Banjska vë në pikëpyetje sigurinë e Kosovës: Ekspertët kërkojnë drejtësi dhe llogaridhënie nga Serbia

Pas sulmit të armatosur në Banjskë, ku u vra rreshteri policor Afrim Bunjaku, shqetësimet për sigurinë dhe stabilitetin e Kosovës vijojnë të jenë të pranishme. Sipas ekspertëve, mosmbajtja e organizatorëve dhe e personave të tjerë të mundshëm përgjegjës para drejtësisë pengon parandalimin e ngjarjeve të ngjashme.

Zëvendëskryeministri i parë dhe ministri i Punëve të Jashtme i Kosovës, Glauk Konjufca, ka paralajmëruar së fundi se pretendimet territoriale të Serbisë dhe mungesa e llogaridhënies për rastin e Banjskës përbëjnë kërcënim serioz për sovranitetin e Kosovës dhe stabilitetin në rajon.

Në një bisedë me mediumin “The Hungary Insider”, Konjufca u shpreh se zhvillimet e fundit, sipas tij, dëshmojnë vijimin e politikës serbe ndaj Kosovës dhe mbrojtjen politike të personave të përfshirë në sulmin e armatosur.

“Kërcënimi ndaj Republikës së Kosovës është real dhe bashkësia ndërkombëtare duhet ta njohë seriozitetin e këtij modeli”, deklaroi Konjufca.

Ekspertët e sigurisë Bedri Elezi dhe Fidair Berisha e shohin Serbinë si faktor të vazhdueshëm rreziku për Kosovën. Ata kërkojnë që përgjegjësit të dalin para drejtësisë dhe theksojnë se deklaratat diplomatike, pa hapa e rezultate konkrete, nuk janë të mjaftueshme.

Të dy ekspertët nënvizojnë gjithashtu nevojën që Kosova të rrisë kapacitetet e mbrojtjes, inteligjencës dhe sigurisë kufitare. Sipas tyre, këto masa janë të domosdoshme për të mbrojtur sovranitetin dhe rendin kushtetues nga kërcënimet e mundshme.

Elezi: Pa ndjekje penale në Serbi, dobësohen parandalimi dhe besueshmëria e dialogut

Bedri Elezi vlerëson se sulmi i 24 shtatorit 2023 dëshmoi natyrën reale të rreziqeve ndaj sigurisë dhe sovranitetit të Kosovës. Ai kërkon që rasti të mos trajtohet si i përfunduar pa u sqaruar, përmes provave dhe procedurave ligjore, çdo hallkë e përgjegjësisë së mundshme.

Në një prononcim për “Bota sot”, Elezi tha se Serbia mbetet rrezik serioz për Kosovën. Ky vlerësim, sipas tij, lidhet me kapacitetet ushtarake të Serbisë, veprimet e dokumentuara, pretendimet territoriale dhe, veçanërisht, ngjarjet në Banjskë.

Ai kujton se grupi i armatosur rëndë tregoi se në veri të Kosovës mund të zhvillohen operacione të dhunshme, të cilat prekin drejtpërdrejt rendin kushtetues dhe integritetin territorial të vendit.

Elezi thotë se hetimi nuk duhet të kufizohet te përplasja me armë. Sipas tij, duhet të shqyrtohen edhe qëllimi i dyshuar, organizimi, logjistika, furnizimi me armë dhe rrjeti i mundshëm i mbështetjes, për të përcaktuar nëse përgjegjësia shtrihet përtej pjesëmarrësve të drejtpërdrejtë.

Hendek mes procesit në Kosovë dhe mungesës së ndjekjes penale në Serbi

Elezi e cilëson shqetësues kontrastin mes procedurave gjyqësore në Kosovë dhe mungesës së ndjekjes penale në Serbi ndaj personave të rëndësishëm të lidhur me rastin.

Ai iu referua vendimit të Gjykatës Themelore në Prishtinë të 24 prillit 2026, kur Blagoje Spasojeviq dhe Vladimir Toliq u dënuan me burgim të përjetshëm, ndërsa Dušan Maksimoviq mori 30 vjet burgim. Elezi i përshkroi vendimet e shkallës së parë si hap me rëndësi në procesin e drejtësisë, por tha se shumë persona të akuzuar mbeten jashtë juridiksionit efektiv të institucioneve kosovare.

Në mesin e rasteve që veçoi është ai i Milan Radoiçiqit, i cili ka pranuar publikisht përgjegjësinë për organizimin e sulmit. Megjithatë, sipas Elezit, kjo deklaratë nuk e zëvendëson procesin gjyqësor që do të përcaktonte përgjegjësinë penale.

Ai shtoi se, bazuar në raportimet publike deri në prill të vitit 2026, në Serbi nuk ishte ngritur aktakuzë ndaj Radoiçiqit për organizimin e sulmit në Banjskë.

Elezi vuri në pikëpyetje mundësinë e normalizimit të marrëdhënieve dhe të krijimit të stabilitetit afatgjatë në rajon, nëse personat e lidhur me një sulm vdekjeprurës nuk përballen me drejtësinë. Sipas tij, kjo çështje prek jo vetëm Kosovën, por edhe sundimin e ligjit, besueshmërinë e dialogut dhe standardet e Bashkimit Evropian për vendet që synojnë integrimin evropian.

Ai përmendi edhe reagimin e BE-së pas vendimit gjyqësor të 24 prillit 2026. Sipas Elezit, Unioni shprehu keqardhje që Serbia nuk kishte ndërmarrë ende hapat e nevojshëm për t’i sjellë para drejtësisë përgjegjësit për sulmet e vitit 2023 në veri të Kosovës.

Elezi theksoi se problemi nuk është mungesa e deklaratave nga jashtë, por mungesa e rezultateve konkrete dhe të verifikueshme. Ai kërkoi që BE-ja dhe partnerët ndërkombëtarë të zbatojnë standarde të barabarta për të dyja palët dhe ta lidhin bashkëpunimin me rezultate të matshme: ndjekjen penale të të dyshuarve sipas ligjit, bashkëpunimin me institucionet kompetente të Kosovës dhe trajtimin e kërkesave për drejtësi.

“Dialogu nuk mund të shërbejë si mburojë politike ndaj përgjegjësisë penale, ndërsa normalizimi nuk mund të ndërtohet mbi një rast të rëndë sigurie që mbetet i papërfunduar në aspektin e llogaridhënies”, theksoi Elezi në analizën e tij.

Sipas tij, mosndëshkimi i organizatorëve dhe i mbështetësve të mundshëm mund të krijojë përshtypjen se një operacion i armatosur ka pasoja të kufizuara politike dhe juridike. Ai paralajmëroi se institucionet ndërkombëtare nuk duhet ta nënvlerësojnë këtë rrezik.

Elezi kërkoi masa konkrete edhe nga institucionet e Kosovës, përfshirë investime më të mëdha në inteligjencën e sigurisë, kundërzbulim, mbrojtje kufitare, analizë të kërcënimeve hibride dhe bashkëpunim operacional me partnerët strategjikë.

Ai tha se përballja me rreziqet duhet të mbështetet në gatishmëri institucionale, parandalim dhe aftësi për të identifikuar kërcënimet para se ato të shndërrohen në sulme, jo në panik apo retorikë politike.

“Drejtësia duhet të ndjekë të gjithë zinxhirin e përgjegjësisë, mbi bazën e provave dhe procedurave ligjore. Serbia duhet të dëshmojë me veprime konkrete se nuk toleron pandëshkueshmërinë, ndërsa bashkësia ndërkombëtare duhet të dëshmojë se standardet e saj të sigurisë dhe drejtësisë zbatohen në mënyrë të qëndrueshme”, u shpreh eksperti.

Në fund, Elezi kujtoi Afrim Bunjakun, i cili u vra gjatë kryerjes së detyrës, duke mbrojtur rendin kushtetues dhe sigurinë e qytetarëve. Ai tha se përgjegjësia institucionale ndaj sakrificës së rreshterit kërkon më shumë se homazhe e deklarata: nevojiten drejtësi, parandalim dhe garanci që një sulm i tillë të mos përsëritet.

“Paqja në Kosovë nuk mund të mbështetet vetëm në premtime politike. Ajo duhet të mbështetet në siguri reale, përgjegjësi të provuar dhe një standard ndërkombëtar që nuk lejon që pandëshkueshmëria të bëhet instrument destabilizimi”, përfundoi Elezi.

Berisha: Politikat e Serbisë ndaj Kosovës dhe mungesa e përgjegjësisë për sulmin në Banjskë kërkojnë vigjilencë të vazhdueshme

Eksperti i sigurisë Fidair Berisha gjithashtu e konsideron Serbinë faktor serioz rreziku për sigurinë dhe stabilitetin e Kosovës. Ai sqaroi se kjo nuk do të thotë se një konflikt i ri është i pashmangshëm, por synimet politike të Beogradit, kapacitetet ushtarake dhe mungesa e llogaridhënies së plotë për sulmin kërkojnë vëmendje të pandërprerë nga institucionet dhe bashkësia ndërkombëtare.

Berisha tha se kërcënimet e mundshme ndaj sovranitetit dhe stabilitetit të vendit duhen trajtuar me seriozitet dhe nuk duhen nënvlerësuar.

“Vlerësoj se Serbia vazhdon të përbëjë një faktor serioz rreziku për sigurinë dhe stabilitetin e Kosovës. Kjo nuk nënkupton se një konflikt i ri është i pashmangshëm, por se synimet politike të Serbisë ndaj Kosovës, kapacitetet e saj ushtarake dhe mungesa e një përgjegjësie të plotë për sulmin terrorist në Banjskë kërkojnë vigjilencë të vazhdueshme institucionale dhe ndërkombëtare”, deklaroi Berisha.

Duke folur për sulmin e armatosur të 24 shtatorit 2023, ai tha se ngjarja tregoi se kërcënimet ndaj Kosovës nuk shfaqen vetëm në deklarata politike, por mund të marrin edhe formën e veprimeve të armatosura.

Sulmi, sipas Berishës, pati ndikim të drejtpërdrejtë në sigurinë dhe rendin kushtetues të Kosovës. Ai nënvizoi se zbardhja e plotë e rastit dhe ndëshkimi i të gjithë përgjegjësve janë thelbësorë për të parandaluar përsëritjen e ngjarjeve të tilla.

“Sulmi në Banjskë, më 24 shtator 2023, dëshmoi se kërcënimet ndaj Kosovës nuk janë vetëm retorike, por mund të marrin edhe formën e veprimeve të armatosura, me pasoja të drejtpërdrejta për sigurinë dhe rendin kushtetues të vendit. Për këtë arsye, është me rëndësi që hetimi dhe ndjekja penale të çojnë te të gjithë përgjegjësit, përfshirë ata që mund të kenë organizuar, financuar ose mbështetur sulmin”, u shpreh ai.

Berisha kritikoi mungesën e përparimit konkret në drejtim të llogaridhënies dhe tha se reagimi diplomatik ndërkombëtar nuk duhet të kufizohet në deklarata. Sipas tij, duhet vlerësuar nëse këto reagime kanë sjellë përgjegjësi dhe mekanizma që pengojnë përsëritjen e sulmeve.

“Sa i përket bashkësisë ndërkombëtare, çështja nuk është vetëm nëse ka pasur reagime diplomatike, por nëse ato kanë prodhuar rezultate konkrete në drejtim të llogaridhënies dhe parandalimit të përsëritjes së ngjarjeve të tilla. Kur përgjegjësia për një sulm të kësaj natyre mbetet e papërfunduar, krijohet përshtypja e një standardi të dyfishtë dhe dobësohet besimi në mekanizmat ndërkombëtarë të sigurisë”, theksoi eksperti.

Ai vlerësoi se Kosova duhet të vijojë forcimin e mbrojtjes dhe sigurisë, duke investuar në inteligjencë e kontroll kufitar dhe duke përmirësuar koordinimin mes institucioneve përgjegjëse.

Berisha nënvizoi edhe rëndësinë e partneritetit strategjik me NATO-n, Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Bashkimin Evropian, të cilin e cilësoi element të rëndësishëm për sigurinë dhe stabilitetin afatgjatë të Kosovës.

“Kosova duhet të vazhdojë ta forcojë kapacitetin e saj mbrojtës, inteligjencën, sigurinë kufitare dhe koordinimin ndërinstitucional, duke ruajtur partneritetin strategjik me NATO-n, Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Bashkimin Evropian”, deklaroi Berisha.

Në përfundim, ai tha se siguria e qëndrueshme e Kosovës mbetet e cenuar për sa kohë që sulmi në Banjskë nuk zbardhet plotësisht, përgjegjësit nuk mbahen përgjegjës dhe nuk vendosen masa konkrete për të parandaluar sulme të ngjashme.

“Mirëpo, një fakt është i ditur: pa përgjegjësi për Banjskën dhe pa garanci konkrete për mospërsëritjen e sulmeve, siguria e qëndrueshme në Kosovë mbetet e cenuar. Paqja ndërtohet përmes parandalimit, drejtësisë dhe respektimit të sovranitetit, jo përmes heshtjes ndaj veprimeve që e rrezikojnë atë”, përfundoi Fidair Berisha për “Bota sot”.