Rasti Fehim Sali ngre alarmin në Kosovë, ish-hetuesi kërkon të zbulohet nëse pas dyshimeve për spiunazh qëndron një rrjet

Fehim Salit i është caktuar masa e paraburgimit për një muaj nga Gjykata Themelore në Prishtinë, pasi dyshohet për spiunazh. Në arsyetimin e saj, gjykata ka përmendur rrezikun e ndërhyrjes te dëshmitarët dhe provat, si edhe mundësinë që vepra e dyshuar të përsëritet ose të vazhdojë.

Ky zhvillim ka shtuar shqetësimet në fushën e sigurisë kombëtare dhe të kundërzbulimit. Nëse pretendimet vërtetohen gjatë hetimeve, mbetet për t’u përcaktuar nëse veprimtaria e dyshuar lidhet vetëm me një person apo përfshin individë dhe struktura të tjera.

Për rastin e Fehim Salit, dyshimet për spiunazh dhe pasojat që një aktivitet i tillë mund të ketë për sigurinë kombëtare të Kosovës, ish-hetuesi Agim Rexhepi foli për “Bota sot”.

Rexhepi vlerësoi fillimisht se vendimi i gjykatës për paraburgim duhet trajtuar me seriozitet të posaçëm, sepse dyshimet për spiunazh nuk mund të barazohen me një çështje të zakonshme kriminale. Në rast se pretendimet e Prokurorisë konfirmohen, sipas tij, çështja prek drejtpërdrejt sigurinë kombëtare, ruajtjen e të dhënave të ndjeshme dhe aftësinë e institucioneve kosovare për të penguar depërtimin e shërbimeve të huaja të inteligjencës.

Megjithatë, ish-hetuesi nënvizoi se vendosja e masës së paraburgimit nuk është shpallje fajësie dhe se përgjegjësia penale mund të përcaktohet vetëm nëpërmjet procedurës gjyqësore. Fakti që gjykata ka konstatuar rrethana të lidhura me ndikimin e mundshëm mbi dëshmitarët dhe provat, si dhe me rrezikun e përsëritjes apo vazhdimit të aktivitetit të dyshuar, sipas Rexhepit kërkon një hetim sa më profesional dhe të thelluar.

Duke u ndalur te kundërzbulimi, ai tha se hetuesit nuk duhet të mjaftohen vetëm me përcaktimin e veprimeve që mund të ketë kryer i dyshuari. Sipas tij, duhet të zbardhet se me kë ka komunikuar, nga kush është rekrutuar dhe udhëzuar, çfarë informacioni ka kërkuar ose përcjellë, sa ka zgjatur veprimtaria dhe cilat kanë qenë objektivat e mundshme.

Nëse dyshimet marrin konfirmim, Rexhepi kërkoi të hetohet gjithashtu mundësia e ekzistencës së një rrjeti. Ai shpjegoi se shërbimet inteligjente nuk veprojnë medoemos përmes vetëm një individi, pasi një person mund të shërbejë si kontakt, ndërmjetës, burim informacioni ose pjesëtar i një organizimi më të gjerë.

Për këtë arsye, sipas tij, institucionet e sigurisë nuk duhet të kërkojnë përgjigje vetëm për atë që dyshohet se ka bërë Fehim Sali. Hetimi duhet të përcaktojë edhe nëse kanë ekzistuar persona të tjerë, ndërmjetës, financues, kanale komunikimi ose struktura që mund ta kenë mundësuar aktivitetin. Rexhepi tha se pikërisht kjo qasje e veçon një procedurë të zakonshme penale nga një hetim me përmasa kundërzbulimi.

Ish-hetuesi paralajmëroi më tej për rrezikun ndaj sigurisë kombëtare të Kosovës, në rast se provohet se të dhëna të ndjeshme të vendit janë grumbulluar dhe i janë transmetuar një shërbimi të huaj. Ai theksoi se dëmi i mundshëm nuk kufizohet te materiali konkret që mund të jetë dorëzuar.

Një veprimtari e tillë, sipas Rexhepit, mund të nxjerrë në pah burime njerëzore, mënyrat e punës së institucioneve, dobësitë në siguri, organizimin strukturor dhe kapacitetet operative. Në skenarin më të rëndë, një rrjet i këtij lloji mund të shfrytëzohet për të ndikuar te vendimmarrja shtetërore, për të cenuar institucionet e sigurisë, për të shkaktuar destabilizim ose për të dobësuar besimin që qytetarët dhe partnerët ndërkombëtarë kanë tek institucionet e Kosovës.

Nëse hetimi zbulon një aktivitet të organizuar spiunazhi, Rexhepi vlerësoi se çështja nuk duhet të përfundojë me arrestimin ose dënimin eventual të një individi. Sipas tij, autoritetet duhet të gjurmojnë burimin e informacionit, financimin, kontaktet, urdhërdhënësit dhe çdo hallkë tjetër që mund të jetë pjesë e rrjetit.

Ai e cilësoi po aq të rëndësishëm edhe vlerësimin e dëmit. Institucionet përgjegjëse, tha ish-hetuesi, duhet të sqarojnë jo vetëm nëse është konsumuar vepra penale, por edhe cilat të dhëna mund të jenë komprometuar, kush ose cilat institucione mund të jenë ekspozuar dhe nëse nevojiten masa të menjëhershme për mbrojtjen e tyre.

Në këtë fazë, sipas Rexhepit, kundërzbulimi ka rol vendimtar. Një proces serioz hetimor duhet të shqyrtojë lidhjet, komunikimet, transaksionet, kontaktet dhe modelet e aktivitetit, duke vepruar gjithmonë brenda ligjit dhe nën mbikëqyrjen përkatëse institucionale.

Ai sqaroi se synimi nuk duhet të jetë përhapja e dyshimit ndaj qytetarëve, por zbulimi i saktë i çdo veprimtarie që mund të dëmtojë interesat strategjike të Republikës së Kosovës. Rexhepi kujtoi se Kosova ndodhet në një mjedis të ndjeshëm sigurie, ku aktorë të ndryshëm rajonalë dhe ndërkombëtarë kanë interesa të drejtpërdrejta.

Në rrethana të tilla, sipas tij, mbrojtja e informacionit shtetëror nuk përbën thjesht një detyrë administrative, por lidhet drejtpërdrejt me ruajtjen e sovranitetit dhe të sigurisë kombëtare.

Në përfundim, ish-hetuesi kërkoi që rasti Fehim Sali të trajtohet pa asnjë neglizhencë, por edhe pa asnjë paragjykim. Ai tha se institucionet duhet të këmbëngulin për zbardhjen e së vërtetës, ndërsa njëkohësisht duhet të garantojnë plotësisht prezumimin e pafajësisë dhe standardet e procesit të drejtë.

Nëse pretendimet konfirmohen, sipas Rexhepit, autoritetet duhet të zbulojnë të gjithë mekanizmin e mundshëm të veprimtarisë, të identifikojnë secilin person ose strukturë të përfshirë dhe të përcaktojnë nëse janë komprometuar të dhëna shtetërore.

Mesazhi, siç tha ai, duhet të jetë se Kosova nuk mund të shndërrohet në hapësirë ku shërbimet e huaja grumbullojnë informacion, krijojnë rrjete ndikimi ose rrezikojnë sigurinë e institucioneve të saj. Nëse ka një rrjet, ai duhet zbuluar; nëse ka një urdhërdhënës, ai duhet identifikuar; ndërsa, nëse janë cenuar informacione shtetërore, duhet sqaruar se çfarë është komprometuar dhe në çfarë mënyre.

Rexhepi theksoi se suksesi i një hetimi nuk matet vetëm me dënimin e mundshëm të një individi. Rezultati i vërtetë, sipas tij, do të ishte zbardhja e plotë e mekanizmit, ndërprerja e kanaleve të depërtimit dhe fuqizimi i sistemit të kundërzbulimit, në mënyrë që çështja të mos mbetet vetëm një dosje penale, por të shërbejë si mësim për mbrojtjen afatgjatë të shtetit.

Agim Rexhepi e mbylli deklaratën për “Bota sot” duke thënë se, nëse dyshimet provohen, ngjarja nuk lidhet më vetëm me historinë e një personi. Në atë rast, ajo përbën alarm për mënyrën se si Republika e Kosovës mbron shtetin, informacionin dhe sigurinë e saj.