INPO kërkon forcim të kontrolleve pas analizës së tenderëve me vlerë mbi 98 milionë euro

Raporti i ri i Iniciativës për Progres (INPO), me titull “Integriteti dhe ligjshmëria në ciklin e tenderimit”, shqyrton momentet dhe mënyrat se si mund të cenohen integriteti dhe respektimi i ligjit gjatë procedurave të prokurimit publik.

Dokumenti u prezantua në një tryezë diskutimi ku morën pjesë përfaqësues të institucioneve publike, zyrtarë dhe profesionistë të prokurimit, si dhe aktorë të tjerë relevantë. Diskutimi u përqendrua te problemet e konstatuara gjatë procesit të tenderimit dhe te masat që mund të përmirësojnë zbatimin praktik të rregullave.

Gjatë gjashtëmujorit të parë të vitit 2026, INPO ka ndjekur shtatë aktivitete të prokurimit publik, të cilat kanë përfunduar me lidhjen e kontratave. Bëhet fjalë për projekte në arsim, shëndetësi, infrastrukturë dhe siguri, ndërsa vlera e përgjithshme e parashikuar e tyre tejkalon 98 milionë euro.

Sipas gjetjeve të raportit, rreziqet nuk kufizohen në një fazë të vetme. Ato mund të shfaqen që në përcaktimin e kushteve të konkurrimit, të vazhdojnë gjatë vlerësimit dhe kontrollit të ofertave, si dhe të ndikojnë në afatet e procedurës dhe në trajtimin e ankesave e rivlerësimeve.

Raporti vë në dukje se edhe në projekte të ngjashme janë përdorur kritere të ndryshme për përvojën e stafit, numrin e punonjësve, licencat, certifikimet dhe kapacitetet teknike. INPO sqaron se kjo diferencë nuk dëshmon automatikisht shkelje, por kërkon që kriteret të justifikohen në mënyrë të qartë, objektive dhe proporcionale me natyrën dhe kompleksitetin e kontratës.

Një tjetër shqetësim lidhet me faktin se mangësi të rëndësishme në dokumentacionin e ofertuesve janë konstatuar vetëm pasi janë paraqitur kërkesa për rishqyrtim ose ankesa në Organin Shqyrtues të Prokurimit. Për INPO-n, kjo tregon nevojën që kontrolli i ofertave të kryhet më me kujdes që në fazën fillestare dhe që vendimet e autoriteteve kontraktuese të bazohen në verifikime të plota e arsyetime të kontrollueshme.

Vonesat në procedura përbëjnë gjithashtu një problem të evidentuar nga monitorimi. Në disa raste, procesi i vlerësimit ka zgjatur dukshëm, duke shtyrë përfundimin e procedurave dhe, në rrethana të caktuara, duke ndikuar në konkurrencë dhe në vijimësinë e shërbimeve publike. Raporti paralajmëron se dobësitë e hershme mund të prodhojnë pasoja edhe në etapat pasuese të prokurimit.

Pjesëmarrësit në tryezë theksuan se këto problematika nuk janë vetëm konstatime teorike, pasi ato shfaqen edhe në zbatimin e përditshëm të procedurave. Për këtë arsye, u nënvizua domosdoshmëria e rritjes së përgjegjshmërisë së autoriteteve kontraktuese, forcimit të mekanizmave të kontrollit dhe zbatimit të njëtrajtshëm të rregullave në çdo fazë të tenderimit.

INPO vlerëson se transparenca dhe publikimi i dokumenteve janë hapa të nevojshëm, por nuk mjaftojnë për të siguruar integritetin e procesit. Sipas organizatës, kërkohen kontrolle më të forta në fazat e para, kritere të arsyetuara e proporcionale, shqyrtim më rigoroz i dokumentacionit dhe administrim më efikas i procedurave.

Ndër rekomandimet kryesore janë dokumentimi i arsyes për vendosjen e kritereve të veçanta, verifikimi i plotë i dokumenteve para vendimit fillestar, respektimi i afateve ligjore të vlerësimit dhe sqarimi i kushteve të dosjes së tenderit përpara publikimit. Këto masa synojnë të parandalojnë paqartësitë, vonesat dhe efektet zinxhir në fazat e mëvonshme.

Me këtë raport, INPO synon ta zgjerojë diskutimin për prokurimin publik përtej transparencës formale dhe momentit të nënshkrimit të kontratës. Fokusi vendoset edhe te mënyra e hartimit të kushteve të konkurrimit, kontrolli i ofertave, arsyetimi i vendimeve dhe menaxhimi i të gjithë ciklit të tenderimit.