Profesori Muhamet Kelmendi kërkon që Kuvendi të shqyrtojë emërtimin “Republika e Dardanisë

Profesori Muhamet Kelmendi u është drejtuar deputetëve të Kuvendit të Kosovës me kërkesën që, sapo të konstituohet legjislatura, të hapet shqyrtimi për ndryshimin e emrit kushtetues të shtetit nga Republika e Kosovës në Republika e Dardanisë.

Sipas Kelmendit, nuk bëhet fjalë vetëm për një ndërrim formal të emërtimit, por për një çështje që prek historinë, kulturën dhe identitetin kombëtar. Ai vlerëson se tema duhet të trajtohet përmes një debati të thelluar mbi trashëgiminë historike të vendit.

Ai argumenton se Dardania është një emër i hershëm, i mbështetur në burime historike dhe arkeologjike. Në këtë drejtim, ai i referohet edhe Oxford Classical Dictionary, i cili Dardanët i përshkruan si popull të lashtë që jetonte në rajonin e Kosovës dhe në luginën e sipërme të Vardarit.

Kelmendi thekson se Kosova e sotme ka qenë hapësira qendrore e Dardanisë, ndonëse kjo e fundit shtrihej në një territor më të gjerë. Ai thotë se dëshmitë arkeologjike, epigrafike dhe kulturore të trajtuara në një studim të botuar nga Akademia e Shkencave dhe e Arteve të Kosovës, si edhe kërkimet për antikitetin e vonë, e lidhin territorin qendror të provincës së Dardanisë me Kosovën e sotme.

Sipas tij, studimet për Mbretërinë Dardane e vendosin formimin e saj politik në shekullin IV para erës sonë dhe e paraqesin atë si një forcë të rëndësishme politike dhe ushtarake në Ballkan. Për këtë arsye, Kelmendi shprehet se emri Dardani nuk është krijim i kohëve moderne, por një emërtim me rrënjë të thella në historinë e kësaj treve.

Profesori nënvizon po ashtu se raporti i Dardanëve me botën ilire ka qenë pjesë e një tradite të gjatë historiografike dhe e studimeve arkeologjike. Disa kërkime bashkëkohore i konsiderojnë Dardanët pjesë të botës ilire, ndërsa vazhdimësia etnike mes popullsive antike dhe shqiptarëve, sipas tij, duhet të analizohet mbi bazën e argumenteve shkencore dhe jo përmes sloganeve.

Kelmendi konsideron se pikërisht këto elemente e bëjnë të domosdoshëm një diskutim serioz kombëtar, akademik dhe kushtetues për mundësinë e rikthimit të emrit “Republika e Dardanisë”. Ai kërkon që procesi të mos zhvillohet në mënyrë të nxituar, por përmes rrugëve institucionale, akademike dhe kushtetuese.

Në propozimin e tij, ai sugjeron formimin e një komisioni të veçantë ku do të përfshiheshin historianë, arkeologë, gjuhëtarë, juristë kushtetues dhe përfaqësues institucionalë. Ky trup, sipas tij, duhet ta shqyrtojë në mënyrë gjithëpërfshirëse çështjen e emrit Dardani dhe më pas t’i paraqesë Kuvendit rekomandimet përkatëse.

Ai thotë se, nëse historia dhe trashëgimia kulturore konsiderohen pjesë e identitetit të shtetit, atëherë ato duhet të diskutohen edhe në nivelin më të lartë institucional. Sipas Kelmendit, përdorimi i emrit Dardani do ta lidhte shtetin e sotëm me një trashëgimi të dokumentuar të lashtë të kësaj hapësire dhe me një emër që ka ekzistuar mijëra vjet më parë.

Megjithatë, ai sqaron se çdo ndryshim i tillë duhet të respektojë plotësisht Kushtetutën e Republikës së Kosovës. Kushtetuta aktuale e emërton shtetin “Republika e Kosovës”, ndaj ndryshimi do të kërkonte amendament kushtetues dhe jo një vendim të zakonshëm të Kuvendit.

Sipas nenit 144, një nismë për ndryshim mund të paraqitet nga Qeveria, Presidenti ose së paku një e katërta e deputetëve. Më pas, nevojitet miratimi nga dy të tretat e të gjithë deputetëve, përfshirë dy të tretat e deputetëve që mbajnë vendet e rezervuara ose të garantuara për komunitetet joshumicë. Propozimi duhet t’i nënshtrohet edhe vlerësimit paraprak të Gjykatës Kushtetuese.

Kelmendi thekson se thirrja e tij nuk synon një hap simbolik apo të përshpejtuar, por nisjen zyrtare të një procesi historik, akademik dhe kushtetues. Ai u bën thirrje deputetëve që debatin ta zhvillojnë me dinjitet, duke u mbështetur në fakte, argumente dhe respekt për Kushtetutën.

Në përfundim, profesori u drejtohet deputetëve duke thënë se përgjegjësia për hapjen e këtij diskutimi u takon atyre. Ai kërkon që të shqyrtohet seriozisht mundësia që shteti, përmes një procedure demokratike dhe kushtetuese, të rikthejë në përdorim emrin e lashtë “Republika e Dardanisë”, duke u uruar punë të mbarë në shërbim të vendit dhe historisë së tij.