28 vite në pritje të drejtësisë: Ekspertët vlerësojnë peshën e aktakuzës për 35 të dyshuarit për krimet në Prekaz

Pas gati tri dekadash, Prekazi shënon një kapitull të ri në përpjekjen për të zbardhur të vërtetën. Të premten, Prokuroria Speciale e Kosovës dorëzoi në Gjykatën Themelore të Prishtinës një aktakuzë që përfshin 35 persona, të akuzuar për krime lufte kundër civilëve gjatë operacionit të forcave serbe në lagjen Jashari, në datat 5, 6 dhe 7 mars të vitit 1998.

Dokumenti i akuzës parashikon gjykimin në mungesë, pasi të pandehurit, sipas Prokurorisë, besohet se janë ende gjallë, por autoritetet kosovare kanë shteruar rrugët për të siguruar pjesëmarrjen e tyre në proces.

Kryeprokurori i Prokurorisë Speciale, Blerim Isufaj, e konsideroi këtë si aktakuzën e parë të kësaj natyre që lidhet drejtpërdrejt me vrasjet e civilëve në familjen dhe komunitetin Jashari.

Sipas organit të akuzës, vëmendja e hetimeve nuk u ndal thjesht te fakti i kryerjes së sulmit, por u shtri edhe në mënyrën e organizimit dhe komandës së tij. Prokurorët pohojnë se kanë arritur të identifikojnë njësitë pjesëmarrëse në aksion, vendndodhjet e tyre në terren, zinxhirin e komandës, rolet specifike të të akuzuarve, armatimin e përdorur dhe pasojat e shkaktuara.

Mes 35 personave të përmendur në aktakuzë, i vetmi emër i plotë i bërë publik është Milorad Ulemek, i njohur me pseudonimin “Legija”. Prokurori i çështjes, Valdet Gashi, deklaroi se Ulemek ishte në krye të Njësisë për Operacione Speciale të Serbisë dhe, sipas pretendimeve, kishte marrë përsipër drejtimin e sulmit të drejtpërdrejtë mbi banesën e Shaban Jasharit.

Prokuroria thekson se aksioni nuk ishte një veprim spontan i trupave në terren, por një operacion i mirëplanifikuar dhe i koordinuar nga nivele të larta udhëheqëse të strukturave speciale të policisë serbe.

Pjesa dërrmuese e të pandehurve janë paraqitur me iniciale: J.S., V.D., S.L., G.R., M.U., Z.T., Z.S., S.V., B.C., Z.M., R.S., V.T., B.P., R.M., M.S., S.I., N.S., B.F., Z.B., C.B., Z.R., D.I., S.M., V.J., M.L., R.C., S.P., N.M., V.R., D.Z., O.S., B.D., L.C., I.T. dhe M.B.

Informacionet e publikuara nga Prokuroria Speciale tregojnë se aktakuza përfshin 26 viktima civile të vrarë në lagjen Jashari, ku më e reja ishte vetëm pesë vjeçe. Gjithashtu, pretendohet se banorë të zonës u morën peng dhe iu nënshtruan torturave.

Tani i takon Gjykatës Themelore në Prishtinë të shqyrtojë dosjen dhe të përcaktojë përgjegjësinë penale të çdo të pandehuri.

Avokati Gazmend Halilaj e vlerëson ngritjen e aktakuzës si një veprim thelbësor për të vendosur përgjegjësi penale individuale për veprimet e kryera gjatë konfliktit në Kosovë. Ai thekson se koha nuk duhet të jetë pengesë për drejtësinë dhe se krimet e luftës kërkojnë një trajtim rigoroz, profesional dhe të mbështetur në fakte.

“Aktakuza për krimet e luftës në Prekaz është një hap i rëndësishëm në drejtim të drejtësisë! Dorëzimi i saj nga Prokuroria Speciale për krimet e kryera në lagjen e Jasharajve në Prekaz të Skenderajt përfaqëson një zhvillim me rëndësi të veçantë juridike dhe historike. Nga këndvështrimi ligjor, ky veprim kontribuon në vendosjen e përgjegjësisë penale individuale për aktet e kryera gjatë luftës në Kosovë. Drejtësia nuk duhet të pengohet nga kalimi i viteve, ndërsa krimet e luftës kërkojnë trajtim serioz, profesional dhe të bazuar në prova. Fakti që, sipas Prokurorisë, të 35 personat e identifikuar si të dyshuar për sulmin janë ende gjallë është me rëndësi të veçantë për zhvillimin e procedurës penale. Kjo krijon mundësinë që përgjegjësia eventuale penale e secilit prej tyre të shqyrtohet individualisht përpara gjykatës, duke respektuar të gjitha garancitë procedurale dhe të drejtën për një gjykim të drejtë”, deklaroi Halilaj për “Bota sot”.

Në lidhje me krimet e luftës, Halilaj nënvizon se provat dhe dëshmitë e grumbulluara ndër vite kanë një rëndësi të dorës së parë. “Pas dorëzimit të aktakuzës, procedura vazhdon në përputhje me dispozitat përkatëse të procedurës penale. Gjykata duhet ta shqyrtojë aktakuzën dhe kushtet për vazhdimin e procedurës, ndërsa gjatë procesit gjyqësor Prokuroria duhet të paraqesë prova të mjaftueshme dhe bindëse për të dëshmuar përgjegjësinë penale individuale të të akuzuarve. Në rastet e krimeve të luftës, provat dhe dëshmitë e mbledhura ndër vite kanë rëndësi të jashtëzakonshme. Kalimi i më shumë se dy dekadave e bën edhe më të rëndësishme ruajtjen, verifikimin dhe vlerësimin profesional të provave, përfshirë dëshmitë e dëshmitarëve, dokumentet, materialet arkivore dhe çdo provë tjetër relevante”, shtoi avokati.

Për Halilajn, drejtësia për viktimat në Prekaz tejkalon dimensionin thjesht ligjor; ajo përbën një detyrim. Ai thekson se viktimat meritojnë drejtësi, por kjo drejtësi duhet të mbështetet në ligj dhe në prova. “Drejtësia për viktimat e Prekazit nuk është vetëm çështje juridike. Është edhe detyrim institucional dhe moral ndaj atyre që humbën jetën dhe ndaj familjeve të tyre. Megjithatë, në një shtet të së drejtës, përgjegjësia penale duhet të përcaktohet vetëm nga gjykata dhe vetëm mbi bazën e provave të shqyrtuara në një proces të rregullt gjyqësor. Krimet e luftës nuk duhet të harrohen. Viktimat meritojnë drejtësi, ndërsa drejtësia duhet të bazohet në ligj dhe prova”, përfundoi ai.

Ndërsa analisti Skënder Zogaj thekson se krimet e pazbardhura dhe autorët e pandëshkuar i mbajnë plagët e luftës të hapura, duke krijuar rrezikun e përsëritjes së tyre. Ai e konsideron ngritjen e aktakuzës për masakrën e Jasharëve si një veprim jashtëzakonisht të rëndësishëm dhe të duhur.

“Zbardhja e krimeve të luftës është një detyrë jetike e të gjitha institucioneve shtetërore dhe qytetare të Kosovës. Krimet e pazbardhura dhe autorët e tyre të pandëshkuar mbajnë hapur plagët e luftës, cenojnë drejtësinë dhe lënë hapësirë që krime të tilla të relativizohen, të mohohen apo, në rrethana të tjera, të përsëriten. Por, edhe përtej këtij rreziku, një plagë e pazbardhur mbetet përherë e hapur për familjarët e viktimave. Ata nuk meritojnë ta përjetojnë dhimbjen e dyfishtë: humbjen e njerëzve të tyre të dashur dhe, njëkohësisht, mungesën e drejtësisë për krimin që ua mori ata. Në këtë kuptim, ngritja e aktakuzës për masakrën e Jasharëve është një hap jashtëzakonisht i rëndësishëm dhe i qëlluar në rrugën e zbardhjes së së vërtetës dhe vendosjes së drejtësisë”, deklaroi Zogaj për “Bota sot”.

Sipas tij, fakti që 35 të dyshuarit janë ende gjallë e rrit peshën e procesit. Ai thekson se sqarimi i plotë i ngjarjes dhe identifikimi i autorëve do të ndihmonte në ndriçimin e një prej faqeve më të errëta të luftës në Kosovë.

“Rëndësia e kësaj aktakuze është e jashtëzakonshme, sepse ajo mbështetet në dëshmi dhe prova që synojnë të dokumentojnë krimin dhe të identifikojnë autorët e tij. Fakti se bëhet fjalë për 35 persona të dyshuar, të cilët, sipas aktakuzës, janë ende gjallë dhe mund të përballen me drejtësinë, e bën këtë proces edhe më të rëndësishëm. Tash i takon gjykatës që, mbi bazën e provave dhe në përputhje me ligjin, të japë verdiktin e saj. Efekti i këtij procesi është historik. Viktimat e masakrës së Jasharëve janë dëshmi konkrete dhe të pakontestueshme të tragjedisë që përjetoi Kosova gjatë luftës. Ata janë pjesë e kujtesës sonë kombëtare dhe dëshmi e çmimit të lartë që u pagua për lirinë. Prandaj, zbardhja e plotë e krimit dhe identifikimi i autorëve do të ndihmonte në ndriçimin e një prej faqeve më të zeza të luftës në Kosovë. Në Prekaz nuk u zhvillua një përballje e barabartë ushtarake. Aty u vranë civilë të paarmatosur, gra, fëmijë dhe pleq. Përmasat e kësaj masakre kërkojnë që drejtësia të flasë me gjuhën e provave, të fakteve dhe të përgjegjësisë individuale. Nuk është hakmarrja ajo që kërkohet, por drejtësia; jo dënimi i një populli, por përgjegjësia e atyre që kanë kryer krime. Procesi gjyqësor është rruga më e drejtë dhe më e besueshme për zbardhjen e së vërtetës”, theksoi analisti.

Aktakuza për masakrën e Jasharajve, sipas Zogajt, mund të shndërrohet në një provë të fuqishme të përgjegjësisë konkrete për krimet e kryera ndaj shqiptarëve. Ai shton se zbardhja e masakrës do të shënonte një hap të rëndësishëm drejt shërimit të një plage të thellë të Kosovës.

“Aktakuza e ngritur për masakrën e Jasharëve, përmes identifikimit të personave të dyshuar dhe paraqitjes së provave, mund të bëhet një dëshmi e fuqishme e përgjegjësisë konkrete për krimet e kryera ndaj shqiptarëve të Kosovës. Drejtësia për viktimat e Prekazit nuk është vetëm një detyrim ligjor; është një detyrim njerëzor, historik dhe moral. Familjet e viktimave kanë të drejtë ta dinë të vërtetën, shoqëria ka të drejtë ta njohë historinë e saj dhe institucionet kanë për detyrë të sigurojnë që krimet e luftës të mos mbeten pa emër, pa përgjegjësi dhe pa drejtësi. Zbardhja e masakrës së Jasharëve do të ishte një hap i rëndësishëm drejt mbylljes së një plage të thellë të Kosovës dhe një dëshmi se, në fund, e vërteta dhe drejtësia duhet të triumfojnë mbi harresën, mohimin dhe pandëshkueshmërinë”, përfundoi ai.

Në regjistrin e dëshmorëve të betejës së familjes Jashari figurojnë emrat e Adem Sh. Jashari, Adile B. Jashari, Afete H. Jashari, Afije A. Jashari, Ajvaz K. Jashari, Ali R. Jashari, Avdullah Z. Jashari, Bahtije M. Jashari, Beqir B. Jashari, Besim H. Jashari, Blerim H. Jashari, Blerim Z. Jashari, Blerina H. Jashari, Bujar Z. Jashari, Elfije S. Jashari, Elheme U. Jashari, Faik T. Jashari, Fatime H. Jashari, Fatime S. Jashari, Fatime Xh. Bazaj, Feride R. Jashari, Fitim A. Jashari, Hajrije Z. Jashari, Hajzer Z. Jashari, Halil B. Jashari, Halit I. Jashari, Hamdi S. Jashari, Hamëz Sh. Jashari, Hamide A. Jashari dhe Hamit H. Jashari.

Gjithashtu, në listë përfshihen Hanife Z. Jashari, Hidajete R. Jashari, Igball R. Jashari, Igballe R. Jashari, Isak F. Halili, Kajtaz M. Jashari, Kushtrim A. Jashari, Lirie H. Jashari, Mihrije F. Jashari, Murtez Z. Jashari, Nazmi Z. Jashari, Osman Sh. Geci, Qazim O. Jashari, Qerim H. Jashari, Ramiz S. Jashari, Sabrije Z. Jashari, Sadik H. Jashari, Salë Sh. Jashari, Selvete H. Jashari dhe Shaban M. Jashari. Plotësojnë listën Shahin Q. Jashari, Sherif B. Jashari, Sinan R. Jashari, Smajl A. Jashari, Smajl Xh. Bazaj, Ukshin Q. Jashari, Valdete R. Jashari, Zahide Sh. Jashari dhe Zarife B. Jashari. Midis tyre kishte fëmijë, gra, burra dhe të moshuar.