Reduktimi i rreziqeve dhe vendimmarrja e ndërgjegjshme: pse Maqedonia ka nevojë për statistika të sakta mbi konsumin e duhanit?

Konsumi i duhanit vijon të jetë një problem madhor i shëndetit publik në Maqedoni. Për ta trajtuar me efikasitet këtë fenomen, kërkohet një strategji e cila ndërthur të dhënat e hollësishme, veprimet parandaluese, asistencën për ndërprerjen e zakonit dhe udhëzime transparente për ata duhanpirës të rritur që nuk e lënë dot.

Alternativa më e shëndetshme për një duhanpirës mbetet heqja dorë përfundimisht, ndërsa për ata që nuk kanë pirë kurrë, të mos e nisin fare. Sidoqoftë, duke qenë se realiteti tregon se një numër i caktuar duhanpirësish nuk do ta ndërpresin menjëherë këtë shprehi, është thelbësore që ata të pajisen me informacione të mbështetura në prova shkencore rreth ndryshimit midis cigareve klasike dhe alternativave që nuk përfshijnë djegien.

Rrjedhimisht, filozofia e uljes së dëmit duhet parë si një perspektivë më pragmatiste për individët që përndryshe do të vazhdonin të konsumonin duhan, dhe jo si një sugjerim se ekziston ndonjë produkt krejtësisht i parrezikshëm.

Procesi i djegies përbën ndarjen kryesore shkencore

Nga pikëpamja shkencore, elementi dallues qëndron pikërisht te djegia. Në rastin e cigareve tradicionale, duhani digjet duke çliruar një re tymi me një sasi të konsiderueshme përbërësish toksikë. Produktet që funksionojnë pa djegie nuk janë të padëmshme dhe as të konceptuara për t’u përdorur nga çdokush, por nuk prodhojnë tym si pasojë e djegies së cigares. Për këtë arsye, diferencat mes tyre duhet të komunikohen me qartësi.

Një zgjedhje e mirëinformuar thjesht nuk mund të ekzistojë nëse të gjitha produktet trajtohen si të njëllojta. Një duhanpirës madhor duhet ta kuptojë me saktësi se braktisja e duhanit është rruga më e sigurt, por gjithashtu edhe se produkte të ndryshme shkaktojnë nivele të ndryshme ekspozimi ndaj rreziqeve. Kjo s’është reklamim, por një kusht paraprak për një vendim të argumentuar me fakte.

Pse statistikat duhet të bëjnë diferencimin?

Në diskursin publik hasen shpesh terma gjithëpërfshirës si “produkte të duhanit dhe të ngjashme”. Këto mund të vlejnë për regjistrime, por nuk e japin dot panoramën e plotë. Nëse brenda një shifre të vetme grupohen konsumatorët e cigareve, përdoruesit e pajisjeve pa djegie, të cigareve elektronike apo të qeskave me nikotinë, si dhe personat që i përdorin këto në mënyrë të kombinuar, atëherë statistika e humb rolin e saj parësor: të pasqyrojë se çfarë po transformohet realisht.

Ndaj është jetike të monitorohet jo thjesht përdorimi i përgjithshëm, por edhe sa individë konsumojnë cigare, sa e kanë ndërprerë këtë zakon, sa kanë migruar drejt alternativave pa djegie dhe sa i përdorin paralelisht disa prej tyre.

Vetëm në këtë mënyrë mund të gjykohet nëse politikat po e reduktojnë realisht pirjen e duhanit apo thjesht po maskojnë një konsum më të zgjeruar. Pa një ndarje të tillë, të dhënat numerike mund të duken korrekte, ndërkohë që e fshehin tablonë autentike.

Parandalimi, ndërprerja dhe informimi duhet të ecin paralelisht

Një politikë efektive nuk mbështetet në një masë të vetme. Për adoleshentët dhe joduhanpirësit, gurët e themelit janë parandalimi, edukimi dhe kufizimi i aksesit; për duhanpirësit, përkrahja për ta lënë duhanin; ndërsa për duhanpirësit e rritur që nuk e ndalin dot, informacionet e sakta për rreziqet dhe dallimet mes produkteve. Kjo përfaqëson një logjikë të shëndetit publik me udhërrëfyes të ndryshëm për grupe të ndryshme.

Si pasojë, komunikimi me publikun duhet të jetë i matur, por i plotë: të paralajmërojë se nikotina shkakton varësi, se asnjë produkt nuk është i lirë nga rreziqet dhe se opsioni më i mirë është lënia e duhanit, por njëkohësisht të sqarojë se konsumimi i cigareve dhe kalimi te një alternativë pa djegie nuk përbëjnë të njëjtën gjendje shëndetësore.

Greqia: një shembull se parandalimi funksionon kur është sistematik

Rasti i Greqisë dëshmon se mbrojtja e të rinjve nuk sigurohet vetëm me ndalesa, por përmes edukimit, informimit, aftësive praktike dhe rregullave të mirëpërcaktuara. Në kuadër të nismës SmokeFreeGreece, që nga viti 2009 po zhvillohen aktivitete edukative nëpër shkolla, të modeluara sipas grupmoshave, me theks te rreziqet e nikotinës, të menduarit kritik dhe përballja me trysninë e bashkëmoshatarëve.

Parandalimi fillon përpara se të shfaqet varësia. Prandaj programet përfshijnë ndërhyrje interaktive, materiale didaktike, trajnime për mësuesit dhe profesionistët e shëndetit, si dhe konferenca të nxënësve që forcojnë një kulturë të lirë nga tymi i duhanit.

Shifrat tregojnë se nga viti 2009 deri më 2014, përdorimi i duhanit te të rinjtë e moshës 16 deri në 24 vjeç në Greqi pësoi një rënie prej 33,3 për qind. Megjithëse ky rezultat duhet interpretuar brenda një kuadri më të gjerë, ai rikonfirmon se edukimi i vazhdueshëm dhe i bazuar në shkencë mund të ndihmojë në ndryshimin e sjelljes. Aktivitetet më të fundit janë përqendruar gjithashtu në kufizimin e aksesit të të miturve ndaj produkteve të duhanit dhe nikotinës. Zgjidhjet digjitale për verifikimin e moshës, si Gov.gr Wallet dhe Kids Wallet, ilustrojnë se si kontrolli mund të jetë më i thjeshtë, më i padukshëm dhe më efektiv.

Mesazhi kryesor është se të rinjtë mbrohen me dije, gjykim kritik dhe një sistem që ua kufizon aksesin e hershëm. Kjo nuk bie ndesh me konceptin e zgjedhjes së informuar për të rriturit, por përkundrazi, përbën një ndarje thelbësore të tij.

Vendimmarrja e mirëinformuar kërkon besim te faktet

Të dhënat e sakta ndërtojnë besueshmëri në mesazhet shëndetësore. Kur të gjitha produktet futen në të njëjtën kategori, krijohet iluzioni se dallimet nuk ekzistojnë, gjë që nuk i shërben as institucioneve, as personelit shëndetësor dhe as duhanpirësve madhorë.

Një zgjedhje e ndërgjegjshme kërkon një mesazh të prere: më e mira është të ndërpritet konsumi; të rinjtë dhe joduhanpirësit s’duhet ta fillojnë kurrë; nikotina shkakton varësi; asnjë produkt nuk është pa rrezik; ndërsa alternativat pa djegie dallohen nga cigaret për nga parimi i funksionimit dhe niveli i ekspozimit që gjenerojnë. Prandaj, pyetja e mirëfilltë nuk është thjesht se sa vetë përdorin produkte duhani ose nikotine, por se sa më pak njerëz po konsumojnë cigare, sa më mirë po i mbrojmë të rinjtë dhe sa më shumë vendime po bazohen në prova konkrete.