nuk është çliruar nga mënyra e të menduarit e Millosheviqit, të cilin e cilëson si kasapin e Ballkanit.

Në vlerësimin e ekspertit, edhe sot mbetet i pranishëm ai establishment i kontaminuar, i cili kërkon të sigurojë vota duke i drejtuar elektoratit mesazhe nacionaliste për Kosovën.

Ai argumenton se përfundimi i luftës dhe largimi i forcave serbe në qershor të vitit 1999 nuk i dhanë fund pretendimeve të Serbisë ndaj territorit të Kosovës.

Duke iu referuar 12 qershorit 1999 si ditës kur Serbia kapitulloi përfundimisht, Dashevci shprehet se politika e saj nuk ka hequr dorë nga këto pretendime që prej asaj kohe. Për këtë arsye, deklaratat nxitëse e provokuese i konsideron kërcënim për sigurinë dhe qëndrueshmërinë e rajonit.

Përballë kësaj situate, ai u kërkon institucioneve të Kosovës të kalojnë në një veprimtari shumë më proaktive sesa ajo që po tregojnë aktualisht.

Dashevci kërkon gjithashtu që bashkësia ndërkombëtare të mbajë një qëndrim më të ashpër. Në përmbyllje të prononcimit për “Bota sot”, ai nënvizon nevojën që Serbia të sanksionohet për qasjen që e vlerëson si tejet destruktive dhe luftënxitëse ndaj fqinjëve të saj në Ballkan.

Racaj: Çështja e Kosovës nuk mund të përdoret në shërbim të fushatave nacionaliste

Profesori dhe gjenerali në pension Muhamet Racaj e trajton përdorimin elektoral të Kosovës nga Serbia si një dukuri të përsëritur, pasojat e së cilës mund të shtrihen përtej politikës dhe të prekin drejtpërdrejt sigurinë.

Në prononcimin për “Bota sot”, ai shpjegon se proceset zgjedhore dhe nevoja për të aktivizuar votuesit shoqërohen vazhdimisht me rikthimin e Kosovës në gjuhën nacionaliste të Beogradit.

Sipas Racajt, përmes deklaratave nacionaliste, pretendimeve simbolike dhe mesazheve politike synohet të mbahet hapur kundërshtimi ndaj shtetësisë së Kosovës, duke vënë në diskutim realitetin juridik dhe politik të vendosur pas luftës.

Ai kërkon që premtimet për ngritjen e flamurit serb në Prizren dhe dalja e Milan Radoiçiqit në një aktivitet zgjedhor të vlerësohen edhe për ndikimin që mund të kenë mbi sigurinë.

Ndonëse këto mund të përdoren për të mbledhur mbështetje elektorale, Racaj paralajmëron se njëkohësisht forcojnë narrativën që mohon sovranitetin e Kosovës dhe mund të hapin rrugën për tensione të tjera.

Në analizën e tij, problemi nuk kufizohet te deklarata të veçuara të politikanëve. Rreziku bëhet më i madh kur kjo gjuhë bashkohet me propagandën, përhapjen e dezinformatave dhe mundësinë e nxitjes së provokimeve në terren.

Profesori thekson se dalja në skenën politike e personave të lidhur me ngjarje të rënda të sigurisë kërkon shqyrtim të kujdesshëm institucional, si për mesazhin që përcillet, ashtu edhe për pasojat që ai mund të prodhojë.

Megjithatë, Racaj bën dallimin mes një deklarate provokuese dhe një paralajmërimi për veprim ushtarak. Sipas tij, nuk mund të merret si e mirëqenë se çdo deklaratë e tillë do të pasohet domosdoshmërisht nga një veprim i kësaj natyre.

Ajo që e shqetëson është mundësia që kjo retorikë t’i bëjë pretendimet territoriale të duken të zakonshme, të thellojë ndarjet ndëretnike dhe të krijojë terren për incidente të organizuara qëllimisht. Ai veçon veriun e Kosovës dhe zona të tjera me ndjeshmëri të lartë si hapësira ku ky rrezik duhet marrë në konsideratë.

Përgjigjja e institucioneve të Kosovës, sipas Racajt, duhet të mbështetet njëkohësisht te maturia dhe vendosmëria, duke fuqizuar kapacitetet e sigurisë dhe bashkërendimin ndërinstitucional.

Në këtë kuadër, ai kërkon përmirësimin e inteligjencës dhe të analizës së rrezikut, si dhe koordinim ndërmjet Policisë së Kosovës, institucioneve të sigurisë dhe organeve të drejtësisë.

Vëmendje të posaçme, shton ai, kërkojnë ndjekja e kërcënimeve hibride, monitorimi i financimit të strukturave të paligjshme dhe vëzhgimi i fushatave të dezinformimit.

Racaj nënvizon se për çdo kërcënim konkret duhen prova dhe trajtim në përputhje me ligjin. Krahas kësaj, ai këshillon shmangien e reagimeve impulsive dhe të deklaratave që mund të shfrytëzohen për ta përshkallëzuar gjendjen.

Sipas tij, përgjigjja më e përshtatshme ndërtohet duke bashkuar gatishmërinë e institucioneve me komunikim të qartë ndaj publikut dhe mbrojtjen e rendit kushtetues.

Një rol më të angazhuar ai pret edhe nga partnerët ndërkombëtarë, me qëllim ruajtjen e stabilitetit dhe pengimin e përpjekjeve për destabilizim në rajon.

Racaj veçon Bashkimin Evropian, Shtetet e Bashkuara dhe KFOR-in, duke kërkuar që këto zhvillime të shqyrtohen në kontekstin e sigurisë rajonale.

Në vlerësimin e tij, diplomacia duhet të përdoret për të kundërshtuar gjuhën që ushqen pretendimet territoriale. Ndërsa për çdo shkelje konkrete të sigurisë nevojiten dokumentim dhe një përgjigje e koordinuar.

Profesori ndalet edhe te dialogu Kosovë–Serbi, të cilin e sheh si rrugë për zgjidhjen e çështjeve të pazgjidhura. Ai thekson se ky proces nuk duhet të kthehet në mbulesë për presion politik apo për veprime me qëllime destabilizuese.

Në përfundim, Racaj vlerëson se paqja rajonale nuk mund të mbështetet te kërcënimet dhe pretendimet mbi territore. Themelet e saj, sipas tij, janë respekti për sovranitetin, përgjegjësia politike dhe marrëveshjet që mund të zbatohen.

Duke folur për “Bota sot”, ai kërkon që Kosova të ruajë gatishmërinë për çdo skenar, por pa shkaktuar panik dhe pa u përfshirë në kurthin e provokimeve. Vigjilencën, profesionalizmin dhe bashkëpunimin e vazhdueshëm me partnerët strategjikë ndërkombëtarë i konsideron garancinë më të mirë për mbrojtjen e sigurisë dhe të stabilitetit.