Kosova dhe Komisioni Evropian diskutojnë në Bruksel inovacionin, shoqërinë digjitale dhe politikat sociale

Delegacionet e Kosovës dhe të Komisionit Evropian u mblodhën më8 tetor në Bruksel për takimin e tetë të Nënkomitetit të Marrëveshjes së Stabilizim-Asociimit (MSA) që merret me inovacionin, shoqërinë e informacionit dhe politikat sociale. Sipas komunikatës së Zyrës së BE-së në Kosovë, axhenda përfshiu një spektër të gjerë çështjesh: arsimin dhe rininë, punësimin dhe mbrojtjen sociale, telekomunikacionin dhe politikat audiovizuale, si edhe ruajtjen e trashëgimisë kulturore.

Duke folur për punësimin, Komisioni Evropian u bëri thirrje institucioneve kosovare që ta sjellin deri te miratimi legjislacionin e ngecur prej kohësh, i cili prek punësimin, balancimin e jetës profesionale me atë private, si dhe sigurinë dhe shëndetin në vendin e punës – fusha që përbëjnë edhe prioritete qeveritare.

“Procesi i ristrukturimit të Agjencisë së Punësimit duhet të përfundojë, ndërsa kapacitetet e saj të fuqizohen, që masa aktive e tregut të punës të zbatohet me efikasitet dhe të ketë efekt konkret në pakësimin e papunësisë dhe të joaktivitetit, sidomos te gratë në moshë pune. Autoritetet u inkurajuan gjithashtu të sigurojnë që Inspektorati i Punës të ketë burime të mjaftueshme financiare dhe njerëzore për të përmbushur mandatin e tij, si dhe të rrisin transparencën e raportimit të rasteve të aksidenteve në punë. Komisioni vlerësoi punën e deritanishme të Kosovës në zbatimin pilot të Skemës së Garancisë për të Rinjtë, që synon adresimin e nivelit të lartë të të rinjve që nuk janë të punësuar, nuk ndjekin arsim dhe nuk janë në trajnim (NEET), dhe inkurajoi krijimin e kushteve për zbatimin e saj të plotë. Komisioni gjithashtu inkurajoi autoritetet që të ndihmojnë në forcimin e kapaciteteve të organizatave të punëtorëve dhe punëdhënësve për të negociuar dhe lidhur në mënyrë të pavarur marrëveshje kolektive.

Rreth mbrojtjes dhe përfshirjes sociale, Komisioni pranoi përparësitë e regjistruara në reformën e skemave të asistencës sociale dhe u shpreh se pret zbatimin e plotë të tyre, përfshirë edhe vënien në jetë të Ligjit për Asistencën Sociale dhe Përfitimet Sociale. Shërbimet sociale kërkojnë monitorim dhe inspektim të rregullt e të njëtrajtshëm. Gjithashtu, u theksua se duhet prioritizuar financimi i ofrimit të këtyre shërbimeve nga komunat, nëpërmjet një granti të veçantë në buxhetet komunale.

Për sa i takon shoqërisë së informacionit, Komisioni mirëpriti zbatimin e bartshmërisë së numrave telefonikë, e cila ka garantuar përdorim efikas të burimeve të numeracionit dhe ka ushqyer garën ndërmjet operatorëve mobilë në Kosovë në kushte të barabarta. Kërkohet që vendi ta vazhdojë zbatimin e Strategjisë së Qeverisjes Elektronike2023-2028 dhe të Agjendës Digjitale2023, si dhe ta zgjerojë gamën e shërbimeve elektronike që platforma eKosova u ofron qytetarëve dhe bizneseve. U kërkua gjithashtu alokimi i burimeve të mjaftueshme për Strategjinë kombëtare të sigurisë kibernetike dhe planin e saj të veprimit. Nga ana legjislative, Kosova duhet ta përshtatë plotësisht kuadrin e saj me Direktivën NIS2 të BE-së për sigurinë kibernetike, me Rregulloren e BE-së për identifikimin elektronik dhe shërbimet e besuara2.0, si dhe me Kodin evropian të komunikimeve elektronike.

Në politikën audiovizuale, dy palët ranë dakord që Kosova duhet të vazhdojë përshtatjen e legjislacionit me Direktivën për shërbimet mediatike audiovizuale dhe Aktin evropian për lirinë e medias. Gjithashtu, u kërkua gjetja e një zgjidhjeje të qëndrueshme për financimin e transmetuesit publik, në përputhje me acquis-in e BE-së.

Duke trajtuar arsimin, Komisioni vlerësoi përparimin e bërë në ngritjen e përfshirjes në edukimin e fëmijërisë së hershme, në zgjerimin e arsimit dhe aftësimit profesional (AAP) dhe në miratimin e kurrikulës së re për fëmijët nga0 deri në6 vjeç. U theksua gjithashtu se aftësitë bazë, fushat STEM (shkenca, teknologjia, inxhinieria dhe matematika) dhe digjitalizimi duhet të qëndrojnë si prioritete në dokumentet kryesore politike dhe legjislative. Pjesëmarrja pozitive në programin Erasmus+ u mirëprit, ndërsa theksua rëndësia e forcimit të qeverisjes në të gjitha shkallët e arsimit. Nga ana e vet, Kosova i njoftoi pjesëmarrësit për hapat konkretë përforcimin e aftësive bazë në dritën e rezultateve të fundit të testimit PISA, për përpjekjet për përmirësimin e rezultateve në lexim, matematikë dhe shkenca, për gjendjen aktuale të programeve kryesore legjislative, si dhe për zhvillimet e fundit në fushën e sportit dhe rinisë.

Në segmentin e arsimit dhe aftësimit profesional, të dyja anët u mblodhën rreth nevojës që aftësitë të përputhen më mirë me kërkesat e tregut të punës, që kurrikulat dhe profilet e aftësimit të rishikohen dhe sistemi i financimit të AAP-së të riorganizohet.

Për çështjet e trashëgimisë kulturore, Komisioni u kërkoi autoriteteve përkushtim të vazhdueshëm ndaj punës së Këshillit për zbatim dhe monitorim, miratimin e Ligjit për trashëgiminë kulturore dhe shfrytëzimin e plotë të mundësive që sjell programi Evropa Kreative.

Në kërkimin shkencor dhe inovacion, palët bindën se duhen investime shtesë në kapacitetet përkatëse, me synim ngritjen e konkurrueshmërisë, integrimin në Hapësirën evropiane të kërkimit dhe pjesëmarrjen në programin Horizon Europe. Sipas Komisionit, ekosistemi i kërkimit dhe inovacionit kërkon financim të mjaftueshëm, me ndarje buxhetore që duhet të arrijnë rreth1% të BPV-së. Kosovës iu kërkua gjithashtu të vazhdojë punën për finalizimin e Strategjisë kombëtare të specializimit të mençur.

MSA-ja paraqet kuadrin brenda së cilit Kosova dhe BE-ja shkëmbejnë mendime mbi çështjet teknike dhe të politikave që lidhen me reformat pro-evropiane. Struktura e saj përfshin Këshillin e Stabilizim-Asociimit, të mbështetur nga Komiteti i Stabilizim-Asociimit, si dhe nën-komitete që mbulojnë hapësirë të gjerë të acquis-it të BE-së. Përfundimet e këtyre takimeve ushqejnë drejtpërdrejt raportet vjetore të Komisionit Evropian.

Çdo takim i nën-komitetit ndjek e shoqëron përparësitë e Kosovës në rrugën e reformave dhe njeh mënyrat sesi BE-ja mund të kontribuojë në këtë proces.

Takimet sektoriale të nën-komiteve përfshijnë shtatë fusha: drejtësia, liria dhe siguria; inovacioni, shoqëria e informacionit, politikat sociale, arsimi dhe kultura; tregtia, industria, doganat dhe tatimet; tregu i brendshëm, konkurrenca, mbrojtja e konsumatorit dhe shëndetit; bujqësia, peshkataria, pylltaria, siguria ushqimore; transporti, mjedisi, energjia, ndryshimi klimatik dhe zhvillimi rajonal; çështjet ekonomike dhe financiare, statistikat.

Reforma e administratës publike dhe normalizimi i marrëdhënieve Kosovë-Serbi trajtohen veçmas, përmes takimeve të grupeve të posaçme.

Kryesimin e përbashkët të takimeve të komitetit dhe nën-komiteve të MSA-së e mbajnë Komisioni Evropian dhe Kosova. Nga secili takim dalin veprime vijuese të përbashkëta, që i ndërmarrin më pas autoritetet e Kosovës. Afati midis takimeve shërben për të zbatuar rekomandimet dhe veprimet e dakorduara”, përfundon komunikata e Zyrës së BE-së në Kosovë.