Gjinovci sqaron kontekstin e deklaratës për Gërvallën dhe kërkon luftë institucionale ndaj patriarkalizmit

Vrasja e Arlinda Zekajt, 27 vjeçe, në Pejë ka rikthyer në qendër të debatit publik rolin e institucioneve në parandalimin e dhunës ndaj grave dhe mënyrën si trajtohen rastet e raportuara. Paralelisht me kërkesat për përgjegjësi institucionale, diskutime shkaktuan edhe fjalët e ministres së Drejtësisë, Donika Gërvalla, të cilat u përhapën në një video të shkëputur nga debati në Kuvend.

Aktivisti Rron Gjinovci reagoi përmes një shkrimi, duke thënë se në fillim e kishte pranuar interpretimin që iu bë videos. Pas konferencës për media të ministres, sipas tij, kuptoi se deklarata ishte dhënë në përgjigje të deputetes Time Kadriaj dhe se ishte paraqitur pa kontekstin e plotë.

Sipas sqarimit të Gërvallës, siç e përshkruan Gjinovci, ministrja nuk kishte thënë se Arlinda Zekaj i ishte ankuar Qeverisë. Ajo po reagonte ndaj fjalëve të deputetes Kadriaj. Gjinovci vlerëson se raportimet pa këtë pjesë bënë që publiku ta kuptonte deklaratën ndryshe.

Aktivisti pranoi se edhe ai e kishte interpretuar gabim videon dhe kritikoi mënyrën si mediat e kishin paraqitur. Ai tha se vëmendja ishte larguar nga çështjet themelore: përgjegjësia e institucioneve dhe mendësia patriarkale.

“Për disa ditë e mora si të mirëqenë videon ku Donika Gërvalla fliste pa takt dhe thoshte se, po të ishte ankuar Arlinda Zekaj në Qeveri, ndoshta nuk do të kishte përfunduar gjithçka në mënyrë tragjike për të. Duke pasur parasysh nivelin intelektual të Gërvallës, nuk arrija të kuptoja si mund të shprehej aq pa takt, pa shije e pa lidhje. Unë, natyrisht, kisha parë vetëm videon që po shpërndahej, ku ajo shfaqej dhe dëgjohej duke thënë ato fjalë”, shkroi Gjinovci.

Ai tregoi se vetëm pas sqarimit të ministres e kuptoi se videoja paraqiste reagimin e saj ndaj një deklarate të Time Kadriaj. Sipas Gjinovcit, mediat nuk ua kishin shpjeguar audiencës këtë kontekst.

“Pjesa e debatit mes ministres dhe deputetes mungonte krejtësisht. Nuk di nëse ndonjë media e ka dhënë kontekstin. Paraqitja ishte sikur Donika Gërvalla të ishte ngritur pikërisht atëherë për të thënë gjëra pa lidhje. Pasuan qindra e mijëra statuse kundër saj, me fyerje të ndryshme, si dhe dhjetëra reagime nga aktivistë e figura publike, të cilët, ndoshta njësoj si unë, nuk e njihnin kontekstin”, u shpreh ai.

Megjithatë, Gjinovci theksoi se sqarimi rreth deklaratës nuk duhet ta largojë vëmendjen nga detyrimi i institucioneve për të dhënë llogari për rastet e dhunës ndaj grave. Sipas tij, kërkesat për dorëheqje, shkarkime apo ndëshkime duhet të shoqërohen me arsye dhe me reforma të prekshme në punën institucionale.

Si një prej hapave të nevojshëm, ai propozoi hartimin e një doktrine institucionale kundër patriarkalizmit. Kjo, sipas aktivistit, duhet të përcaktojë përgjegjësinë e personave që ndihmojnë apo përkrahin dhunën në familje, ose zgjedhin të heshtin përballë saj.

“Ka ardhur koha që institucionet vetë të luftojnë mendësinë patriarkale në radhët e tyre. Nevojitet një doktrinë institucionale antipatriarkale, që t’i mbrojë gratë, pra gjysmën e popullsisë, nga dhuna. Ajo duhet të bëjë dallim të qartë mes kategorive shoqërore dhe atyre penale gjatë procedurave institucionale, veçanërisht në procedurat penale. Nëna, babai, vëllai e motra janë lidhje shoqërore; në një procedurë penale ka kryes dhe bashkëkryes të veprave penale, persona që nuk i lajmërojnë ato dhe viktima”, tha Gjinovci.

Ai kërkoi që familjarët të mos përjashtohen nga përgjegjësia kur mbështesin dhunuesit, ushtrojnë trysni mbi viktimat ose ndihmojnë në kryerjen e veprave penale. Lidhja familjare me autorin, sipas tij, nuk duhet të ndikojë në vlerësimin e rolit të tyre.

Gjinovci e shtriu këtë kërkesë edhe te fqinjët. Ai argumentoi se dhuna e vazhdueshme nuk duhet konsideruar çështje private e një familjeje dhe se duhet të shqyrtohet nëse persona të tjerë kanë ditur për të, por nuk e kanë njoftuar policinë.

“Fqinji që për javë, muaj apo vite dëgjon se fqinji po e rrah gruan dhe nuk e lajmëron policinë duhet trajtuar si kryes i veprës penale të moslajmërimit të saj. Kur ndodh dhunë në një familje, kushdo që ndodhet brenda vendit të ngjarjes ose pranë tij dhe nuk i njofton autoritetet, sidomos në ndërtesat me banesa kolektive, duhet të intervistohet si i dyshuar apo e dyshuar për moslajmërim të veprës penale. Duhet t’i japim fund mendësisë primitive patriarkale se nuk duhet ndërhyrë në punët e familjes”, theksoi ai.

Policia, prokuroria dhe gjyqësori ishin gjithashtu në fokus të kritikave të tij. Gjinovci kërkoi që zyrtarët të mbajnë përgjegjësi nëse nuk i trajtojnë seriozisht rastet e dhunës ose nëse ndikohen nga afërsia familjare apo shoqërore me të dyshuarit.

Sipas tij, mosveprimi i institucioneve dhe trajtimi i dhunës si çështje private mund të krijojnë kushtet që raste të rënda të përsëriten. Për këtë arsye, ai kërkoi masa konkrete ndaj zyrtarëve që nuk i kryejnë detyrat e tyre.

“Prokurori që e konsideron të pranueshme përkrahjen e një krimineli nga familjarët e tij, ose që i zvarrit procedurat sepse ai ka fotografi me njerëzit e fuqishëm të katundit, do të na çojë shumë shpejt te një vrasje tjetër. Duhet larguar”, shkroi Gjinovci.

Ai kritikoi edhe disa pjesëtarë të policisë, të cilët, sipas tij, nuk i shohin familjarët e burrave dhunues si persona që mund të ushtrojnë presion psikologjik ose të përfshihen në veprime të tjera të dënueshme.

Për gjyqësorin, Gjinovci shprehu pakënaqësi me masat mbrojtëse, të cilat, sipas vlerësimit të tij, nuk garantojnë siguri të mjaftueshme për viktimat. Në veçanti, ai përmendi urdhrat e mbrojtjes dhe distancën prej dy metrash.

Aktivisti u bëri thirrje ministrave dhe institucioneve përgjegjëse të ndryshojnë ligjet dhe të rishikojnë udhëzimet që zbatohen nga policia, gjykatat dhe prokuroritë. Synimi, sipas tij, duhet të jetë që lidhjet familjare të mos përdoren për të arsyetuar sjelljen e dhunuesve.

Në përmbyllje, Gjinovci tha se përgjigjja ndaj rasteve tragjike nuk mund të përfundojë me suspendime dhe dorëheqje të veçuara. Ai kërkoi angazhim të përbashkët të shoqërisë për ta luftuar patriarkalizmin dhe për të siguruar llogaridhënie institucionale.

“Nëse të gjithë ne, veçanërisht burrat, nuk merremi me rrënjën e problemit, patriarkalizmin, dhe me faktin se pushteti është në duart e burrave, ndërsa llogaridhënia mungon sepse një sistem kryesisht i përbërë nga burra dhe i udhëhequr nga mendësia patriarkale i mbron ata, pra na mbron ne, atëherë nuk do të kemi përparim. Nëse nuk kërkojmë mekanizma e doktrina institucionale që veprojnë realisht kundër patriarkalizmit dhe kënaqemi vetëm me suspendime e dorëheqje pas çdo rasti, do të përfundojmë sërish duke qarë për videot dhe incizimet zanore të të paktën 155 rasteve të tjera me rrezikshmëri të lartë, për të cilat institucionet paskan qenë në dijeni”, përfundoi ai.

Gjinovci paralajmëroi se, pa ndryshime në qasjen institucionale dhe në qëndrimin shoqëror ndaj dhunës në familje, rreziku i përsëritjes së rasteve të tilla do të mbetet.