Gjinovci: Kosova e ka ndryshuar realitetin në veri, dialogu me Serbinë duhet të hyjë në një fazë të re

Hapja e pritshme e Urës së Ibrit dhe pajtimi i BE-së me NATO-n për këtë zhvillim po interpretohen si tregues të një ndryshimi të rëndësishëm në terren dhe në mënyrën se si duhet të zhvillohet dialogu Kosovë–Serbi. Sipas Rron Gjinovcit, nuk bëhet fjalë vetëm për një simbol, por për një dëshmi se realiteti politik dhe institucional në veri të Kosovës ka pësuar ndryshime thelbësore.

Përmes një reagimi në Facebook, Gjinovci ka vlerësuar se ky transformim duhet të reflektohet edhe në përmbajtjen e negociatave me Serbinë, përcjell “Bota sot”.

Ai argumenton se Prishtina nuk duhet të rikthehet te negociimi i çështjeve që tashmë janë zgjidhur në praktikë, por duhet ta përqendrojë dialogun te një marrëveshje përfundimtare, njohja reciproke dhe normalizimi i plotë i raporteve me Beogradin.

Reagimi i plotë

NJË REALITET I RI, NJË “DIALOG” KREJT TJETËR: SI PO NDRYSHON GJITHÇKA NË NEGOCIATAT KOSOVË–SERBI, BASHKË ME QËNDRIMET E NDËRKOMBËTARËVE

Hapja e Urës së Ibrit, së bashku me pajtimin e BE-së dhe NATO-s për hapjen e saj, nuk përfaqëson as një rastësi dhe as një ndryshim të momentit. Në thelb, bëhet fjalë për ndryshimin e vetë realitetit.

Më herët, kur ishte tentuar hapja e urës, NATO kishte vendosur karabinierë për ta penguar këtë veprim. Qeveria e Kosovës, ndërkohë, ndërtoi dy ura të tjera pranë saj, në të dyja anët e urës ekzistuese. Si rezultat, rëndësia praktike e urës së mbyllur u zbeh pothuajse tërësisht. Ajo mbeti kryesisht një simbol dhe nuk kishte më kuptim që për ta mbajtur të mbyllur të angazhohej personel ushtarak, pasi ura të reja po ndërtoheshin në pjesë të ndryshme përgjatë Ibrit.

Ky shembull tregon se si do të ndryshojë në mënyrë rrënjësore edhe natyra e negociatave mes Kosovës dhe Serbisë.

Gjatë viteve të fundit, bisedimet kanë ngecur, ndërsa ndërkohë terreni ka marrë një drejtim krejt tjetër. Dialogu nuk është ndërprerë zyrtarisht, por ai është ngadalësuar dhe është bllokuar politikisht, fillimisht për shkak të zhvillimeve politike në Kosovë dhe tash edhe për shkak të zgjedhjeve në Serbi. Në të njëjtën kohë, realiteti në veri ka ndryshuar në mënyrë themelore.

Për më shumë se një dekadë, Kosova është ulur në tryezën e negociatave me Serbinë nga një pozicion i pafavorshëm. Argumenti që i është drejtuar vazhdimisht Prishtinës ka qenë se ajo nuk e kontrollonte tërësisht një pjesë të territorit të saj, se në atë zonë vepronin struktura paralele të Serbisë, se ligjet e Kosovës nuk zbatoheshin plotësisht dhe se një pjesë e qytetarëve serbë nuk ishin të përfshirë në sistemin institucional të Kosovës.

Për këtë arsye, një pjesë e konsiderueshme e dialogut është përqendruar te veriu dhe te integrimi i tij në institucionet e Kosovës.

Edhe pas integrimit formal të strukturave serbe, situata nuk ka qenë e qartë. Policët, gjyqtarët, prokurorët dhe zyrtarë të tjerë u përfshinë zyrtarisht në institucionet e Kosovës, por disa prej tyre vazhduan të vepronin nën ndikimin dhe koordinimin politik të Serbisë. Në këtë mënyrë, Kosova e arrinte integrimin në aspektin formal, ndërsa Serbia ruante një pjesë të madhe të kontrollit real.

Sot, sipas Gjinovcit, gjendja është krejtësisht ndryshe.

Policia, gjyqësori, prokuroria dhe institucionet e tjera të Kosovës veprojnë në veri si pjesë e sistemit shtetëror të Kosovës. Pas dorëheqjeve masive të policëve, gjyqtarëve dhe prokurorëve serbë, si dhe zhvillimeve që pasuan, përpjekja për ta sfiduar shtetin e Kosovës përmes barrikadave dhe strukturave alternative përfundoi duke e dobësuar më tej praninë institucionale të Serbisë në atë pjesë të vendit.

Në këto rrethana shtrohet pyetja se çfarë mund të jetë objekt negociimi mes Kosovës dhe Serbisë.

Më parë ekzistonte një logjikë, edhe pse e pafavorshme për Kosovën, sipas së cilës duhej të negociohej për një territor ku autoriteti shtetëror nuk ushtrohej plotësisht. Por tani që realiteti në terren ka ndryshuar, Kosova nuk ka arsye të diskutojë sërish për të siguruar diçka që tashmë e ka arritur.

Sigurisht, negociatat mund dhe duhet të përfshijnë përmirësimin e jetës së serbëve të Kosovës, garantimin e të drejtave të tyre, integrimin dhe marrëdhëniet e tyre me institucionet. Kjo është edhe në interesin e Kosovës, pasi ata janë qytetarë të saj dhe duhet të jetojnë bashkë me pjesën tjetër të shoqërisë.

Megjithatë, ky nuk ka qenë asnjëherë interesi i vetëm dhe kryesor i Serbisë në dialog.

Beogradi ka synuar vazhdimisht krijimin e një forme autonomie politike për serbët e Kosovës ose, së paku, të mekanizmave që në të ardhmen do ta shtynin Kosovën drejt një modeli federal. Shembulli më ekstrem i kësaj qasjeje është Bosnja dhe Hercegovina, ku organizimi i brendshëm politik i mundëson Republikës Srpska të bllokojë vendime themelore dhe, për pasojë, të kufizojë funksionalitetin e të gjithë shtetit.

Kosova nuk ka arsye të pranojë një model të tillë dhe as të bëjë lëshime të reja për të zgjidhur probleme që, në praktikë, tashmë janë kapërcyer. Ky është ndryshimi kryesor që pritet të karakterizojë negociatat e ardhshme. Në çdo proces dialogu, pala që kontrollon terrenin e ka edhe pozicionin më të fortë në tryezë.

Sot Kosova e ushtron sovranitetin dhe autoritetin institucional në veri në një nivel që nuk e kishte arritur në asnjë fazë tjetër të dialogut me Serbinë. Për këtë arsye, kur bisedimet të rifillojnë në mënyrë serioze, ato pritet të kenë një natyrë krejt tjetër nga ajo që është parë gjatë më shumë se një dekade.

Nuk ka më kuptim që Kosova të negociojë pa fund me Serbinë për mënyrën se si organizohet brenda territorit të saj. Fokusi duhet të zhvendoset nga rregullimi i brendshëm i Kosovës te raportet ndërmjet Kosovës dhe Serbisë.

Çdo kompromis i ri nga ana e Kosovës, sipas këtij vlerësimi, duhet të lidhet vetëm me arritjen e një marrëveshjeje përfundimtare, njohjen reciproke dhe normalizimin e plotë të marrëdhënieve.

Dikur Kosova përpiqej të siguronte në tryezën e bisedimeve atë që nuk e kishte në terren. Sot, në masë të madhe, ajo e ka në terren atë që më parë e kërkonte përmes negociatave. Pikërisht kjo pritet ta ndryshojë tërësisht karakterin e dialogut.

Ashtu siç BE-ja dikur përpiqej ta kthente Urën e Ibrit në çështje diskutimi me Serbinë, ndërsa sot pajtohet që ajo të hapet dhe të menaxhohet nga Policia e Kosovës pa negociata me Beogradin, e njëjta qasje mund të shtrihet edhe në tema të tjera, deri në arritjen e marrëveshjes përfundimtare për normalizimin e marrëdhënieve mes Serbisë dhe Kosovës.