Mosnjohja e Kosovës, levë diplomatike në duart e Ukrainës?

Raportet midis Ukrainës dhe Serbisë nuk kanë karakter strategjik, por interesat reciproke që i kanë bashkuar po influencojnë edhe qasjen e Kievit ndaj çështjes së pavarësisë së Kosovës, sipas ekspertëve të konsultuar nga Radio Evropa e Lirë.

Kjo temë doli në pah pas udhëtimit të parë zyrtar të presidentit ukrainas, Volodymyr Zelensky, në kryeqytetin serb, ku ai theksoi se respekton sovranitetin territorial të partnerëve dhe se pozicioni i Ukrainës rreth shpalljes së pavarësisë së Kosovës “nuk ka ndryshuar”.

Kateryna Shymkevych, specialiste në Qendrën Analitike për Studime Ballkanike me seli në Ukrainë, vlerëson se Kievi e konsideron bashkëpunimin me Beogradin si të favorshëm për sigurimin e municioneve, për marrëdhëniet me Brukselin dhe për përpjekjet për të tërhequr Serbinë, sado pak, drejt Perëndimit.

Ajo shton se Serbia, nga ana e vet, dëshiron lidhje më të ngushta me Gjermaninë dhe Francën dhe e sheh Ukrainën si një portë hyrëse në BE, ndërsa Ukraina ka nevoja konkrete për armë dhe dëshiron të ruajë një linjë dialogu me një shtet tradicionalisht besnik ndaj Rusisë.

“Ukraina e di mirë që Serbia është një vend prorus, por t’i komunikosh BE-së se nuk do të bashkëpunosh me Serbinë nuk është një zgjidhje realiste”, thekson Shymkevych për Radion Evropa e Lirë.

Një qëndrim të ngjashëm mban edhe Yevhen Mahda, drejtor ekzekutiv i Institutit për Politikat Botërore në Kiev.

Ai vëren se Ukraina dhe Serbia nuk mund të cilësohen aleatë strategjikë, duke sugjeruar se ishte presidenti serb, Aleksandar Vuciq, ai që përfitoi më shumë nga ardhja e Zelenskyt.

Sidoqoftë, Mahda nuk hedh poshtë që edhe Ukraina nxori përfitime nga ky raport.

“Shkurtimisht, [Ukraina ka marrë] furnizime me municion dhe mundësinë që Serbia të shërbejë si urë për bisedime me Rusinë”, deklaron ai për REL-in.

Në këtë mozaik interesash përfshihet edhe çështja e Kosovës, me mosnjohjen e saj nga ana e Ukrainës që u bë objekt diskutimi gjatë qëndrimit të Zelenskyt në Beograd.

Çfarë e frenon njohjen e Kosovës nga Ukraina?

Kievi justifikon qëndrimin e tij mosnjohës ndaj pavarësisë së Kosovës duke u mbështetur në parimin e së drejtës ndërkombëtare për integritetin territorial dhe nga frika se ky akt njohjeje mund të instrumentalizohet nga Rusia për territoret e pushtuara ukrainase.

Mirëpo, Prishtina zyrtare kundërpërgjigjet se ky krahasim nuk qëndron: Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë vendosi më 2010 se shpallja e pavarësisë së Kosovës ishte në përputhje me normat ndërkombëtare.

Në një studim të publikuar këtë javë nga Qendra Kosovare për Studime të Sigurisë, analisti Ramadan Ilazi vëren se Kosova dhe zonat ukrainase të pushtuara nga Rusia janë raste krejtësisht të ndryshme dhe se Ukraina nuk ka pse të trillojë krahasime artificiale midis tyre.

Ai shpjegon se shteti i Kosovës u krijua pas vitesh represioni, konflikti të armatosur, ndërhyrjes humanitare të NATO-s dhe një procesi të gjerë ndërkombëtar për përcaktimin e statusit. Ndryshe ndodhi me Krimenë, e cila u uzurpua dhe u aneksua nëpërmjet agresionit ushtarak rus.

Edhe Gëzim Visoka, pedagog i studimeve për paqe dhe konflikt në Universitetin e Dublinit, e përqendron kritikën e tij pikërisht në këtë dallim thelbësor.

Ai nënvizon se “mungon çdo paralelizëm mes Kosovës dhe territoreve ukrainase nën pushtim” dhe se Ukraina do të dilte më mirë ta njihte Kosovën sesa t’i jepte Kremlinit rast për të justifikuar okupimin e territoreve të saj.

“Në këtë rrethanë, besoj se vërejtja e kotë dhe aspak miqësore e Ukrainës për pavarësinë e Kosovës jo vetëm që legjitimon qëndrimin obstruktiv të Serbisë, por gjithashtu u dhuron një pretekst shtesë pesë anëtarëve të BE-së që vazhdojnë ta mbajnë Kosovën të panjohur”, thotë ai për Radion Evropa e Lirë.

Të njëjtin qëndrim përforcoi edhe Glauk Konjufca, ushtruesi i detyrës së ministrit të Punëve të Jashtme dhe Diasporës së Kosovës, duke deklaruar se shteti kosovar lindi nga lufta çlirimtare e popullit pas “vitesh të tëra shtypjeje sistematike dhe fushate gjenocidale nga regjimi i Millosheviqit”.

“Ajo që erdhi më pas nuk ishte okupim, aneksim apo pushtim i dhunshëm, por një proces mbikëqyrjeje ndërkombëtare nën egjidën e OKB-së dhe ndërmjetësimit diplomatik për zgjidhjen e statusit final”, u shpreh Konjufca pak ditë më parë.

Në vijim të analizës, Visoka shton se Prishtina ka bërë aq sa duhet për Ukrainën, sa që Kievi të kishte çdo arsye për ta rivlerësuar njohjen, edhe pse shton se një vendim i tillë mund të varet nga përfundimi i konfliktit dhe kursi strategjik i ardhshëm i vendit.

“Zhgënjimi dhe reagimi i Kosovës pas deklaratës së Zelenskyt në Beograd janë të përmbajtura dhe të kuptueshme. Mbështetja e pakushtëzuar ndaj Ukrainës ka një kufi dhe duket se Kosova tashmë mund ta ketë arritur atë prag”, përfundon Visoka.

Që nga fillimi i agresionit rus, Kosova i ka qëndruar fort Ukrainës, duke iu bashkuar sanksioneve ndërkombëtare, duke akorduar ndihmë dhe mikpritje për refugjatët ukrainas, si dhe duke ofruar përkrahje të vazhdueshme politike.

Por, Kateryna Shymkevych nga Qendra Analitike për Studime Ballkanike sheh valutën tjetër të medaljes dhe e sheh reagimin ndaj fjalëve të Zelenskyt si “të ekzagjeruar”.

“Udhëheqja ukrainase nuk ka dhënë asnjë premtim për njohjen e Kosovës. Mund të jetë një pilulë e hidhur për t’u gëlltitur, por ky është realiteti”, thotë ajo për Radion Evropa e Lirë.

Shymkevych shpjegon se shqetësimi i Ukrainës nuk ka të bëjë vetëm me Serbinë, por me faktin se Rusia e përdor vazhdimisht rastin e Kosovës si precedent. Moska, sipas saj, i është referuar opinionit këshillimor të Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë për Kosovën për të mbështetur pretendimet e veta për Krimenë, Donjeckun dhe Luhanskun. Dy rajonet e fundit, që gjenden në pjesën lindore të Ukrainës, janë deklaruar të aneksuara nga Rusia, por njihen botërisht si territor ukrainas.

Prandaj, për Kievin ekziston një dilemë e vërtetë: njohja e Kosovës mund të mos shkaktojë pasoja të dukshme në marrëdhëniet me shumicën, por do t’i ofronte Moskës një tjetër armë në luftën e saj propagandistike.

“Kjo rrezikon të sjellë kaos edhe më të thellë në arenën ndërkombëtare, me pasoja si luftëra civile, gërryerje të mëtejshme apo edhe shembje të plotë të parimeve themelore të së drejtës ndërkombëtare”, paralajmëron ajo.

Ndërkaq, Mahda si pasojë të vetme të mundshme përmend përkeqësimin e marrëdhënieve me anëtarët e BE-së që ende nuk e njohin Kosovën.

“Brenda shoqërisë ukrainase, njohja e pavarësisë së Kosovës nuk do të kishte asnjë efekt negativ”, shton ai, duke treguar se këtë e konstatoi gjatë një vizite në Kosovë në fundin e vitit të kaluar.

Megjithatë, Shymkevych nënvizon se mungesa e njohjes formale nuk e ka frenuar Ukrainën të forcojë gradualisht lidhjet me Kosovën.

Ajo sjell si shembuj pjesëmarrjen e paqeruajtësve ukrainas në KFOR deri më 2022, njohjen e dokumenteve kosovare për çështje humanitare, marrëdhëniet tregtare dhe rrjetet e specialistëve që luftojnë propagandën dhe dezinformimin.

Gjatë vitit 2025, Ukraina ka emëruar gjithashtu një përfaqësues të Dhomës së Tregtisë dhe Industrisë për Shqipërinë dhe Kosovën.

Në një bisedë të zhvilluar të hënën për Radion Evropa e Lirë, kryetari i Komisionit për Politikë të Jashtme në parlamentin ukrainas, Oleksandr Merezhko, la të kuptohet se qëndrimi ndaj pavarësisë së Kosovës mund të rishikohet pas luftës, në varësi “nga qëndrimi i BE-së dhe shteteve të saj anëtare”.