Si platformat sociale na mbajnë të lidhur dhe çfarë po bëjnë rregullatorët

Rrjetet sociale po përballen me një trysni ligjore dhe rregullatore në rritje për mënyrën se si ndërtohen platformat e tyre, veçanërisht për funksionet që synojnë t’i mbajnë përdoruesit online për periudha sa më të gjata.

Vëmendja kryesore është përqendruar te fëmijët dhe adoleshentët. Disa studime kanë lidhur përdorimin e tepruar të rrjeteve sociale me shqetësime që prekin shëndetin mendor, perceptimin për trupin dhe zhvillimin e sjelljeve kompulsive.

Arsyeja pse platformat përpiqen të zgjasin qëndrimin e përdoruesve lidhet drejtpërdrejt me mënyrën se si gjenerojnë të ardhura. Shumica e rrjeteve sociale mbështeten kryesisht te reklamat.

Një përdorues që kalon më shumë kohë në një aplikacion ekspozohet ndaj një numri më të madh përmbajtjesh dhe reklamash. Për të rritur këtë kohë, kompanitë përdorin lëvizjen e pakufizuar në ekran, videot që aktivizohen vetë, sugjerimet e përshtatura sipas interesave dhe njoftimet e shpeshta.

Këto mjete janë krijuar për të forcuar angazhimin dhe për ta bërë më të vështirë mbylljen e aplikacionit. Përmasat e këtij modeli biznesi pasqyrohen edhe në rezultatet financiare të kompanive. Meta, pronarja e Facebook dhe Instagram, siguroi rreth 196.2 miliardë dollarë nga të ardhurat e reklamave gjatë vitit të kaluar.

Pasojat e mundshme shqetësojnë më shumë kur përdoruesit janë të mitur. Hulumtime të ndryshme kanë vënë re një lidhje mes përdorimit të madh të rrjeteve sociale nga adoleshentët dhe problemeve të tilla si ankthi, depresioni dhe pakënaqësia me pamjen fizike.

Shqetësime të ngjashme u pasqyruan edhe në dokumentet e brendshme të Meta-s, të publikuara në vitin 2021. Ato treguan se studiuesit e kompanisë kishin evidentuar ndikime problematike të Instagramit te imazhi trupor dhe mirëqenia psikologjike e disa vajzave adoleshente.

Të dhënat e Sensor Tower tregojnë se gjatë vitit 2025 adoleshentët amerikanë shpenzonin mesatarisht rreth 90 minuta në ditë në TikTok.

Përballë këtyre shqetësimeve, në Shtetet e Bashkuara dhjetëra shtete kanë nisur procese dhe veprime ligjore kundër kompanive teknologjike. Meta është akuzuar se disa prej veçorive të platformave të saj janë ndërtuar në mënyrë që të nxisin përdorim të tepruar te të rinjtë.

Sipas një marrëveshjeje të raportuar së fundmi, kompania pranoi të vendosë masa të reja, përfshirë kufizime në përdorim dhe ndalimin e aksesit gjatë natës për disa përdorues adoleshentë.

Presioni ndaj industrisë po shtohet edhe përmes nismave të reja rregullatore. Në SHBA po shqyrtohet Akti për Sigurinë Online të Fëmijëve, i njohur si KOSA. Nisma synon të vendosë kërkesa më të forta sigurie për të miturit dhe t’u ofrojë prindërve më shumë mjete mbikëqyrjeje.

Masa ose diskutime për kufizimin e përdorimit të rrjeteve sociale nga fëmijët janë ndërmarrë gjithashtu në Australi, Indonezi, Brazil dhe Malajzi.

Disa ekspertë mendojnë se platformat sociale duhet të trajtohen me standarde sigurie të ngjashme me ato që zbatohen për produkte të tjera me ndikim të mundshëm në shëndetin dhe mirëqenien e njerëzve.

Sipas këtij këndvështrimi, kompanitë nuk duhet të matin suksesin vetëm përmes kohës që përdoruesit kalojnë në aplikacion apo nivelit të angazhimit. Në vlerësim duhet të përfshihet edhe ndikimi që zgjedhjet e dizajnit kanë mbi përdoruesit.

Një prej alternativave të hedhura në diskutim është financimi përmes abonimeve. Nëse platformat do të merrnin një pjesë më të madhe të të ardhurave nga pagesat direkte të përdoruesve dhe do të mbështeteshin më pak te reklamat, interesi financiar për të zgjatur qëndrimin online mund të zvogëlohej.

Një studim i zhvilluar në Gjermani në vitin 2024 konstatoi se më shumë se gjysma e të rriturve dhe rreth dy të tretat e adoleshentëve të pyetur do të pranonin të paguanin për një version të rrjeteve sociale që ofronte më shumë kufizime dhe mbrojtje.

Megjithatë, ende nuk dihet nëse një model i tillë do të mund të përballej me platformat falas, të cilat sot përdoren nga miliarda njerëz.

Zhvillimi i inteligjencës artificiale e zgjeron më tej këtë debat. Kompanitë që kanë pozicion dominues në rrjetet sociale po investojnë njëkohësisht miliarda dollarë në produkte të reja të AI-së.

Ekspertët paralajmërojnë se teknikat që përdoren për të rritur angazhimin në rrjetet sociale mund të aplikohen edhe në shërbimet e bazuara në inteligjencën artificiale.

Për këtë arsye, diskutimi nuk kufizohet më te Facebook, Instagram apo TikTok. Çështja kryesore është se si duhet të ndërtohen teknologjitë digjitale në mënyrë që të mbeten tërheqëse dhe të dobishme, pa u shndërruar në produkte nga të cilat përdoruesit e kanë gjithnjë e më të vështirë të shkëputen. /GazetaExpress/