Daniela Dimovska: Probacioni është mënyrë ekzekutimi të dënimit, jo privilegj për të fuqishmit

Dënimi me kusht nën mbikëqyrje mbrojtëse duhet të shihet si një mundësi reale për risocializimin e personit të dënuar dhe jo si një përfitim i blerë nga njerëzit me ndikim, thotë Daniela Dimovska.

Sipas saj, burgjet nuk mund të jenë zgjidhja për çdo person që kryen vepër penale, ndërsa probacioni synon që dënimi të ekzekutohet nën kontroll dhe që i dënuari të rikthehet gradualisht në shoqëri.

Sistemi i ekzekutimit të sanksioneve përballet përsëri me vështirësi. Ndërsa publiku kërkon masa më të ashpra ndaj korrupsionit dhe kriminalitetit, kapacitetet e burgjeve janë të pamjaftueshme. Burgu më i madh në vend, Idrizova, është sërish i mbushur përtej kapaciteteve.

Situata do të ishte edhe më e rënduar pa sistemin e probacionit. Aktualisht janë rreth 1.200 raste aktive, ku pjesën më të madhe e përbëjnë të dënuarit që vuajnë dënimin në liri dhe mbahen nën mbikëqyrje. Megjithatë, përjashtim bën Gjykata Themelore Penale në Shkup, pasi gjykatat e tjera në vend kanë një numër modest vendimesh për masa të tilla.

Statistikat tregojnë se Gjykata Themelore Penale në Shkup ka shqyrtuar pothuajse shtatë nga dhjetë rastet që lidhen me masat alternative. Kryetarja e kësaj gjykate, Daniela Dimovska, e cila udhëheq edhe për nga numri i vendimeve të tilla, sqaron arsyet e këtij dallimi.

“Ky fakt nuk është vetëm një tregues statistikor, por edhe përgjegjësi për Gjykatën Penale në Shkup, si gjykata më e madhe, që të zbatojë mekanizmat e rinj dhe bashkëkohorë për ekzekutimin e sanksioneve. Shkupi është qendra më e madhe gjyqësore dhe këtu ndodhet numri më i madh i gjykatave. Për këtë arsye, është e kuptueshme që ndryshimet të shfaqen dhe të zbatohen më shpejt”, shprehet ajo.

Dimovska nuk mendon se probacioni mungon në qytetet e tjera, por vlerëson se përdorimi i tij mund të zgjerohet. Ajo beson se përmirësimi i sistemit të probacionit, hartimi i raporteve më të sakta për vlerësimin e rrezikut dhe rritja e besimit të publikut do të sjellin zbatim më të madh të kësaj mase.

Ajo nuk pajtohet me vlerësimin e pushtetit ekzekutiv se disa gjyqtarë nuk kanë edukimin e nevojshëm ose druhen të shqiptojnë masa alternative. Sipas kryetares së Gjykatës Themelore Penale në Shkup, çdo rast duhet të shqyrtohet veçmas dhe rreziku duhet të vlerësohet në mënyrë individuale.

“Nuk do ta përgjithësoja këtë çështje dhe nuk besoj se kemi të bëjmë me mungesë edukimi te gjyqtarët. Duhet të bëjmë dallimin mes edukimit dhe kujdesit. Në këto raste, gjyqtarët tregojnë më shumë kujdes, sepse analizojnë rrezikun, dobësitë dhe të gjithë faktorët e tjerë për të përcaktuar nëse masa mund të shqiptohet”, thotë Dimovska.

Një tjetër vështirësi lidhet me mënyrën se si këto vendime perceptohen nga opinioni publik. Dënimi me kusht nën mbikëqyrje mbrojtëse ose burgimi shtëpiak shpesh interpretohet si mungesë ndëshkimi apo si favor për persona të fuqishëm.

Dimovska thotë se presioni publik nuk duhet të përcaktojë vendimmarrjen e gjyqtarëve, por pranon se perceptimi i qytetarëve ka nevojë të ndryshojë. Ajo e kupton dyshimin që krijohet kur dikush dënohet për një vepër penale, por nuk dërgohet në burg, pasi një pjesë e publikut e sheh këtë si rezultat të lidhjeve.

“Probacioni nuk është privilegj dhe as dhuratë. Nuk është favor që i bëhet dikujt, por një mënyrë për ekzekutimin e dënimit. Qëllimi është që personi ta vuajë dënimin sipas rregullave të përcaktuara dhe nën mbikëqyrje, duke u risocializuar dhe duke u rikthyer në sistem”, thekson ajo.

Kryetarja e gjykatës u drejtohet edhe familjarëve të të dënuarve, duke u kërkuar të raportojnë çdo kërkesë korruptive që mund të lidhet me përfitimin e një mase alternative. “Vendimet gjyqësore nuk blihen. Një veprim i tillë do të vinte në pikëpyetje jo vetëm vendimin konkret, por edhe besimin te i gjithë institucioni”, deklaron Dimovska.

Për burgun shtëpiak, drejtori i Drejtorisë për Ekzekutimin e Sanksioneve, Aleksandar Pandov, deklaroi për “360 Gradë” se legjislacioni është tepër kufizues. Sipas tij, kjo masë mund të zbatohet vetëm kur për veprën penale parashihet dënim me burg deri në pesë vjet dhe kur dënimi i shqiptuar është deri në tre vjet.

Dimovska e konfirmon se kufizimet ligjore janë arsyeja përse Gjykata Themelore Penale në Shkup aktualisht nuk ka asnjë rast aktiv të burgimit shtëpiak. Ajo sqaron se lloji i veprave penale që trajtohen në këtë gjykatë rrallë i plotëson kushtet e përcaktuara me ligj.

“Për shembull, te vepra penale e ‘pastrimit të parave’, dënimi i paraparë është nga një deri në dhjetë vjet. Në një situatë të tillë, burgimi shtëpiak nuk mund të shqiptohet, sepse vepra nuk hyn në kufijtë e përcaktuar nga ligji”, shpjegon ajo.

Një problem tjetër, sipas Dimovskës, është mungesa e rregullave të qarta për disa prej kushteve që kërkohen nga Kodi Penal. Kjo vlen edhe për dispozitën sipas së cilës burgimi shtëpiak mund t’u lejohet “personave të moshuar dhe të dobët fizikisht”.

“Ministria e Drejtësisë do të duhej të miratonte një rregullore përkatëse, sepse aktualisht nuk kemi as rregullore dhe as udhëzues që përcakton këto kushte. Për gjendjen shëndetësore situata është disi më e qartë, pasi mund të përdoren raporte mjekësore, ekspertiza dhe dokumente të tjera. Por përcaktimi se kush konsiderohet person i moshuar mbetet çështje e diskutueshme”, përfundon Dimovska, përcjell Zhurnal.mk.