Paunoviq shton deklaratat provokuese, Hyseni paralajmëron për pasoja ndërkombëtare

Qëndrimi i ministres serbe Snezhana Paunoviq, e cila u shpreh se po të ndodhej në pozitën e Sllobodan Millosheviqit gjatë vitit 1999 do të ndërmerrte “spastrim etnik të Kosovës”, ka shkaktuar një valë kundërpërgjigjesh të ashpra si në politikë ashtu edhe në arenën ndërkombëtare.

Në vend që të distancohej nga fjalët e saj ose të ofronte një ndjesë, Paunoviq e përshkallëzoi edhe më tej situatën skandaloze. Në një prononcim për mediat në Serbi, ajo përsëriti se do ta “pastronte etnikisht Kosovën nga terroristët”, duke pretenduar njëkohësisht se fjalët e saj u keqinterpretuan dhe se ato synonin ekskluzivisht luftëtarët e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës.

I kontaktuar nga “Bota sot”, analisti politik Nehat Hyseni e konsideroi deklaratën si një veprim me implikime të thella politike dhe institucionale. Ai e cilësoi reagimin e kongresistit amerikan Joe Wilson si një tregues të qartë që durimi ndaj lavdërimit të politikave kriminale historike po shteron.

Hyseni vlerësoi se shprehja e ministres serbe nuk duhet parë si një provokim i thjeshtë apo një qëndrim individual i papërgjegjshëm. Duke ardhur nga një pjesëtare e kabinetit qeveritar serb, ajo merr një peshë institucionale dhe hedh dyshime të mëdha mbi orientimin politik, etik dhe ndërkombëtar të Serbisë.

Ai e përshkroi reagimin e menjëhershëm të kongresistit Wilson, i cili e quajti deklaratën “të neveritshme” dhe kërkoi që Asambleja Parlamentare e OSBE-së të anulojë seancën e saj vjetore të planifikuar për në Beograd më 2027, si një mesazh politik të fuqishëm. Sipas tij, ky sinjal tregon se demokracitë euroatlantike po e humbasin tolerancën për rehabilitimin e krimeve të viteve ’90 dhe për refuzimin e Serbisë për t’u ndeshur me të shkuarën e vet.

Duke thelluar analizën, Hyseni nënvizoi se lëvdata për spastrimin etnik nuk mund të maskohet si debat demokratik, sepse bëhet fjalë për një nga shkeljet më flagrante të normave juridike botërore. Ai sqaroi se liria e fjalës në demokraci nuk shtrihet deri në glorifikimin e krimeve kundër njerëzimit dhe se spastrimi etnik nuk është as opinion politik, as një alternativë historike për t’u diskutuar në mënyrë legjitime.

Ai kujtoi se regjimi i Millosheviqit zhvilloi një operacion sistematik dëbimi masiv gjatë periudhës 1998-1999, duke nxjerrë me dhunë mbi 800 mijë shqiptarë nga trojet e tyre, ndërsa mijëra civilë u masakruan dhe qindra vendbanime u shkrumbuan. Këto akte, siç vuri në dukje, janë të dokumentuara nga Tribunali Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë. Prandaj, kur një ministre e qeverisë aktuale shpreh keqardhje që ai projekt kriminal nuk u përmbush plotësisht, ajo po relativizon dhe legjitimon një strategji me pasoja të rënda humanitare dhe juridike.

Sipas Hysenit, pamundësia e Serbisë për të bërë një llogari të ndershme me të shkuarën përbën një nga pengesat kryesore për shoqërinë dhe shtetin e saj. Ai argumentoi se ndryshe nga Gjermania e pas-Luftës së Dytë Botërore, Beogradi zyrtar nuk ka ndërmarrë një proces të mirëfilltë reflektimi institucional e shoqëror për krimet e epokës së Millosheviqit. Përkundrazi, në hapësirën publike vijohet me reabilitimin e figurave të atij sistemi, mohimin apo minimizimin e krimeve të luftës dhe kundërshtimin e vendimeve të gjykatave ndërkombëtare.

Në këtë kontekst, deklarata e Snezhana Paunoviq nuk është një rastësi apo një gabim personal, por një simptomë e një kulture politike që mbetet e ankoruar thellë në logjikën nacionaliste dhe shoviniste, e cila nxiti konfliktet e përgjakshme të fund-shekullit të kaluar. Kjo është arsyeja pse reagimi i kongresistit Wilson konsiderohet si një moment kthese. Propozimi i tij që Serbia të humbasë të drejtën e organizimit të Samitit të OSBE-së në vitin 2027 shënon një hap cilësor, duke artikuluar për herë të parë idenë se glorifikimi i spastrimit etnik do të shoqërohet me kosto diplomatike.

Në mbyllje të analizës së tij, Hyseni apeloi për një përgjigje të fuqishme institucionale nga faktori ndërkombëtar, duke paralajmëruar precedentin e rrezikshëm që do të krijohej në rast heshtjeje. Ai theksoi se asnjë vend që aspiron anëtarësimin në Bashkimin Evropian nuk duhet të lejojë që ministrat e tij të shprehin admirim për politika të dënuara historikisht, duke shtuar se glorifikimi i spastrimit etnik në Ballkan duhet të trajtohet me të njëjtën ashpërsi siç bëhet në shumë vende perëndimore me lavdërimin e nazizmit apo mohimin e Holokaustit.

Hyseni përfundoi duke theksuar se kërkesa për sanksione diplomatike nuk është hakmarrje, por një mbrojtje e rendit juridik ndërkombëtar dhe e parimeve themelore të të drejtave të njeriut, duke ngritur pyetjen se si mund të ruhet kredibiliteti i OSBE-së nëse një shtet përfaqësuesit e të cilit mbrojnë publikisht spastrimin etnik, e organizon pa ndonjë pasojë një seancë të kësaj organizate.