Përmbyllet gërmimi në Kalludër e Jabukë, mostrat mortore dërgohen për analiza ADN-je në Hagë

Institucionet e Kosovës kanë njoftuar për përfundimin e punimeve të gërmimit në tri pika të zonës së Kalludrës dhe Jabukës, në Zubin Potok. Në këto lokacione janë zbuluar mbetje mortore, të cilat dyshohet se mund të lidhen me 23 personat e zhdukur gjatë luftës në Kosovë, të njohur si “Grupi i intelektualëve”.

Dhjetë mbetje kockore janë dërguar deri tani në laboratorin e ADN-së në Hagë. Përfundimi nëse ato u përkasin personave të zhdukur pritet vetëm pasi të mbyllen të gjitha ekzaminimet mjekoligjore dhe analizat gjenetike.

Ministri në detyrë për Punë, Familje dhe Vlerat e Luftës Çlirimtare, Andin Hoti, deklaroi se familjarët e të zhdukurve janë tashmë më pranë zbardhjes së së vërtetës dhe vendosjes së drejtësisë. Ai u bëri thirrje atyre të presin deri në përfundimin e procedurave.

Hoti tha se familjet e 23 personave të zhdukur, të cilët njihen edhe si grupi i intelektualëve ose grupi Ademi Ademit, po kalojnë një ditë të rëndë. Duke folur edhe si familjar i një personi të zhdukur, ai theksoi se ata ndodhen më afër së vërtetës dhe drejtësisë se më parë. Sipas tij, deri tani janë arrestuar katër persona potencialisht kriminelë serbë, të dyshuar se kanë marrë pjesë në krimet e kryera.

Ministri shtoi se më shumë se 1500 familje vazhdojnë të presin informacion për fatin e të afërmve të tyre, ku përfshihet edhe familja e tij.

Ai sqaroi se mostrat e marra gjatë ditëve të fundit nga mbetjet e gjetura do të dërgohen në Hagë, në laboratorin e Komisionit Ndërkombëtar për Personat e Zhdukur. Atje ato do të krahasohen me mostrat e gjakut të dhëna nga familjarët gjatë më shumë se 20 viteve, përpara se të bëhet identifikimi përfundimtar.

Hoti theksoi se analizat e ADN-së janë të domosdoshme për të vërtetuar nëse mbetjet i përkasin 23 personave të zhdukur. Ai kritikoi Serbinë për mungesën e bashkëpunimit dhe tha se autoritetet serbe vazhdojnë të mos japin informacionet që posedojnë për zbardhjen e fatit të të zhdukurve.

Sipas tij, Serbia ruan ende një “mendësi kriminale”, e cila nuk ka qenë e pranishme vetëm gjatë viteve ’90, por vazhdon edhe sot. Hoti përmendi përpjekjet për nderime shtetërore ndaj kryekriminelit serb Ratko Mlladiq, i cili ka kryer krime në Bosnje Hercegovina, si dhe faktin që shteti serb nuk pranon fajin, krimet dhe gjenocidin e kryer ndaj Kosovës, Bosnjës e Kroacisë.

Ai kujtoi se çështja e personave të zhdukur është diskutuar edhe në bisedimet e zhvilluara ndër vite në Bruksel. Sipas Hotit, arkivat e klasifikuara serbe vazhdojnë të mbahen të mbyllura, pavarësisht kërkesave për vënien e tyre në dispozicion.

Prokurorja Florije Shamolli deklaroi se rasti i 23 personave të zhdukur po hetohet prej shtatë vitesh. Ajo tha se provat dhe dyshimet e mbledhura i drejtojnë hetimet te ky grup, por identifikimi nuk mund të konfirmohet pa rezultatet e ADN-së dhe ekspertizave të tjera.

Shamolli bëri të ditur se aktualisht tre persona ndodhen në paraburgim si të dyshuar, ndërsa për vijimin e procedurës nevojiten prova shtesë. Ajo sqaroi se duhet të përcaktohen ADN-ja, shkaku i vdekjes dhe të kryhen ekzaminime të tjera mbi mbetjet mortore.

Prokurorja u kërkoi familjarëve të mos u besojnë informacioneve të pakonfirmuara dhe të drejtohen në zyrën e saj për çdo të dhënë zyrtare. Ajo tha se do të jetë në dispozicion deri në përfundimin e rastit dhe se, nëse ngrihet aktakuzë, gjykimi do të jetë publik.

Kryesuesi i Komisionit Qeveritar për Persona të Zhdukur, Agron Limani, e cilësoi zbulimin e varrezave masive si rezultat të një angazhimi disavjeçar të institucioneve të Kosovës, dhe jo si një punë të nisur vetëm gjatë muajit të fundit.

Limani tha se viktimave jo vetëm që iu mor e drejta për të jetuar, por edhe mundësia për të pasur një varr ku familjarët do t’i përkujtonin. Sipas tij, për familjet e 23 personave, zbulimi i mbetjeve mund të heqë këtë pengesë të dytë të pamundësisë për përkujtim.

Florim Elshani, shef i Sektorit për Hetimin e Personave të Zhdukur gjatë Luftës pranë Drejtorisë për Hetimin e Krimeve të Luftës, tha se puna hetimore për këtë rast është zhvilluar për një periudhë të gjatë, por është intensifikuar veçanërisht nga viti 2024.

Ai shpjegoi se më 27 nëntor u bë përcaktimi i saktë i vendndodhjes së varrit të parë. Vetëm pas nisjes së punimeve, ekipet e antropologëve, mjekoligjorëve, arkeologëve dhe ekspertëve të forenzikës konstatuan se hapësira dhe kushtet e varrit nuk mund të përputheshin me një grup kaq të madh personash.

Kjo gjetje, sipas Elshanit, çoi në intensifikimin e veprimeve hetimore dhe në lokalizimin e varrit të dytë. Pas dy-tri ditësh u identifikua edhe varri i tretë masiv, nga ku deri tani janë nxjerrë të paktën 23 trupa ose mbetje individësh.

Valon Hyseni nga Instituti i Mjekësisë Ligjore tha se përfundimi i gërmimeve nuk shënon mbylljen e procesit. Sipas tij, puna kryesore vijon në laborator, ku po kryhen ekzaminimet e mbetjeve mortore, po merren mostrat dhe po dërgohen për analiza të ADN-së.

Hyseni konfirmoi se të paktën 10 mbetje kockore janë transportuar deri tani në laboratorin e ADN-së në Hagë. Rezultatet e para priten së shpejti dhe vetëm pas tyre mund të përcaktohet se kujt u përkasin mbetjet.

Anëtari i Komisionit Qeveritar për Persona të Zhdukur, Kushtrim Gara, bëri të ditur se pika ku po zhvilloheshin punimet është lokacioni i parë i varrit masiv. Dy lokacionet e tjera ndodhen në të njëjtën zonë, ndërsa lokacioni i tretë është rreth 300 metra larg dhe i dyti rreth 1 kilometër larg në vijë ajrore, në fshatin Jabukë.

Gara tha se nga lokacioni janë gjetur dhe zhvarrosur mbetje mortore të 13 personave, ose të paktën të 13 individëve. Ai sqaroi se numri zyrtar do të përcaktohet nga Instituti i Mjekësisë Ligjore, pasi të përfundojnë ekzaminimet mjekoligjore dhe identifikimi përmes ADN-së.

Gërmimet në dy fshatrat e Zubin Potokut nisën më 28 korrik 2026.

Për këtë rast po hetohen tre persona: J.R., M.J dhe M.B. Ata dyshohen për veprën penale “Krime lufte kundër popullsisë civile” dhe ndodhen në paraburgim.

Në Kosovë vijojnë të konsiderohen të zhdukur rreth 1 mijë e 560 persona nga lufta e fundit.