Ngërçi në Kuvend dhe tensionet politike: A po përgatitet Kosova për zgjedhje të tjera?

Kriza politike dhe institucionale në Kosovë është thelluar pas ndërprerjes së radhës të seancës konstituive të Kuvendit.

Mundësia për një marrëveshje mes subjekteve politike është rikthyer në diskutim pasi lideri i Lëvizjes Vetëvendosje, Albin Kurti, kërkoi më shumë kohë për të arritur një ujdi me partitë e tjera. Megjithatë, krahas kompromisit, mbetet i hapur edhe skenari i zgjedhjeve të reja.

Tensionet u shtuan gjatë seancës së fundit parlamentare, kur deputetja e Aleancës, Time Kadrijaj, hodhi vezë në drejtim të Kurtit. Pas incidentit, drejtuesi i seancës, Avni Dehari, kërkoi që të ndërhynte sigurimi.

Përplasjet e pandërprera politike dhe incidentet në sallën e Kuvendit kanë ngritur dilemën nëse partitë do të gjejnë një rrugëdalje për funksionalizimin e institucioneve apo Kosova do të hyjë në një cikël tjetër zgjedhor.

Vuniqi: Kuorumi po përdoret për betejë politike dhe jo si parim kushtetues

Duke komentuar zhvillimet për “Bota sot”, opinionisti Agim Vuniqi vlerëson se kuorumi po kthehet në një mjet të konfliktit mes partive.

Sipas tij, qëndrimet aktuale të subjekteve opozitare bien ndesh me veprimet e tyre të mëparshme, kur ato kishin lidhur marrëveshje politike edhe me Listën Serbe për të krijuar shumica në Kuvend.

Vuniqi thotë se kundërthënia e politikës kosovare shihet qartë kur sjellja e sotme krahasohet me atë të së kaluarës. Partitë që tani nuk pranojnë një marrëveshje për kapërcimin e ngërçit të kuorumit në zgjedhjen e Presidentit, më herët kishin bashkëpunuar politikisht me Listën Serbe për bashkëqeverisje.

Ai kujton se të njëjtat subjekte, përmes Listës Serbe, kishin siguruar edhe kuorumin dhe votat e domosdoshme për krijimin e Dhomave të Specializuara. Në atë rast u miratuan ndryshime ligjore dhe kushtetuese në përputhje me legjislacionin që ishte në fuqi për periudhën me të cilën lidhen akuzat ndaj ish-drejtuesve të UÇK-së, mes tyre Hashim Thaçi dhe të tjerët.

Ndërsa sot, sipas Vuniqit, këto parti presin që Lëvizja Vetëvendosje ta propozojë kandidatin për President dhe, njëkohësisht, t’i sigurojë vetë votat për zgjedhjen e tij, pa marrë paraprakisht asnjë zotim politik për përkrahje.

Opinionisti argumenton se një kërkesë e tillë nuk mund të cilësohet kompromis parlamentar, sepse gjithë barra për gjetjen e votave i ngarkohet subjektit që ka fituar zgjedhjet.

Në thelb, sipas tij, Vetëvendosjes po i kërkohet të paraqesë kandidatin dhe më pas të gjejë e vetme formulën për zgjedhjen e tij. Vuniqi e konsideron këtë si bartje të plotë të përgjegjësisë te fituesi, ndërkohë që opozita vazhdon ta ruajë mundësinë për të bllokuar procesin.

Ai nënvizon se Vetëvendosje ka dhënë shenja se është e gatshme për një zgjidhje kompromisi, duke mos përjashtuar që posti i Kryetarit të Kuvendit ose ai i Presidentit të përfshihet në një marrëveshje konsensuale.

Një formulë e tillë, sipas Vuniqit, nuk do të ishte e panjohur për praktikën kushtetuese të Kosovës. Ai sjell si shembull zgjedhjen e Atifete Jahjagës, kur kriza u tejkalua përmes kompromisit politik të forcave parlamentare, pas ndërhyrjes së Gjykatës Kushtetuese në procesin e zgjedhjes së Presidentit në rastin Pacolli.

Vuniqi pranon se konteksti i sotëm nuk përputhet plotësisht me rrethanat e asaj kohe, qoftë në planin juridik apo në atë politik. Sidoqoftë, sipas tij, ky precedent dëshmon se në një demokraci parlamentare kompromisi nuk përfaqëson dobësi, por shërben si mekanizëm për vënien në funksion të institucioneve.

Për opinionistin, çështja nuk është nëse kompromisi duhet të ndodhë, por përse ai pranohet kur i përshtatet interesit të njërës palë dhe kundërshtohet kur synon tejkalimin e bllokadës institucionale.

Nëse marrëveshjet politike janë vlerësuar si të pranueshme për krijimin e qeverive, ndërtimin e shumicave parlamentare dhe miratimin e vendimeve me pasoja kushtetuese e historike, Vuniqi thotë se është e vështirë të argumentohet që ato nuk mund të përdoren vetëm për zgjedhjen e Presidentit.

Në përfundim, ai paralajmëron se mungesa e qëndrueshmërisë në standardet politike rrezikon ta kthejë kuorumin në instrument bllokues.

Sipas Vuniqit, besueshmëria politike mbështetet te konsistenca. Në mungesë të saj krijohen standarde të dyfishta, ndërsa kuorumi, nga një mekanizëm kushtetues që garanton legjitimitetin, shndërrohet në mjet për pengimin e konkurrencës politike. Për këtë arsye, ai shtron pyetjen nëse po mbrohet fryma e Kushtetutës apo procedura kushtetuese po vihet në shërbim të luftës politike.

Halili: Thellimi i krizës mund ta çojë vendin në zgjedhje të reja

Profesori Nijazi Halili, në një prononcim për “Bota sot”, thotë se zhvillimet nuk mund të shihen më thjesht si përplasje për procedurat, pasi vendi ndodhet përballë një krize të rëndë politike.

Sipas tij, ndërprerjet e përsëritura të seancës konstituive tregojnë mungesën e gatishmërisë për kompromis. Halili vlerëson se partitë po e përdorin procesin e krijimit të institucioneve si vazhdim të garës elektorale, edhe pse detyra e tyre kryesore është funksionalizimi i shtetit.

Ai i cilëson shqetësuese dhe të papranueshme edhe incidentet e ndodhura brenda Kuvendit. Kur diskutimi parlamentar zëvendësohet nga veprime provokuese, sipas profesorit, tensioni politik del jashtë kufijve të konkurrencës demokratike, dobëson autoritetin e institucionit dhe rrit mosbesimin e qytetarëve ndaj politikës.

Halili beson se hapësira për marrëveshje politike vazhdon të ekzistojë, por kjo kërkon që palët të heqin dorë nga ultimatumet, interesat personale dhe përpjekjet e vazhdueshme për t’ia bartur fajin kundërshtarit.

Nëse drejtuesit politikë nuk arrijnë të prodhojnë një kompromis institucional, ai vlerëson se mbajtja e zgjedhjeve të reja nuk do të përbënte befasi, por do të ishte rezultat i drejtpërdrejtë i këtij dështimi politik.

Sipas Halilit, asnjë subjekt nuk përjashtohet nga përgjegjësia për zhbllokimin e institucioneve, ndonëse barra më e madhe u takon partive që kanë siguruar numrin më të lartë të votave nga qytetarët.

Nijazi Halili përfundoi për “Bota sot” se Kosova nuk mund të mbetet peng i konflikteve dhe pazareve partiake. Ai theksoi se institucionet nuk u përkasin partive, por janë mekanizma të shtetit në shërbim të qytetarëve. Përgjegjësia për funksionalizimin e tyre, sipas tij, bie mbi të gjitha subjektet politike dhe veçanërisht mbi ato që kanë marrë mandatin më të madh nga qytetarët.