Përmbytjet katastrofike në Nepal dhe ndikimi i videove të krijuara nga inteligjenca artificiale

Pamjet e tragjedisë së fundit në Nepal, ku vërshimet masive u kanë marrë jetën më shumë se 900 personave, janë thellësisht tronditëse.

Por në këtë mozaik pamjesh, janë futur edhe fotografi dhe video të prodhuara nga inteligjenca artificiale, të cilat tashmë është e ndërlikuar të dallohen nga ato autentike. Këto materiale po vështirësojnë operacionet e shpëtimit që janë ende në zhvillim, teksa mbi 2,500 individë rezultojnë të pagjetur. Autoritetet në Nepal kanë nisur tashmë verifikimet ndaj platformave dixhitale si Meta dhe TikTok.

Pengesa në operacionet e ndihmës

Cilësia e përmbajtjes së gjeneruar nga modelet e IA-së është përmirësuar në mënyrë të jashtëzakonshme gjatë dy viteve të fundit. Deri para pak kohe, një inspektim i hollësishëm zbulonte lehtësisht origjinën artificiale të një videoje, për shembull nga gjymtyrët e çuditshme ose sipërfaqet tepër të lëmuara. Tani ky dallim nuk është më kaq i thjeshtë. Pas katastrofave natyrore me përmasa të mëdha, si ajo nepaleze, klipet e prodhuara nga IA shfaqen në rrjetet sociale thuajse në të njëjtën kohë me ngjarjet.

Kjo situatë krijon një sfidë serioze për institucionet vendore. Për shembull, pas tërmetit shkatërrues në Prefekturën Kumamoto të Japonisë në korrikun e shkuar, qytetarët u paralajmëruan për rreziqet e dezinformimit që mund të sabotonte operacionet e emergjencës. Në të njëjtën frymë, gjatë javës së kaluar, policia nepaleze u bëri thirrje njerëzve që “të mbështeten vetëm në kanalet zyrtare për informacione të verifikuara”.

Organe mediatike si BBC kanë marrë përsipër, në disa raste, detyrën për të konfirmuar autenticitetin e këtyre regjistrimeve. Ato gjithashtu shpërndajnë udhëzime se si mund të verifikohet vetë një material – një sinjal paralajmërues janë videot që zgjasin pikërisht dhjetë sekonda, duke qenë se shumë versione falas të gjeneratorëve të IA-së e kanë këtë kufizim.

Gjatë fundjavës, ekzekutivi nepalez iu drejtua kompanisë Meta, që zotëron Facebook-un dhe Instagram-in, si dhe TikTok-ut, duke u kërkuar të fshijnë “imazhet sensacionale, videot e prodhuara nga IA, kodet QR mashtruese dhe lajmet e pavërteta” që lidhen me përmbytjet e befasishme. Sipas raportimeve, drejtuesi i autoritetit rregullator të telekomunikacionit në Katmandu zhvilloi një takim me përfaqësuesit e këtyre dy kompanive. Ai nënvizoi se postime të tilla mund të mashtrojnë opinionin publik, të dëmtojnë përpjekjet e ndihmës dhe të shtojnë dhimbjen e familjarëve të prekurve.

Një shumësi motivesh

Krijimi dhe shpërndarja e videove të tilla nuk ka gjithmonë si motiv keqdashjen. Patjetër, ka episode si ai i pas tërmetit të vitit 2023 në Turqi dhe Siri, kur një fotografi e rreme e një zjarrfikësi që nxirrte një fëmijë nga gërmadhat u bë virale. Siç dokumentoi BBC, ajo u shfrytëzua për të mbledhur fonde, të cilat më pas përfunduan në duar private.

Megjithatë, shpesh videot e gjeneruara nga inteligjenca artificiale shpërndahen pa dijeninë e plotë të përdoruesve. Ose ato postohen për të rritur ndërgjegjësimin ndaj vuajtjeve reale. Ose për të përforcuar një narrativë të caktuar: Kur uragani Helene goditi Bregun Lindor të Shteteve të Bashkuara në vitin 2024, politikania republikane Amy Kremer publikoi një imazh të një vajze të përlotur me një qenush në krahë për të mbështetur kritikën e saj ndaj përgjigjes së qeverisë ndaj katastrofës. Pas shtimit të një njoftimi nga platforma X dhe kritikave të marra, ajo u shpreh: “Njerëz, nuk e kam idenë nga vjen kjo foto dhe, të jem e sinqertë, as që ka rëndësi. (…) Ka individë që janë në gjendje shumë më të rëndë se sa tregon kjo foto. Prandaj po e injoroj këtë çështje (…).”

Përgjigja emocionale mbetet e pandryshuar

Rregullorja e Bashkimit Evropian për Inteligjencën Artificiale, që hyri në fuqi në fillim të gushtit, përcakton se përmbajtjet mashtruese me pamje realiste të prodhuara nga IA duhet të etiketohen si të tilla. Megjithatë, një shënim i tillë nuk sjell gjithmonë efektin e pritur. Siç raporton NZZ, hulumtuesit nga Universiteti i St. Gallen paraqitën para rreth 2,850 personave imazhe katastrofash të krijuara artificialisht. Një pjese të pjesëmarrësve iu bë e ditur hapur se bëhej fjalë për imazhe artificiale, ndërsa pjesa tjetër dha opinionin e tyre pa këtë informacion.

Përfundimet treguan se reagimi afektiv ishte po aq intensiv në të dyja grupet. Ndjenjat e tmerrit dhe keqardhjes nuk ndryshonin, pavarësisht nëse personi e konsideronte materialin si një fotografi reale apo si një krijim të inteligjencës artificiale. Nga ana tjetër, tek ata që ishin në dijeni të origjinës artificiale ose që e dalluan vetë, u vu re një rënie e ndjeshme e besimit ndaj burimit dhe e gatishmërisë për të kaluar në veprim.

Paralelisht, përballë vërshimit të materialeve të IA-së, publiku po vë në dyshim gjithnjë e më shumë edhe autenticitetin e fotografive dhe videove të vërteta. Rrjedhimisht, në punimin e tyre studiuesit zviceranë propozojnë gjithashtu një sistem të kundërt, atë të etiketimit të imazheve origjinale.