Ngërçi në Kuvend thellohet, kompromisi politik venitet dhe zgjedhjet e reja shfaqen si mundësi

Seanca konstituive e Kuvendit të Kosovës është ndërprerë sërish, duke e rënduar krizën politike dhe institucionale në vend. Përplasjet mes subjekteve politike po e mbajnë të bllokuar funksionimin e institucioneve, ndërsa mundësia e zgjedhjeve të reja po rikthehet gjithnjë e më shumë në diskutim.

Kërkesa e liderit të Lëvizjes Vetëvendosje, Albin Kurti, për më tepër kohë në mënyrë që të arrihet një marrëveshje me partitë e tjera ka hapur sërish debatin për një kompromis të mundshëm politik. Megjithatë, krahas zgjidhjes konsensuale, në skenarët e mundshëm po përfshihet edhe shkuarja e vendit në zgjedhje të reja.

Gjatë seancës së fundit, tensionet u shtuan pas një incidenti ku deputetja e Aleancës, Time Kadrijaj, hodhi vezë në drejtim të Kurtit. Për pasojë, kryesuesi i seancës, Avni Dehari, kërkoi ndërhyrjen e sigurimit.

Konfrontimet e përsëritura politike dhe episodet brenda sallës së Kuvendit kanë ngritur pikëpyetje serioze për mundësinë e zhbllokimit të institucioneve. Mbetet e paqartë nëse partitë do të gjejnë një rrugë të përbashkët, apo nëse Kosova do të përballet me një tjetër proces zgjedhor.

Vuniqi: Kuorumi po përdoret si mjet në përplasjen politike

Opinionisti Agim Vuniqi, në një prononcim për “Bota sot”, e sheh çështjen e kuorumit si pjesë të konfliktit politik dhe jo thjesht si një çështje procedurale.

Sipas tij, në qëndrimet e partive opozitare vërehet një mospërputhje, pasi të njëjtat subjekte që sot kundërshtojnë një marrëveshje për tejkalimin e ngërçit institucional, në të kaluarën kanë bashkëpunuar politikisht me Listën Serbe për të siguruar shumica parlamentare.

Vuniqi argumenton se paradoksi bëhet i dukshëm kur krahasohen deklaratat e sotme me veprimet e mëparshme. Partitë që aktualisht refuzojnë një marrëveshje politike për zgjidhjen e problemit të kuorumit dhe për zgjedhjen e Presidentit, më herët kanë arritur marrëveshje me Listën Serbe për bashkëqeverisje.

Ai kujton gjithashtu se këto subjekte kanë siguruar kuorumin dhe votat e nevojshme nga Lista Serbe për themelimin e Dhomave të Specializuara. Në atë proces u miratuan ndryshime kushtetuese dhe ligjore në përputhje me legjislacionin në fuqi për periudhën për të cilën akuzohen ish-krerët e UÇK-së, përfshirë Hashim Thaçin dhe të tjerët.

Sipas Vuniqit, sot të njëjtat parti i kërkojnë Vetëvendosjes jo vetëm të propozojë kandidatin për President, por edhe të sigurojë vetë votat për zgjedhjen e tij, pa dhënë më parë ndonjë garanci politike për mbështetje.

Për opinionistin, kjo qasje nuk përfaqëson një kompromis të mirëfilltë parlamentar. Ai vlerëson se përgjegjësia për sigurimin e votave po i ngarkohet vetëm forcës që ka fituar zgjedhjet, ndërsa opozitës i mbetet mundësia për ta bllokuar procesin.

“Në praktikë, kërkesa është që kandidati të propozohet dhe më pas vetë propozuesi të gjejë mënyrën për ta zgjedhur atë. Kjo nuk është frymë kompromisi, por një transferim i plotë i përgjegjësisë te fituesi i zgjedhjeve, ndërkohë që opozita ruan të drejtën për të penguar procesin”, shprehet Vuniqi.

Ai nënvizon se Vetëvendosje ka dhënë sinjale për një zgjidhje kompromisi, duke mos e përjashtuar mundësinë që posti i Kryetarit të Kuvendit ose ai i Presidentit të përfshihet në një marrëveshje konsensuale.

Një formulë e tillë, sipas tij, nuk do të ishte e panjohur për praktikën kushtetuese të Kosovës. Vuniqi sjell si shembull zgjedhjen e Atifete Jahjagës, kur kriza u kapërcye përmes një marrëveshjeje politike ndërmjet forcave parlamentare, pas ndërhyrjes së Gjykatës Kushtetuese lidhur me procesin e zgjedhjes së Presidentit në rastin Pacolli.

Vuniqi pranon se rrethanat aktuale nuk janë të njëjta me ato të periudhës së kaluar, si në planin politik, ashtu edhe në atë juridik. Megjithatë, ai thekson se përvoja e mëparshme tregon se kompromisi mund të shërbejë si mekanizëm për funksionalizimin e institucioneve.

“Kjo nuk nënkupton se situata e atëhershme është identike me atë të sotmen. Dallimet janë të dukshme në aspektin politik dhe juridik. Por precedenti tregon se kompromisi në demokracitë parlamentare nuk është shenjë dobësie, por një mënyrë për t’i bërë institucionet funksionale”, thotë ai.

Sipas Vuniqit, çështja kryesore nuk është nëse duhet të ketë kompromis, por pse marrëveshjet politike pranohen kur u shërbejnë interesave të një pale dhe refuzohen kur synojnë zhbllokimin institucional. Ai vëren se, nëse marrëveshje të tilla janë përdorur për formimin e qeverive, sigurimin e shumicave parlamentare dhe marrjen e vendimeve me pasoja historike e kushtetuese, atëherë është e vështirë të argumentohet se ato janë të papranueshme vetëm në rastin e zgjedhjes së Presidentit.

Opinionisti paralajmëron se mungesa e një qëndrimi të qëndrueshëm politik mund ta shndërrojë kuorumin nga një kërkesë kushtetuese në një instrument bllokimi.

“Besueshmëria politike ndërtohet mbi konsistencën. Në mungesë të saj, standardet mund të kthehen në standarde të dyfishta dhe kuorumi, në vend që të garantojë legjitimitetin kushtetues, mund të përdoret për të penguar rivalin politik. Kështu lind pyetja nëse po mbrohet fryma e Kushtetutës apo nëse procedura kushtetuese po shfrytëzohet si armë në përplasjen politike”, përfundon Vuniqi.

Halili: Pa kompromis institucional, zgjedhjet e reja mund të bëhen të pashmangshme

Profesori Nijazi Halili, duke folur për “Bota sot”, vlerëson se situata nuk mund të shpjegohet më si një mosmarrëveshje e zakonshme procedurale. Sipas tij, vendi ndodhet përballë një krize të thellë politike.

Halili thotë se partitë po e shohin konstituimin e institucioneve si vazhdim të garës elektorale, ndërsa thekson se incidentet e ndodhura në Kuvend janë të papranueshme dhe shqetësuese.

“Ndërprerja e përsëritur e seancës konstituive ka marrë përmasa më të mëdha se një konflikt procedural. Ajo dëshmon për një krizë të thellë politike dhe për mungesën e vullnetit për kompromis. Partitë po e vazhdojnë betejën zgjedhore brenda procesit të konstituimit, ndonëse detyra e tyre kryesore duhet të jetë funksionalizimi i shtetit”, shprehet Halili.

Ai i cilëson veprimet provokuese në sallën e Kuvendit si një zhvillim shqetësues. Sipas tij, kur debati parlamentar zëvendësohet nga incidente të tilla, tensionet tejkalojnë kufijtë e konkurrencës demokratike, dëmtohet autoriteti i Kuvendit dhe rritet mosbesimi i qytetarëve ndaj politikës.

Profesori vlerëson se ende ekziston mundësia për një marrëveshje politike, por kjo kërkon që liderët të heqin dorë nga ultimatumet, interesat personale dhe akuzat e vazhdueshme ndaj kundërshtarëve.

“Një marrëveshje është ende e arritshme, por për këtë nevojitet braktisja e ultimatumit, e kalkulimeve personale dhe e fajësimit të pandërprerë të palës tjetër. Nëse drejtuesit politikë nuk arrijnë të prodhojnë një kompromis institucional, zgjedhjet e reja nuk do të përbëjnë befasi, por do të jenë rezultati i drejtpërdrejtë i këtij dështimi politik”, deklaron Halili.

Ai shton se zhbllokimi i institucioneve nuk është përgjegjësi vetëm e një partie. Detyrimi u takon të gjitha subjekteve politike, veçanërisht atyre që kanë marrë mbështetjen më të madhe të qytetarëve.

“Kosova nuk mund të mbetet peng i pazareve dhe përplasjeve partiake. Institucionet nuk janë pronë e partive, por mekanizma shtetërorë që u përkasin qytetarëve. Të gjitha subjektet duhet të mbajnë përgjegjësi për zgjidhjen e ngërçit, por një barrë më e madhe bie mbi ato që kanë marrë mandatin më të gjerë nga qytetarët”, përfundoi Nijazi Halili për “Bota sot”.