Gjyqësori në veri, në pritje të rikthimit të gjyqtarëve dhe prokurorëve serbë

Në Qendrën për Energji Qytetare (CEC) në Mitrovicën e Veriut, të enjten u zhvillua konferenca me temën “Gjyqësori në veri të Kosovës: Sfidat aktuale dhe perspektivat për zhvillimin institucional”, e organizuar nga Qendra për Avokim për Kulturë Demokratike (ACDC). Në këtë aktivitet u trajtuan vështirësitë e sistemit të drejtësisë në veri, si edhe mundësia që gjyqtarët, prokurorët dhe stafi administrativ serb të rikthehen në institucionet e drejtësisë. Pjesëmarrësit paraqitën qëndrime të ndryshme për këtë çështje.

Drejtori ekzekutiv i ACDC-së, Dushan Radakoviq, deklaroi se negociatat kanë hapur tashmë procesin për kthimin e pjesëtarëve të komunitetit serb në drejtësi. Ai tha se pret që gjyqtarët dhe prokurorët të nisin punën më 1 shtator.

Radakoviq: Gjyqtarët dhe prokurorët serbë mund të rikthehen në sistemin e drejtësisë më 1 shtator

Radakoviq tha se pretendimet e raportuara nga mediat, se zgjedhjet nuk kishin pasur pjesëmarrje prej 1.5%, rezultuan të sakta, ndërsa aktualisht në punë mungojnë gjyqtarët dhe prokurorët nga komuniteti serb. Sipas tij, procesi është shtyrë dhe periudha e verës, kur aktiviteti politik është më i ulët, është shfrytëzuar për përpjekjet për rikthimin e tyre. Ai tha se Këshilli Gjyqësor ishte paraparë të merrte pjesë në konferencë, por shtoi se është zhvilluar një takim serioz ku është biseduar se kthimi ka nisur nëpërmjet negociatave. Radakoviq theksoi se nuk dëshirojnë të krijojnë presion shtesë, pasi personat e përfshirë, sipas tij, janë nën presion të jashtëzakonshëm.

Ai bëri të ditur se në takimet e ditëve të fundit është arritur pajtim që, sapo gjykata të hapet dhe njerëzit të rikthehen, të mos shpenzohet kohë për mënyrën dhe procedurat e kthimit. Sipas tij, ka çështje sigurie dhe probleme që do të adresohen gjatë procesit. Radakoviq tha se është premtuar pjesëmarrja e kryetarit të Këshillit Gjyqësor dhe drejtorit në konferencën e ardhshme, për të cilën ai shpreson se do të mbahet në mes të shtatorit, ku do të shpjegohen hapat e mëtejmë dhe pritjet.

Si qëndrim personal, Radakoviq tha se pret rikthimin e njerëzve në gjykatë më 1 shtator. Ai njoftoi gjithashtu se dje, veçanërisht anëtarët, e kanë informuar Këshillin Gjyqësor për dëshirën e tyre për t’u kthyer dhe për t’i tërhequr dorëheqjet. Rreth 130 persona kishin paraqitur dorëheqje më 6 nëntor 2022, ndërsa një numër më i vogël ka dorëzuar kërkesë zyrtare. Ai solli shembullin e 24 gjyqtarëve që kishin punuar, duke thënë se vetëm 16 prej tyre mund të rikthehen.

Radakoviq paralajmëroi se mungesa e stafit të mjaftueshëm në gjykata dhe prokurori mund ta vështirësojë më tej funksionimin e sistemit të drejtësisë. Ai njoftoi se tre persona nga veriu e kanë kaluar provimin e jurisprudencës.

Shefi i Seksionit për Drejtësi në UNMIK, Andrea Lako, vlerësoi se mbajtja e konferencës në Mitrovicë ka një rëndësi të veçantë. Ai tha se tema lidhet drejtpërdrejt me funksionimin e drejtësisë në veri të Kosovës.

Lako: Kthimi i gjyqtarëve dhe prokurorëve serbë do të ndihmonte rikthimin e normalitetit në veri

Lako tha se është i kënaqur që konferenca po zhvillohet në Mitrovicë, të cilën e cilësoi si qendrën e këtij problemi. Ai shprehu shpresën për lajme të mira në të ardhmen e afërt, duke përmendur zërat pozitivë për rikthimin e gjyqtarëve, prokurorëve dhe stafit të gjykatës. Sipas tij, një rikthim i tillë do të mundësonte kthimin gradual të normalitetit.

Ai theksoi se integrimi nuk ka rëndësi vetëm politike. Sipas Lakos, komuniteti ka nevojë që gjyqtarët dhe prokurorët e vet të jenë pranë tij, në mënyrë që qasja në drejtësi të realizohet pa pengesa.

Avokati Shyqyri Syla tha se përfshirja e gjyqtarëve dhe prokurorëve serbë në sistemin e drejtësisë në Kosovë ka kaluar në disa etapa. Ai vlerësoi se rikthimi i tyre do të ishte i rëndësishëm si për institucionet, ashtu edhe për komunitetin serb në veri të vendit.

Syla: Integrimi i strukturave gjyqësore në veri e bëri funksional sistemin e drejtësisë

Syla deklaroi se funksionimi i gjyqësorit në veriun e Kosovës ka qenë i vështirë, sidomos pas luftës, kur pati disa faza të integrimit të gjyqtarëve dhe prokurorëve serbë. Ai tha se pas shpalljes së pavarësisë, ata i lanë institucionet dhe se edhe personat e tjerë u dëbuan nga ndërtesa, gjë që paraqiti një sfidë të madhe për drejtësinë.

Sipas tij, për 10 vjet ka pasur pengesa të mëdha për funksionimin e shpejtë dhe të drejtë të organeve gjyqësore. Në Vushtrri, tha ai, nuk ekzistonin kushte pune, por me kalimin e kohës u arrit marrëveshja për zbatimin e marrëveshjes së vitit 2013/2016 për integrimin e strukturave gjyqësore në veri.

Ai theksoi se procesi nuk ishte i lehtë dhe se personalisht kishte kontaktuar e negociuar kthimin e tyre pa praninë e faktorit ndërkombëtar. Syla tha se kishte zhvilluar biseda me kryeprokurorin e asaj kohe në prokurorinë paralele, nëse nuk gabon, si dhe kishte organizuar disa takime me Këshillin Prokurorial dhe me ish-kryeprokurorin e Shtetit, Ismet Kabashi.

Syla vlerësoi se integrimi i tyre ishte disi më i lehtë dhe pa kushtëzime. Ai tha se ky ishte një proces i mirëpritur jo vetëm për politikën, por edhe për vetë komunitetin, siç kishte theksuar Lako në fjalën hyrëse. Sipas tij, integrimi nuk bëhet për arsye politike, por për nevojat e komuniteteve dhe për t’u siguruar atyre qasje më të mirë në drejtësi.

Hulumtuesi i Institutit të Kosovës për Drejtësi (IKD), Gëzim Shala, tha se përfaqësimi i komuniteteve në institucionet e drejtësisë është detyrim kushtetues. Ai e cilësoi kthimin e gjyqtarëve, prokurorëve dhe stafit mbështetës serb si vazhdim të procesit të nisur me integrimin e vitit 2017.

Shala: Përfshirja e komuniteteve në drejtësi është detyrim kushtetues dhe jo çështje politike

Shala tha se, duke u nisur nga parimet e përgjithshme, integrimi është një obligim kushtetues. Sipas tij, përfaqësimi i komuniteteve në institucione, përfshirë ato të drejtësisë, kërkohet nga Kushtetuta dhe synimi është pikërisht zbatimi i saj. Ai theksoi se komunitetet përfaqësohen në Kuvend dhe në komuna, prandaj duhet të kenë përfaqësim edhe në sistemin e drejtësisë.

Sipas Shalës, integrimi i gjyqësorit në vitin 2017 përbënte një arritje të madhe, sepse funksionalizoi gjykatat dhe evidentoi punët e problemet që, siç përmendi avokati Syla, ishin krijuar ndër vite. Ai tha se situata nisi të rikthehej gradualisht në rrjedhën e saj dhe qasja në drejtësi mori drejtim tjetër, pasi gjyqësori u pa si institucion që u përket të gjithëve, pa ndarje mes komuniteteve.

Ai deklaroi se, pavarësisht dilemave të mëdha në fillim, procesi funksionoi mirë për disa vjet. Shala tha se fatkeqësisht një rast i vetëm u përdor si arsyetim për dorëheqjen e të gjithë gjyqtarëve, prokurorëve dhe stafit mbështetës nga sistemi i drejtësisë. Sipas tij, kjo përbënte kthim prapa në raport me integrimin e sistemit të drejtësisë.

Shala tha se fakti që Këshilli Gjyqësor dhe Këshilli Prokurorial i Kosovës nuk i kanë pranuar dorëheqjet ka mbajtur të hapur mundësinë për rikthimin e gjyqtarëve, prokurorëve dhe stafit mbështetës serb në drejtësi. Ai e vlerësoi këtë si hap të rëndësishëm për rikthimin e besimit të qytetarëve në institucionet e drejtësisë.

Diskutimi për drejtësinë në veriun e Kosovës nuk u përqendrua vetëm te rikthimi i gjyqtarëve, prokurorëve dhe stafit administrativ serb. Gjatë konferencës u trajtuan edhe sfidat që hasin avokatët dhe palët në marrëdhëniet e tyre me institucionet e drejtësisë.