Ekspertët kërkojnë masa ndaj Serbisë dhe anëtarësimin e Kosovës në NATO deri më 2029 pas debatit në OKB

Siguria e Kosovës dhe ndikimi i politikave serbe në stabilitetin rajonal mbeten çështje të ndjeshme në diskutimet ndërkombëtare.

Gjatë mbledhjes së Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara, Glauk Konjufca shprehu shqetësime për qëndrimin e Serbisë ndaj Kosovës, përgjegjësinë për veprimet që rrezikojnë sigurinë dhe angazhimin e bashkësisë ndërkombëtare për ruajtjen e paqes. Ai kritikoi edhe raportin e UNMIK-ut, duke kundërshtuar mënyrën e pasqyrimit të zhvillimeve në Kosovë dhe vështirësive me të cilat përballet vendi.

Këto deklarata u bënë në një periudhë kur marrëdhëniet mes Kosovës dhe Serbisë vijojnë të shoqërohen me mosbesim e tensione politike. Kosova kërkon që partnerët ndërkombëtarë t’u kushtojnë më shumë vëmendje shqetësimeve të saj për sigurinë.

Në këtë situatë, rol të rëndësishëm kanë qëndrimet e aleatëve perëndimorë dhe gatishmëria e tyre për të reaguar ndaj zhvillimeve që mund të cenojnë sigurinë dhe stabilitetin e Kosovës e të rajonit.

Sa seriozisht po e vlerëson bashkësia ndërkombëtare rrezikun që Serbia paraqet për sigurinë e Kosovës? A po mungon një përgjigje më e vendosur ndaj politikave të Beogradit?

Fehlinger: Përgjegjësi për Banjskën dhe përfundim të misionit të UNMIK-ut

Eksperti austriak Gunther Fehlinger, në një prononcim për “Bota sot”, përkrahu fjalimin e Konjufcës në Këshillin e Sigurimit. Sipas tij, bashkësia ndërkombëtare ende nuk po e trajton me seriozitetin e duhur kërcënimin ndaj sigurisë që paraqet Serbia e Aleksandar Vuçiqit.

Fehlinger kërkoi që përgjegjësit për sulmin terrorist në Banjskë të përballen me drejtësinë, që mandati i UNMIK-ut të rishikohet dhe që Kosova të ndërmarrë hapa konkretë drejt integrimit euroatlantik.

Ai e cilësoi ndërhyrjen e Glauk Konjufcës në Këshillin e Sigurimit të OKB-së të fuqishme dhe të mirëpritur. Sipas Fehlingerit, sulmi terrorist i 24 shtatorit 2023 në Banjskë tregoi se destabilizimi i armatosur është rrezik real, ndërsa përgjigjja ndërkombëtare nuk ka qenë e mjaftueshme. Ai tha se Milan Radoiçiqi, si dhe të gjithë personat që organizuan, financuan ose mbështetën sulmin, duhet të dalin para drejtësisë.

Duke folur për UNMIK-un, eksperti austriak tha se misioni duhet të rivlerësohet në përputhje me realitetin politik dhe institucional të sotëm. Ai e përshkroi Kosovën si shtet të pavarur me institucione demokratike dhe kundërshtoi vazhdimin pa afat të një kornize ndërkombëtare të krijuar në vitin 1999.

Fehlinger mbështet përfundimin gradual dhe të përgjegjshëm të misionit të UNMIK-ut, ndërsa kërkon që KFOR-i i NATO-s të vazhdojë të ofrojë garanci të forta për sigurinë.

Sipas tij, forcimi i sigurisë në Kosovë kërkon një strategji të qartë ndërkombëtare. Ai propozoi që vendi të anëtarësohet në NATO dhe Bashkimin Evropian deri në vitin 2029, duke e cilësuar integrimin euroatlantik vendimtar për sigurinë e qëndrueshme të Kosovës dhe stabilitetin rajonal.

Masat e propozuara prej tij janë: anëtarësimi i Kosovës në NATO deri më 2029 me mbështetjen e të gjitha vendeve anëtare; anëtarësimi në BE po deri më 2029, përmes përshpejtimit të integrimit dhe përfundimit të izolimit politik; kërkesa që Serbia të bashkëpunojë plotësisht me hetimet për sulmin në Banjskë dhe, nëse provohet përgjegjësia për destabilizim, të përballet me sanksione të synuara evropiane; forcimi i kapaciteteve parandaluese të NATO-s; si dhe njohja e Kosovës nga Serbia.

Fehlinger tha se KFOR-i duhet të pajiset me kapacitetet e nevojshme për të penguar ndërhyrjet e armatosura, për të mbrojtur integritetin territorial të Kosovës dhe për të garantuar sigurinë e të gjithë qytetarëve, pavarësisht përkatësisë etnike.

Ai i bëri thirrje Vuçiqit të heqë dorë nga përplasjet politike dhe theksoi se perspektiva evropiane e Serbisë lidhet me njohjen e Kosovës dhe ndërtimin e marrëdhënieve paqësore mes dy shteteve sovrane. Po ashtu, sipas tij, Kosova duhet t’ia sigurojë pakicës serbe të drejta të plota demokratike, kulturore dhe fetare.

Eksperti paralajmëroi se pranimi i pasigurisë së vazhdueshme në Ballkanin Perëndimor si gjendje normale do të ishte gabim strategjik për Evropën. Ai kërkoi që bashkësia ndërkombëtare të mos kufizohet te menaxhimi i krizave, por të kërkojë zgjidhje që sigurojnë paqe dhe stabilitet afatgjatë.

Fehlinger vlerësoi se pavarësia e Kosovës nuk mund të zhbëhet dhe se siguria e saj duhet të jetë e përhershme. Ai tha se e ardhmja e vendit është në NATO, Bashkimin Evropian dhe Eurozonë, ndërsa Evropës i kërkoi ta zgjidhë çështjen e Kosovës përmes integrimit të plotë euroatlantik, në vend që ta menaxhojë atë pa fund.

Dashevci: Serbia vijon luftën hibride ndaj Kosovës, ndërsa UNMIK-u ka humbur funksionin

Eksperti i sigurisë Arben Dashevci tha se Serbia nuk i ka braktisur politikat që ai i cilësoi si destruktive ndaj Kosovës. Sipas tij, përpjekjet për destabilizim vazhdojnë përmes luftës hibride, propagandës, dezinformimit dhe sabotazhit.

Ai kujtoi se Kosova është shtet i pavarur dhe sovran, por tensionet me Serbinë kanë vazhduar që nga përfundimi i luftës më 1999. Dashevci tha se Serbia nuk e ka ndërprerë qasjen e saj kundër Kosovës dhe se, që nga viti 2020, lufta speciale është shndërruar në luftë të hapur hibride, me dezinformata, propagandë e sabotazhe.

Dashevci mbështeti kritikat e ministrit të Jashtëm Glauk Konjufca ndaj raportit të UNMIK-ut dhe ngritjen e çështjes së përgjegjësisë së Serbisë për veprime që, sipas Kosovës, dëmtojnë sigurinë dhe stabilitetin. Ai tha se UNMIK-u nuk ka më kompetenca në Republikën e Kosovës, pasi vendi funksionon si shtet që nga 17 shkurti 2008.

Sipas ekspertit, misioni duhet të mbyllet. Ai iu referua edhe deklaratës së ambasadores së SHBA-së në OKB, e cila, siç tha ai, kërkoi përfundimin e një misioni pa kompetenca. Megjithatë, UNMIK-u vijon të veprojë në bazë të Rezolutës 1244 dhe në mbledhjet që zhvillohen çdo gjashtë muaj marrin pjesë edhe Rusia, Serbia, Kina, Irani dhe të tjerë, theksoi Dashevci.

Ai vuri në dyshim sa efektive është qasja ndërkombëtare ndaj rreziqeve të sigurisë në rajon, veçanërisht në Ballkan, dhe përmendi ndikimin destruktiv të Rusisë, si dhe Serbinë si mbështetësen e saj në rajon.

Dashevci kërkoi që bashkësia ndërkombëtare ta trajtojë më seriozisht kërcënimin që, sipas tij, Serbia paraqet për sigurinë e Kosovës. Ai rikujtoi sulmin në Banjskë më 2023 dhe atë në kanalin e Ibër-Lepencit më 2024, duke shtuar se personat e përfshirë në ngjarjen e Banjskës vazhdojnë të jenë të lirë në Serbi.

Ai tha se mungon një reagim më i prerë ndaj politikave të Beogradit dhe se institucionet e Kosovës duhet të shtojnë angazhimin e tyre me aleatët strategjikë. Sipas tij, kjo është e nevojshme që të merren masa ndaj Serbisë dhe të sigurohet stabilitet e siguri afatgjatë për Kosovën.