Kurti shpreson në një qasje të re të Serbisë ndaj Kosovës, analistët vlerësojnë mundësinë e ndryshimit

Kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, shpreson që ndërrimi i pushtetit në Serbi të sjellë edhe një ndryshim në qëndrimin e Beogradit ndaj Kosovës si shtet i pavarur. Sipas tij, një qasje e tillë do t’i hapte rrugë normalizimit të plotë të marrëdhënieve fqinjësore.

Në mbledhjen e së shtunës të partisë së tij, Lëvizjes Vetëvendosje, Kurti foli për zhvillimet politike në Serbi. Lista Studentore fitoi zgjedhjet e javës së kaluar, ndërsa partia e ish-presidentit Aleksandar Vuçiq humbi pushtetin. Kurti tha se tashmë dihet kush i humbi zgjedhjet, por ende nuk është e qartë se kush do ta marrë pushtetin.

Kryeministri u shpreh se pret që ndryshimi politik në Serbi të ndikojë si në marrëdhëniet me Kosovën, ashtu edhe në trajtimin e shqiptarëve të Luginës së Preshevës. Ai shprehu shpresën që Beogradi zyrtar të mbajë një qëndrim më pozitiv ndaj Republikës së Kosovës si shtet i pavarur dhe ndaj shqiptarëve në Preshevë, Bujanoc e Medvegjë, të cilët i cilësoi komunitet të diskriminuar.

Bashkimi Evropian, ndërkohë, i ka kujtuar Beogradit se ndërrimi i pushtetit nuk i heq institucioneve serbe detyrimet që burojnë nga Marrëveshja e Brukselit dhe Aneksi i Ohrit. Deri tani, megjithatë, nga pushteti i ri që pritet të krijohet në Beograd nuk kanë ardhur sinjale për një kthesë të rëndësishme në qëndrimin ndaj Kosovës.

Ilija Srdanoviq, përfaqësuesi i parë i Listës Studentore që fitoi zgjedhjet në Serbi, ka premtuar vijimin e dialogut dhe zbatimin e Marrëveshjes së Brukselit, por ka theksuar se këto duhet të jenë në përputhje me Kushtetutën e Serbisë. Edhe programi i Listës Studentore e vendos çështjen e Kosovës brenda kornizës së Kushtetutës serbe dhe Rezolutës 1244 të Këshillit të Sigurimit të OKB-së, duke u përqendruar kryesisht te përmirësimi i pozitës së komunitetit serb në Kosovë.

Profesori Kolë Krasniqi, në një prononcim për “Bota sot”, e interpreton deklaratën e Kurtit si optimizëm të kujdesshëm. Sipas tij, humbja e shumicës parlamentare nga koalicioni i Vuçiqit tregon se qytetarët kërkuan ndryshim, por mbetet e paqartë kush do ta drejtojë vendin, mbi cilin program dhe me çfarë përgjegjësie politike.

Krasniqi thotë se Lista Studentore bashkon kundërshtarët e pushtetit të deritanishëm, por kjo nuk do të thotë se përbërësit e saj kanë një qëndrim të përbashkët dhe realist për raportet me Kosovën. Për këtë arsye, ai sheh te deklarata e Kurtit edhe një rezervë lidhur me identitetin politik dhe orientimin e qeverisjes së ardhshme serbe.

Profesori vëren se humbja e Vuçiqit në zgjedhjet parlamentare nuk nënkupton fundin e ndikimit të tij politik. Sipas Krasniqit, një ndryshim i vërtetë i politikës serbe do të varet nga mënyra si formohet qeveria e re, nga aftësia e saj për të ushtruar në mënyrë të pavarur kompetencat, si dhe nga gatishmëria për të zbatuar reformat e kërkuara nga qytetarët e për të përmbushur standardet evropiane.

Ai nuk përjashton ndryshime në retorikën dhe komunikimin e Serbisë me Kosovën, në gatishmërinë për bashkëpunim dhe në qasjen ndaj serbëve të Kosovës. Megjithatë, sipas tij, qëndrimet e bëra publike deri tani nuk japin arsye të mjaftueshme për të pritur një ndryshim të shpejtë lidhur me shtetësinë e Kosovës.

Krasniqi thekson se programi i Listës Studentore vazhdon t’i referohet Kushtetutës së Serbisë dhe Rezolutës 1244, kundërshton pavarësinë e Kosovës dhe anëtarësimin e saj në organizata ndërkombëtare, si dhe parashikon rishikimin e marrëveshjeve të mëparshme. Për të, këto janë shenja të vazhdimësisë së politikës serbe ndaj Kosovës, të cilat mund të sjellin tensione të reja ndërmjet dy shteteve, sidomos në dialog.

Profesori paralajmëron se kundërshtimi i Vuçiqit nga opozita serbe nuk është, në vetvete, dëshmi e gatishmërisë për pajtim me Kosovën. Ai thotë se opozita e bashkuar ka kundërshtuar autoritarizmin dhe korrupsionin në administratën dhe aparatin shtetëror të Serbisë, por qëndrimet e saj për Kosovën nuk tregojnë shkëputje nga nacionalizmi dhe aspiratat e vjetra hegjemoniste. Prandaj, sipas tij, ekziston rreziku që qeveria e re të ndjekë ndaj fqinjëve një politikë po aq agresive sa ajo e pushtetit të Vuçiqit.

Sipas Krasniqit, distancimi i besueshëm nga politika e deritanishme do të kërkonte veprime konkrete: zbutjen e retorikës armiqësore ndaj Kosovës; bashkëpunimin me autoritetet kosovare dhe ndërkombëtare për zbardhjen e fatit të personave të zhdukur; bashkëpunimin për hetimin dhe nxjerrjen para drejtësisë të përgjegjësve të sulmit terrorist në Banjskë; si dhe krijimin e kushteve që serbët e Kosovës të marrin pjesë në jetën institucionale pa presione e kërcënime.

Krasniqi vlerëson se BE-ja dhe SHBA-ja do të kenë rol kyç në orientimin e politikës së re serbe, përmes ndikimit diplomatik, ekonomik dhe në fushën e sigurisë. Sipas tij, Perëndimi duhet ta lidhë mbështetjen për Serbinë me rezultate konkrete dhe me respektimin e detyrimeve ndaj Kosovës, duke kërkuar zbatimin e Marrëveshjes së vitit 2023 për normalizimin e marrëdhënieve Kosovë–Serbi.

Ai shpjegon se BE-ja ka në dispozicion instrumentet e integrimit, financimit dhe kushtëzimit, ndërsa SHBA-ja ka peshë të rëndësishme diplomatike dhe të sigurisë. Ndikimi i tyre, sipas Krasniqit, do të ishte më i madh nëse do të vepronin me synime të përbashkëta dhe kërkesa të qarta për të dyja palët, ndonëse zgjedhja politike mbetet përgjegjësi e udhëheqjes së re serbe.

Krasniqi kujton se Marrëveshja për rrugën drejt normalizimit e vitit 2023, e mbështetur nga partnerët perëndimorë, parashikon ndër të tjera që Serbia të mos e kundërshtojë anëtarësimin e Kosovës në organizata ndërkombëtare. Një program që paralajmëron kundërshtimin e këtyre anëtarësimeve, thotë ai, bie ndesh si me marrëveshjen, ashtu edhe me synimet perëndimore për normalizim. Ai shpreson që partnerët perëndimorë të mbështesin demokratizimin e Serbisë dhe, njëkohësisht, të kërkojnë rezultate të matshme në marrëdhëniet me Kosovën, duke ndërthurur atë që njihet si politika e “karotës dhe shkopit”.

Analisti politik Faton Mehmeti, po ashtu në një prononcim për “Bota sot”, e quan rënien e Vuçiqit lajm të mirë për rajonin. Sipas tij, Vuçiq ka përfaqësuar drejtpërdrejt dhe tërthorazi politikën e Millosheviqit, duke e vazhduar atë në një formë më të kamufluar, por me synime që tashmë janë bërë të njohura.

Mehmeti mbetet skeptik për një ndryshim të madh në marrëdhëniet Kosovë–Serbi. Ai thekson se ende nuk dihet kush do ta pasojë Vuçiqin dhe kush do të jetë në krye të Qeverisë së Serbisë. Për këtë arsye, sipas tij, duhet parë se çfarë raporti do të ndërtojë udhëheqja e re me dialogun në Bruksel. Ai nuk pret shumë ndryshime, por mendon se mund të ketë zhvillime që, edhe nëse nuk janë të mëdha, do të jenë të rëndësishme.

Sipas Mehmetit, rënia e Vuçiqit mund të pakësojë fuqinë politike që Lista Serbe ka pasur deri tani në Kosovë. Nëse kjo do të shoqërohej me shkëputjen e saj nga Beogradi, ai vlerëson se mund të ndihmonte stabilizimin e përfaqësimit politik të serbëve të Kosovës, veçanërisht në veri, çka do të ishte sinjal i mirë.

Analisti thotë se mbetet të shihet nëse largimi i Vuçiqit do të hapë një kapitull të ri për rajonin. Sipas tij, një ndryshim i pushtetit edhe në Tiranë do ta bënte këtë zhvillim më domethënës. Mehmeti vlerëson se largimi nga pushteti i Vuçiqit dhe Edi Ramës do të jepte një sinjal të ri për shqiptarët, për rajonin në tërësi dhe për qasjen ndaj dialogut Kosovë–Serbi. Në vlerësimin e tij, qasja e Edi Ramës e ka penguar Kosovën në vend që ta ndihmonte.