Këshilli Fiskal ngre alarmin për pensionet: Pa reforma, deficiti arrin në 6.6 për qind të PBB-së

Sistemi i pensioneve në vend përballet me presion të vazhdueshëm fiskal dhe, nëse nuk merren masa, deficiti pritet të jetë 6.3 për qind e PBB-së në vitin 2030. Sipas analizës së porositur nga Këshilli Fiskal për qëndrueshmërinë e skemës, ai do të arrijë nivelin më të lartë, rreth 6.6 për qind, gjatë viteve 2035-2037.

Faza më kritike parashikohet për periudhën 2038-2048, kur shpenzimet e tranzicionit do të arrijnë kulmin dhe raporti mes personave që paguajnë sigurime dhe pensionistëve do të zbresë nën 1.3.

Sipas analizës, situata është ndikuar nga faktorë që janë akumuluar gjatë më shumë se dy dekadave. Ndër shkaqet kryesore renditen ulja e normës së kontributit nga 21.2 për qind në 18 për qind, rritjet e përsëritura të pensioneve përtej formulës së përcaktuar me ligj, ndryshimet demografike dhe ekonomia në hije.

Të dhënat tregojnë se prej vitit 2023 shpenzimet për pensionet janë rritur shumë më shpejt se të ardhurat nga kontributet. Për vitin 2025, rritja e shpenzimeve parashikohet të jetë 19 për qind, ndërsa ajo e të ardhurave nga kontributet 8.8 për qind.

Këshilli Fiskal vlerëson se duhet të hiqet dorë edhe nga ndërhyrjet e përkohshme për rritjen e pensioneve, veçanërisht nga rritjet lineare.

“Ky nuk është një efekt demografik, por një rezultat i indeksimit dhe rritjeve lineare të pensioneve”, deklarojnë nga Këshilli Fiskal.

Si zgjidhje propozohet një paketë e përbashkët masash, ku përfshihet rritja graduale e normës së kontributeve në 20 për qind, indeksimi vetëm në bazë të inflacionit, reduktimi i ekonomisë informale dhe përfshirja më e madhe e grave në tregun e punës.

Drejtori i Fondit të Sigurimeve Pensionale, Nikola Memov, shprehet gjithashtu pro rritjes së normës së kontributit, por thekson se procesi duhet të zhvillohet në mënyrë të gradualshme.

“Këto 18.8 për qind nuk janë të mjaftueshme që ne të paguajmë pensionet tona për momentin. Llogaritjet tona gjithashtu e tregojnë këtë. Kjo normë kontributi duhet të rritet, por gradualisht”, tha Memov.

Memov nënvizon se nevojë për ndryshim ka edhe metodologjia aktuale e pagesës së pensioneve. Sipas tij, duhet të krijohet një mekanizëm mbrojtës dhe të forcohet kontrolli mbi pensionet preferenciale.

Për sa i përket shtyllës së dytë të pensioneve, e cila është bërë pjesë e debatit publik, Këshilli Fiskal rekomandon rishikimin e strukturës së investimeve dhe orientimin drejt investimeve më të rrezikshme, por që ofrojnë të ardhura më të larta.