DioGuardi si president i Kosovës? Ekspertët vlerësojnë propozimin dhe kushtet ligjore

Ushtruesja e detyrës së presidentes së Kosovës, Albulena Haxhiu, i dorëzoi të hënën, gjatë një ceremonie të veçantë, dekretin e shtetësisë së Kosovës ish-kongresmenit amerikan Joe DioGuardi dhe bashkëshortes së tij, Shirley Cloyes DioGuardi.

Joe DioGuardi dhe Shirley Cloyes DioGuardi janë ndër figurat amerikane që kanë mbështetur fuqishëm shqiptarët e Kosovës dhe procesin e pavarësisë së saj.

Pas ceremonisë, DioGuardi iu drejtua politikës dhe qytetarëve të Kosovës me një mesazh për tejkalimin e krizës institucionale, duke kërkuar që presidenti i vendit të zgjidhet sa më shpejt. Ai u bëri gjithashtu thirrje shqiptarëve të jenë të vëmendshëm dhe vigjilentë, pasi, sipas tij, Kosova ka përballë kundërshtarë të përgatitur që synojnë prishjen e ekuilibrit dhe destabilizimin e Ballkanit.

Ndërsa DioGuardi apeloi për zgjedhjen e presidentit, në hapësirën publike nisën të qarkullonin edhe ideja dhe thirrje që ai vetë të drejtojë këtë post.

Veprimtari shqiptaro-amerikan Ramazan Bekteshi ka hedhur propozimin që Joe DioGuardi të zgjidhet president i Kosovës, duke shtruar edhe çështjen nëse lindja jashtë territorit të Kosovës do të përbënte pengesë ligjore.

Bekteshi ka sqaruar se DioGuardi u bë zyrtarisht shtetas i Republikës së Kosovës më 24 gusht 2026, por ka vënë në dukje se kandidatura e tij do të përballej me kërkesën ligjore për banim të përhershëm në Kosovë për së paku 10 vjet.

Sipas Bekteshit, kjo ide duhet parë më tepër si një skenar hipotetik dhe satirik në planin politik, ndërsa ai ka vlerësuar kontributin shumëvjeçar të DioGuardit në mbështetje të Kosovës.

“Dua Joseph DioGuardi të bëhet President i Kosovës! Për të qenë President i Kosovës a duhet të kesh lindur në Kosovë? Sipas Nenit 85 të Kushtetutës së Republikës së Kosovës, President mund të zgjidhet çdo shtetas i Republikës së Kosovës që ka mbushur 35 vjeç. Kushtetuta nuk kërkon që personi të ketë lindur në Kosovë”, ka shkruar Bekteshi.

Publicisti shqiptar Adriatik Riza Dosti e sheh të mundshme që DioGuardi të ketë një rol nderi në krye të shtetit.

Dosti ka deklaruar se disa kongresmenë dhe senatorë amerikanë, përfshirë DioGuardin, do të mund të mbanin statusin e presidentit të Kosovës ose të këshilltarit special të presidentit. Ai e cilëson të vonuar dhënien e shtetësisë së Kosovës për DioGuardin.

“Për atë çka kanë bërë për Shqipërinë e, veçmas, për Kosovën, DiGuardi në veçanti, por edhe nja 2-3 kongresmenë e senatorë të tjerë amerikanë, ku fatkeqësisht Dole e Engel nuk jetojnë më… mund të ishin e të jenë me statusin e Presidentit të Kosovës ose e këshilltarit special të Presidentit të Kosovës.

Mënyra se si iu dha shtetësia e Kosovës DiGuardit, për mua, është krejt normale, madje e vonuar. Të gjithë ata që kanë kontribuar e kontribuojnë për Kosovën ndër vite, duhen nderuar e respektuar në forma të ndryshme”, deklaron Dosti për “Bota sot”.

Sipas tij, DioGuardi mund të shpallet president nderi, ndërsa presidenti i Republikës duhet të jetë një shqiptar i Kosovës, figurë intelektuale dhe person që i shërben interesit dhe unitetit kombëtar.

“Jam i mendimit absolut që Presidenti i Kosovës të jetë shqiptar i Kosovës, figurë intelektuale dhe që i shërben fort interesit e unitetit kombëtar, e jo partive politike e as liderëve të tyre. Duhet të jetë, në një lloj mënyre, simbol kombëtar më vete. Ndaj edhe ai duhet të jetë kombëtar e konsensual, mbi gjithkënd, në të mirë të vendit e të popullit të tij, faktor bashkimi e jo përçarjeje.

Për momentin e rastin e DiGuardit, mendoj këtu edhe moshën e gjendjen shëndetësore të tij, do të isha dakord që ai të ishte President Nderi i Kosovës përderisa të jetë gjallë. Sepse DiGuardi bën një lloj përjashtimi, pasi është me origjinë familjare shqiptare. Babai i tij është arbëresh, ka lindur në trojet arbërore dhe ka gjak puro shqiptar, çka e ka bërë publike disa herë dhe shumë kohë më parë vetë DiGuardi dhe familja e tij”, shprehet publicisti.

Analisti Gani Qarri beson se DioGuardi, edhe nëse do të zgjidhej president, do të kishte mbështetje të plotë nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës.

Në një prononcim për gazetën “Bota sot”, Qarri e përshkruan atë si avokatin më të mirë të Kosovës dhe të popullit shqiptar në SHBA.

“Shkëlqesia e tij, z.Josepch DioGuardi është kandidati nr.1 dhe i vetëm shqiptar prestigjioz me famë ndërkombëtare, i cili në vijimësi edhe si president i Republikës së Kosovës do ta gëzonte mbështetjen e pakursyer të SHBA-ve, si dhe do ta kishte mburojë të sigurt e avangardë të përhershme të avancimit të çështjes së Kosovës vet Kongresin Amerikan, që është edhe ‘shtëpia’ vendimmarrëse e SHBA-ve, ku angazhimit politik i z. DioGuardi, vazhdon me sukses për më tepër se 40 vite.

Josepch DioGuardi në Kongresin dhe politikën shtetërore amerikane njihet fort e mirë nga të gjithë, për kontributin e pareshtur dhe angazhimin e vazhdueshëm për Kosovën, që nga mbledhjet e organizuara në Kongres për Kosovën, deri te diskutimet e senatorëve më të shquar si Tom Lantos, Bob Doll, Alfonse D’Amato, Dana Rochbacher etj, si dhe rezolutat e votuara pothuajse unanimisht për mbështetjen e Kosovës dhe kauzës kombëtare shqiptare, nga SHBA.

DioGuardi ishte anëtari i parë shqiptaro-amerikan me të drejtë vote në Kongresin e SHBA-ve, i cili në vitin 1989 themeloi edhe Lidhjen Qytetare Shqiptaro-Amerikane (Albanian American Civil League), organizatën e parë të këtij lloji në SHBA, ndërsa Shirley Cloyes DioGuardi, bashkëshortja e Joseph DioGuardi-t, ‘Këshilltare për Çështjet e Ballkanit’, në vijimësi ka ndihmuar z. DioGuardi edhe në udhëheqjen e suksesshme të kësaj organizate famëmadhe shqiptare”.

Qarri ka rikujtuar edhe vizitat e DioGuardit në Kosovë dhe angazhimin e tij në sensibilizimin e institucioneve amerikane për situatën e shqiptarëve.

“Josepch DioGuardi ishte dhe mbetet edhe sot, avokati më i mirë i Kosovës dhe popullit shqiptare në SHBA, i cili në maj të vitit 1990 bashkë me senatorin Tom Lantos (që ishte edhe i mbijetuar i holokaustit) vizitoi Kosovën duke u bërë-dy zyrtarët e parë të lartë amerikanë që përjetuan nga afër situatën tmerruese politike dhe mësuan të vërtetën e rëndë tragjike në vend të ngjarjes, duke e parë me sytë e vet, vuajtjet e shqiptarëve nga terrori shtetëror i okupatorëve serb.

Vetëm rreth tre muaj më vonë, pra në gusht të vitit1990, z. DioGuardi vizitoi Kosovën bashkë me z. Bob Doll i cili më 29 gusht 1990 kishte marrë me vete edhe 6 senatorë të tjerë amerikanë, që konsiderohet edhe si vizitë historike në Kosovë, ndërsa më 1998, Josepch DioGuardi vizitoi sërish Kosovën, tani me DANA ROCHBACHER për t’u informuar sa më në detaje mbi krizën e trishtueshme të luftës dhe katastrofën humanitare të shkaktuar nga Serbia ndaj shqiptarëve në Kosovë”, thekson Qarri.

Analisti mendon se DioGuardi mund të shërbejë si figurë unifikuese për subjektet politike shqiptare dhe si urë lidhëse e mëtejshme mes Kosovës dhe SHBA-së.

Qarri e lidh këtë propozim me situatën e tanishme institucionale, të cilën e përshkruan si një periudhë të trazuar politike dhe pasiguri që, sipas tij, po vazhdon prej gati dy vitesh.

Ai ka kritikuar përplasjet dhe bllokadat ndërmjet partive, duke paralajmëruar se ato po dëmtojnë funksionimin e shtetit dhe po e vështirësojnë formimin e një qeverie të qëndrueshme.

Në një rrethanë të tillë, Qarri e konsideron DioGuardin një emër potencialisht të pranueshëm për të gjitha subjektet politike shqiptare.

“Janë argumente më tepër se të mjaftueshme, që z. Joseph DioGuardi, pas marrjes së shtetësisë të emërohet në mënyrë unanime dhe votohet me aklamacion në formën më të lartë ceremoniale në Kuvend nga të gjitha partitë shqiptare edhe për president të Republikës së Kosovës”, potencon Qarri.

Sipas tij, DioGuardi është një “shqiptaro-arbëresh patriot me përvojë mbi gjysmëshekullore politike dhe diplomatike”, ndaj mund të ishte një kandidat “unik dhe i pa-refuzueshëm për të gjitha subjektet parlamentare”.

Qarri vlerëson se DioGuardi gëzon respekt të gjerë te shqiptarët, pasi për më shumë se katër dekada ka kontribuar, sipas tij, për shqiptarët në Kosovë, Iliridë, Çamëri, Kosovën Lindore dhe në trojet shqiptare nën Mal të Zi.

“Emërimin CEREMONIAL të Joseph DioGuardit për president e bën pothuajse të patejkalueshëm vetë kontributi i tij i gjatë dhe i sinqertë, e për aq më tepër edhe shumë i suksesshëm dhe i realizuar gjithmonë në momentet më kritike për mbështetjen e pakursyer të Kosovës, çështjes tonë kombëtare dhe të drejtat njerëzore, arsimore e kombëtare të pjesëtarëve të popullit shqiptar në të gjitha trojet tona etnike”, shprehet analisti.

Duke iu referuar takimit të 26 gushtit mes kryeministrit në detyrë Albin Kurti dhe kryetarit të LDK-së, Lumir Abdixhiku, Qarri shpreson që emri i DioGuardit të ketë qenë pjesë e kandidatëve të diskutuar për president.

“Shpresojë që edhe në takimin e 26 gushtit të kryeministrit Kurti me z. Abdixhiku në kuadër të emrave të propozuar nga të dy subjektet bashkëbiseduese, ndër vendet e para, të jetë nderuar emri i z. DioGuardi”, shkruan ai.

Sipas Qarrit, shtetësia e dhënë DioGuardit dhe bashkëshortes së tij mund të jetë hapi i parë i një angazhimi më të gjerë të tij në jetën politike të Kosovës.

Ai thekson se DioGuardi ka merita të veçanta për çlirimin, pavarësinë, mbijetesën dhe shtetndërtimin e Kosovës.

“Z. Joseph DioGuardi ka merita të veçanta dhe ka kontribuuar për disa dekada, shumë dhe pareshtur, pa u ndaluar asnjëherë deri në ditët e sotme”, thekson Qarri.

Analisti propozon gjithashtu ndryshimin e mënyrës së zgjedhjes së presidentit, duke argumentuar se kriza aktuale institucionale mund ta shtyjë klasën politike të ndërhyjë në Kushtetutë.

Qarri mendon se presidenti nuk duhet të zgjidhet vetëm nga Kuvendi, por drejtpërdrejt nga qytetarët e Kosovës.

“Ngërçi për zgjedhjen e të parit të shtetit, herët a vonë do ta detyrojë kastën politike për ndryshimin e Kushtetutës dhe përshtatjen në mënyrë më solide, të neneve të saj për zgjedhjen e presidentit, jo më nga Kuvendi por nga populli i Kosovës”, shkruan Qarri.

Ai kërkon që ky ndryshim të realizohet me urgjencë, për të shmangur përsëritjen e krizave që, sipas tij, prej gati dy vitesh lidhen me pamundësinë për të siguruar kuorumin prej 80 deputetësh në seancë.

Qarri kërkon edhe largimin e kriterit që kandidati për president duhet të ketë jetuar në Kosovë gjatë 10 viteve të fundit.

“Mjafton të jetë shqiptar dhe intelektual e atdhetar i dëshmuar”, shkruan ai, duke përmendur se personalitete si DioGuardi apo Faton Bislimi mund të japin kontribut për Kosovën edhe nga Shtetet e Bashkuara.

Sipas tij, rëndësia e SHBA-së si qendër e politikës botërore e bën të domosdoshëm angazhimin e figurave shqiptare me ndikim në këtë vend. Ai përmend edhe selinë e Këshillit të Sigurimit dhe Organizatën e Kombeve të Bashkuara, ku Kosova synon të anëtarësohet si shtet i pavarur me të drejta të plota.

Qarri beson se një objektiv i tillë mund të arrihet vetëm me mbështetjen e SHBA-ve dhe të personaliteteve që kanë respekt e ndikim në politikën amerikane, mes të cilëve ai rendit edhe Joseph DioGuardin.

Një tjetër avantazh i DioGuardit, sipas Qarrit, është përvoja e tij shumëvjeçare në Kongresin Amerikan dhe marrëdhëniet e krijuara me figura të rëndësishme politike në SHBA.

“DioGuardi President i Kosovës, aktualisht dhe në këto momente të trazuara të politikës globale, është i vetmi kandidat shqiptar, i cili do ta gëzonte në vijimësi mbështetjen e SHBA-ve dhe do ta kishte mburojë të sigurt e gardian të përhershëm të çështjes së Kosovës vet Kongresin Amerikan”, thekson mes tjerash Qarri.

Ai kujton se Kongresi Amerikan ka qenë qendra e veprimtarisë politike të DioGuardit, i cili për më shumë se 40 vite është angazhuar për Kosovën dhe kauzën kombëtare shqiptare.

Në këtë kuadër, Qarri përmend mbledhjet e zhvilluara për Kosovën, diskutimet e kongresistëve të njohur dhe rezolutat që janë miratuar pothuajse unanimisht në mbështetje të Kosovës dhe çështjes kombëtare shqiptare.

Analisti ndalet edhe te roli i DioGuardit në mbështetjen e shqiptarëve në Maqedoninë e atëhershme, veçanërisht në përpjekjet për hapjen e Universitetit të Tetovës.

Sipas Qarrit, krijimi i universitetit të parë në gjuhën shqipe për shqiptarët në Iliridë ishte më shumë se një çështje e të drejtave njerëzore, pasi përbënte një interes jetik kombëtar.

Ai rikthen në vëmendje edhe një deklaratë të DioGuardit gjatë ceremonisë ku u nderua me titullin “Honoris Causa” nga Universiteti i Kosovës. Në atë rast, DioGuardi kishte deklaruar se nuk ishte joshur nga paratë apo përfitimet financiare gjatë veprimtarisë së tij.

“DioGuardi asnjëherë nuk është mashtruar nga paratë as joshjet sado të mëdha për përfitime monetare, por gjithmonë e çdo herë, i ka dhënë përparësi vetëm çështjes kombëtare, që për të ishte e mbeti numër 1”, thotë Qarri.

Qarri shton se DioGuardi e ka përkushtuar gjithë jetën ndaj çështjes së Kosovës dhe shqiptarëve në Iliridë, duke e lidhur këtë angazhim edhe me përpjekjet për themelimin e Universitetit të Tetovës.

Në përfundim, ai e përshkruan DioGuardin si një figurë poliedrike, me përvojë të gjatë politike dhe njohuri të gjera në diplomacinë ndërkombëtare.

Qarri e konsideron nder dhe krenari për Kosovën nëse DioGuardi do të merrte mbështetjen e të gjithë deputetëve shqiptarë, pavarësisht përkatësisë partiake.

“Prandaj do të ishte nder dhe krenari e veçantë për shtetin dhe popullin e Kosovës, nëse një figurë poliedrike si z. DioGuardi me përvojë të gjatë politike e njohuri të gjera diplomatike ndërkombëtare, siguron votat e të gjithë deputetëve shqiptarë, pa dallim partie”, përfundon Qarri.

Ai u kërkon institucioneve dhe partive politike të mos e shpërdorojnë këtë mundësi, pasi një figurë e tillë, sipas tij, do të mund të shërbente si faktor bashkimi, të ndihmonte në konsolidimin institucional të Kosovës, në forcimin e marrëdhënieve me SHBA-në, në avancimin e rrugëtimit euroatlantik dhe në synimin për anëtarësim në Organizatën e Kombeve të Bashkuara.