Pas një seance që zgjati afro 12 orë, Kuvendi i Kosovës të premten nuk e shqyrtoi projektligjin për kufizimin e mandatit të Dhomave të Specializuara dhe Zyrës së Prokurorit të Specializuar. Në sallë ndodheshin vetëm 38 deputetë, ndaj mungesa e kuorumit bëri që projektligji të mos hidhej në votim. Çështja vijon të shkaktojë përplasje politike dhe debat juridik, ndërsa Bashkimi Evropian ka shfaqur shqetësime serioze për ndryshimet e propozuara dhe për respektimin nga Kosova të obligimeve të saj ndërkombëtare.
Debati nuk lidhet vetëm me dështimin e seancës, por edhe me mundësinë që të ndryshohet kuadri ligjor i Speciales dhe pasojat që mund të sjellë kjo. Mes pikëpyetjeve janë përputhshmëria me Kushtetutën, kompetencat e institucioneve kosovare dhe kufijtë e ndërhyrjes në mandatin e një gjykate të krijuar mbi bazën e marrëveshjeve ndërkombëtare. Po ashtu, mbetet sfidë mbrojtja e të drejtave të ish-drejtuesve të UÇK-së që po gjykohen në Hagë, pa shkaktuar përplasje institucionale apo diplomatike.
None found
Mungesa e kuorumit ka nxjerrë në pah edhe mungesën e një qëndrimi të përbashkët politik për këtë çështje të ndjeshme. Ende nuk dihet çfarë veprimesh do të ndërmarrin institucionet dhe nëse ndryshimet mund të realizohen në përputhje me Kushtetutën e pa dëmtuar marrëdhëniet me aleatët ndërkombëtarë.
Për “Bota sot”, juristi nga Belgjika Skënder Musliu dhe avokati Gazmend Halilaj kanë dhënë vlerësimet e tyre mbi dimensionet juridike, kushtetuese, politike e diplomatike të zhvillimeve dhe hapat që, sipas tyre, duhet të ndjekë Kosova për Dhomat e Specializuara.
Musliu: Ligji është antikushtetues dhe mund të dëmtojë marrëdhëniet me aleatët
Juristi Skënder Musliu kundërshton ndërhyrjet e propozuara në Ligjin për Dhomat e Specializuara dhe Zyrën e Prokurorit të Specializuar. Ai i konsideron ato në kundërshtim me Kushtetutën dhe detyrimet ndërkombëtare të Kosovës.
Musliu thotë se nisma për ndryshimin e ligjit u zhvillua në një klimë të pazakontë dhe me tensione të larta politike. Sipas përshkrimit të tij, miratimi u shoqërua me protesta, sulme fizike ndaj deputetëve të LVV-së, protestues të armatosur, rrethim të Kuvendit, policë të lënduar dhe kërcënime ndaj rendit kushtetues.
Ai pohon se PDK-ja e nisi nismën pas pakënaqësisë me aktgjykimin fajësues ndaj katërshes në Hagë. Duke i cilësuar rrethanat si dramatike, Musliu thotë se, sipas vlerësimit të tij, bëhej fjalë për një përpjekje për grusht shteti që fatmirësisht dështoi.
Juristi e quan paradoksale kërkesën e PDK-së, e cila e kishte propozuar dhe sponsorizuar nismën, që presidentja të mos e dekretonte ligjin dhe t’ia kthente Kuvendit për rishqyrtim. Ligji u miratua në lexim të dytë më 6 tetor dhe iu dërgua presidentes për dekretim. Musliu vlerëson se presidentja mund ta kthejë një ligj kur mendon se cenon rendin juridik e kushtetues, por jo vetëm sepse këtë e kërkon propozuesi. Ai e cilëson absurd edhe arsyetimin se ligji u kthye ngaqë këtë e kërkoi PDK-ja.
Lidhur me seancën e fundit, Musliu thotë se mungesa e deputetëve dhe e kuorumit pasqyron mungesën e konsensusit mes partive. Sipas tij, LVV-ja, si shumicë parlamentare, kërkon që fillimisht të zhvillojë konsultime me Bashkimin Evropian për një zgjidhje tjetër.
Juristi përmend dy rrugë për Kuvendin: miratimin e ligjit në formën aktuale me 61 vota, ose rifillimin e procesit. Sipas interpretimit të tij, vendimi i Gjykatës Kushtetuese nuk e lejon amendamentimin e ligjit.
Megjithatë, Musliu është i bindur se ligji nuk do të zbatohej edhe nëse miratohet, pasi, sipas tij, bie ndesh me nenin 162 të Kushtetutës dhe me obligimet ndërkombëtare të Kosovës. Ai argumenton se ky nen ia ka deleguar në mënyrë ekskluzive Dhomave të Specializuara kompetencat për funksionimin e Gjykatës Speciale. Për rrjedhojë, vlerësimin kushtetues për ndërhyrjet në ligj, sipas tij, e bën vetëm Dhoma e Veçantë e Gjykatës Kushtetuese me seli në Hagë, e cila, ai mendon se do ta shpallte ligjin antikushtetues.
Sipas Musliut, ndryshimet e propozuara prekin përmbajtjen, kompetencat dhe juridiksionin e Dhomave të Specializuara, deri në atë masë sa mund të cenojnë funksionimin e institucionit. Ai rikujton se themelimi i tij u parapri nga disa marrëveshje dhe vendime: shkëmbimi i letrave mes ish-presidentes Atifete Jahjaga dhe ish-përfaqësueses së lartë të BE-së, Catherine Ashton, që më pas u kthye në marrëveshje ndërkombëtare dhe u ratifikua nga Kuvendi i Kosovës më 2014; ndryshimet kushtetuese të vitit 2015; krijimi i Dhomave të Specializuara; si dhe marrëveshja mes Kosovës dhe Holandës. Për këtë arsye, ai thotë se ligji i propozuar nuk mund t’i zhbëjë këto marrëveshje dhe vendime.
Një tjetër shqetësim që ngre Musliu lidhet me raportet ndërkombëtare. Ai thotë se BE-ja dhe SHBA-ja kanë kërkuar vazhdimisht që Kosova të respektojë detyrimet ndërkombëtare dhe vendimet që kanë të bëjnë me Gjykatën Speciale. Nëse institucionet nuk i marrin parasysh këto vërejtje, paralajmëron ai, vendi mund të dëmtojë procesin e integrimit evropian, të përballet me izolim dhe sanksione, si dhe të prishë marrëdhëniet me bashkësinë ndërkombëtare.
Musliu u kërkon institucioneve të vlerësojnë nëse ia vlen të rrezikojnë raportet me ndërkombëtarët për një ligj që ai e cilëson antikushtetues. Ai përmend edhe mbështetjen pa kushte që, sipas tij, u jepet nismës nga partitë më të kriminalizuara dhe të korruptuara të skenës politike dhe nga deputetët që e votuan Gjykatën Speciale.
Si rrugëdalje nga kriza dhe ajo që e quan labirint juridik, Musliu propozon që Grupi Punues për Strategjinë e Apelit të kontaktojë dhe të bashkëpunojë me institucionet përkatëse juridike të BE-së. Ai kujton se marrëveshja e vitit 2014 u nënshkrua me këto institucione dhe se Kosova u zotua të konsultohet me BE-në për çdo nismë që ndikon në mandatin e gjykatës.
Sipas tij, përveç përmbushjes së obligimeve lidhur me ndarjen e mjeteve për avokatët mbrojtës, çdo veprim institucional pa koordinim me BE-në do të përbënte dështim. Ai e quan të panevojshme nismën aktuale dhe thotë se konsultimi është mënyra e vetme për ruajtjen e marrëdhënieve me aleatët, respektimin e standardeve ndërkombëtare të drejtësisë dhe mbrojtjen e pavarësisë së gjyqësorit.
Edhe nëse Kosova dhe BE-ja pajtohen për ndryshime në ligj, Musliu mendon se ato nuk mund të ndryshojnë përmbajtjen thelbësore të dispozitave fillestare. Sipas tij, mund të bëhet vetëm një rregullim formal e sipërfaqësor, pasi shtetet mike të Kosovës kanë besim të madh te gjykatat dhe drejtësia.
Halilaj: Ndryshimet në drejtësi nuk duhet të diktohen nga përfitimet elektorale
Avokati Gazmend Halilaj thekson se debati për Dhomat e Specializuara nuk duhet parë si një përballje e zakonshme partiake. Sipas tij, çështja prek drejtësinë, përgjegjësinë e institucioneve dhe besueshmërinë ndërkombëtare të Kosovës.
Halilaj vlerëson se mungesa e kuorumit pas seancës maratonike nuk është vetëm pengesë procedurale, por edhe tregues se në çështje të tilla emocionet politike nuk mund të zëvendësojnë arsyetimin juridik dhe përgjegjësinë shtetërore.
Ai thotë se e përkrah Lëvizjen Vetëvendosje, pasi beson në një shtet ku institucionet nuk udhëhiqen nga presioni, pazaret politike apo interesat e individëve. Megjithatë, si avokat, këmbëngul që drejtësia të jetë e paanshme, e pavarur dhe e barabartë për të gjithë.
Sipas Halilajt, Gjykata Speciale nuk duhet trajtuar as si mjet për të goditur historinë e UÇK-së, as si institucion që nuk mund të kritikohet. Ajo duhet vlerësuar sipas standardeve juridike, të drejtave të njeriut dhe garancive për proces të drejtë. Ai kujton se lufta çlirimtare e popullit të Kosovës është pjesë e historisë kombëtare dhe se sakrifica e UÇK-së nuk mund të relativizohet nga një proces gjyqësor. Në të njëjtën kohë, shton ai, askush nuk është mbi ligjin; kjo është ajo që dallon një shtet të udhëhequr nga emocionet nga një shtet i ndërtuar mbi parimet juridike.
Avokati kundërshton që kufizimi i mandatit të Speciales të vendoset me ngut ose të udhëhiqet nga kalkulimet politike e interesat elektorale. Ai kërkon që çdo ndryshim të mbështetet në shqyrtim serioz juridik, të respektojë rendin kushtetues dhe të marrë parasysh pasojat për Kosovën në arenën ndërkombëtare. Sipas tij, vendit nuk i duhet drejtësi selektive, por drejtësi e besueshme.
Halilaj thekson se institucionet duhet të angazhohen për mbrojtjen e të drejtave të ish-drejtuesve të UÇK-së, pa cenuar sundimin e ligjit dhe marrëdhëniet me partnerët ndërkombëtarë. Ai nënvizon se prezumimi i pafajësisë dhe e drejta për mbrojtje janë parime themelore të çdo procesi gjyqësor. Kosova, sipas tij, nuk mund të kërkojë respekt nga bota nëse vetë nuk respekton institucionet dhe standardet që ka pranuar, por as nuk duhet të lejojë cenimin e të drejtave të të akuzuarve.
Në përfundim, avokati u bën thirrje institucioneve të veprojnë me maturi, pjekuri dhe përgjegjësi shtetërore. Ai thotë se përkrahja për LVV-në nuk nënkupton braktisjen e parimeve juridike dhe se politika duhet t’i nënshtrohet ligjit. Sipas tij, historia dhe dinjiteti i luftës çlirimtare, si dhe të drejtat e çdo qytetari, duhen mbrojtur përmes drejtësisë dhe jo presionit politik.
Halilaj përfundon se shteti nuk forcohet duke iu shmangur drejtësisë, por duke treguar se ajo mund të qëndrojë mbi çdo interes politik. Drejtësia, thotë ai, nuk është dobësi e shtetit, por dëshmia më e madhe e forcës së tij.
Kryeministri Edi Rama ka bërë të ditur se Shqipëria dhe Kosova janë të interesuara për përfshirjen e Japonisë në projektin…
Ministrja e Drejtësisë, Donika Gërvalla, ka vizituar Zyrën për Mbrojtje dhe Ndihmë Viktimave, ku është takuar me koordinatorin e kësaj…
Deputetja e Lëvizjes Vetëvendosje, Shqipe Selimi, ka reaguar pas vendimit të sotëm të Dhomave të Specializuara të Kosovës në Hagë,…
Kombëtarja e Kosovës në grupmoshat U19, nuk ka arritur të fitojë asnjë pikë në kualifikueset për Kampionatin Evropian U19.Pavarësisht që…
Një sfidë virale në rrjetin social TikTok ka përfunduar në tragjedi në Republikën Dominikane, ku një e re ka humbur…
Një komplot i dyshuar për vrasje në Greqi, me lidhje të mundshme me shërbimet iraniane të sigurisë, është zbuluar nga…