Paralajmërim për ndotjen dixhitale: Inteligjenca artificiale dhe miliona tonë mbetje elektronike

Një organizatë e specializuar në monitorimin e mbetjeve ka ngritur shqetësimin se impakti mjedisor i inteligjencës artificiale është duke u minimizuar në mënyrë të konsiderueshme. Sipas saj, sasia e pajisjeve kompjuterike që do të hidhet deri në mesin e këtij shekulli mund të mjaftonte për të formuar një zinxhir kontejnerësh transporti që i bën gjashtë herë rrotullimin planetit.

Rrjeti i Veprimit të Bazelit (BAN) e cilësoi studimin e tij si një analizë novatore, duke theksuar se rreth 617 milionë tonë mbeturina elektronike mund të dalin jashtë përdorimit deri në vitin 2050. Kjo shifër është 60 herë më e lartë se projeksionet e mëparshme, të cilat përqendroheshin në një spektër më të kufizuar aparaturash.

Përtej serverëve dhe njësive të përpunimit grafik, grupi mjedisor jofitimprurës zgjeroi kategoritë duke përfshirë infrastrukturën e rrjetit, sistemet e furnizimit me energji, pajisjet për ruajtjen dhe ftohjen e të dhënave, si dhe mjetet personale si celularët inteligjentë dhe laptopët që funksionojnë me inteligjencë artificiale.

Hedhja e këtyre pajisjeve nuk do të përbëjë thjesht një sfidë logjistike për magazinim apo eliminim, por mbart edhe rreziqe të mëdha për shkak të substancave ndotëse. Këto kimikate kërkojnë dekada për t’u dekompozuar dhe janë të lidhura me një sërë patologjish.

BAN paralajmëroi se pjesa dërrmuese e mbetjeve të reja që vijnë nga inteligjenca artificiale pritet të jetë e ndotur me PFA, të njohura si ‘kimikate të përjetshme’. Rregullatorët po nxitojnë t’i ndalojnë ato për shkak të rezistencës së tyre të lartë dhe toksicitetit si për organizmin e njeriut, ashtu edhe për ekosistemin.

“Inteligjenca artificiale mund të japë iluzionin e të qenit eterike, por çdo model mbështetet në një infrastrukturë masive pajisjesh tejet të specializuara dhe moderne”, deklaroi themeluesi i BAN, Jim Puckett.

Puckett shtoi se debati ekologjik mbi inteligjencën artificiale është fokusuar kryesisht te konsumi i energjisë, emetimet e karbonit dhe shpenzimi i ujit, duke neglizhuar në masë të madhe fatin e vetë harduerit. Ai paralajmëroi për një “cunami” mbetjesh që do t’i bashkohet një mali tashmë gjigand mbeturinash elektronike.

Të dhënat e Unionit Ndërkombëtar të Telekomunikacionit (ITU) për vitin 2024 treguan se rreth 62 milionë tonë u hodhën vitin paraprak, një vëllim që do të mjaftonte për të rrethuar Tokën me kamionë 40-tonësh të ngarkuar plot dhe të radhitur njëri pas tjetrit. Kjo përfaqëson një rritje prej 80% krahasuar me vitin 2010.

Në vitin 2023, Forumi i Mbetjeve të Pajisjeve Elektrike dhe Elektronike (WEEE) llogariti se në mbarë botën hidhen çdo vit pajisje elektronike dhe bateri me vlerë rreth 10 miliardë dollarësh, të cilat mund të gjenin një përdorim të dytë./ DPA News.