Pse disa persona e monopolizojnë çdo bisedë duke e kthyer vëmendjen te vetja

Kur ndani një shqetësim, ai ka kaluar diçka më të rëndë. Përmendni një arritje, suksesi i tij qëndron më lart. Sapo nisni një temë për shëndetin, punën apo ndjenjat, bashkëbiseduesi juaj tashmë disponon një përvojë personale, një zgjidhje të gatshme dhe fjalën përmbyllëse. Pas kësaj nevoje të vazhdueshme për të pasur historinë më të fuqishme ose mendimin përfundimtar, mund të qëndrojë një realitet më i ndërlikuar psikologjik.

Thuajse secili prej nesh ka në rrethin e tij të paktën një individ të tillë. Pavarësisht çfarë historie sillni në tavolinë, ai e ka jetuar, vëzhguar ose analizuar shumë më përpara se ju. Lodhja juaj zbehet përballë rraskapitjes së tij të skajshme. Gëzimi për një sukses të vogël krahasohet me triumfet e tij madhështore. Edhe kur përballeni me një vështirësi, ai e di saktësisht rrugën që duhet të ndiqni, shpesh pa pritur t’ia kërkoni fare ndihmën.

Biseda me një njeri të tillë shndërrohet shpejt në një përvojë rraskapitëse, pikërisht sepse i mungon thelbi i një dialogu të sinqertë. Në vend që t’ju dëgjojë me kujdes, bashkëbiseduesi e trajton atë që sapo treguat si një trampolinë për të ridrejtuar dritën e vëmendjes mbi veten e tij. Kjo prirje, e njohur në psikologji si orientim i vazhdueshëm i bisedës kah vetja, nuk përbën automatikisht një çrregullim narcistik të personalitetit.

Dallimi midis empatisë dhe monopolizimit të bisedës

Është krejtësisht e natyrshme që, kur dikush rrëfen një përvojë të bukur apo të dhimbshme, të na vijnë ndërmend situata të ngjashme personale. Duke treguar historinë tonë, shpesh synojmë të komunikojmë: “Të ndiej, nuk je i vetmuar në këtë përvojë.” Megjithatë, pika e kthesës qëndron në hapin pasues.

Një individ që kërkon me të vërtetë lidhjen do ta përmendë shkurtimisht përvojën e tij dhe menjëherë do ta rikthejë fokusin te ju: “Edhe unë kam kaluar diçka të ngjashme. Por ti, si po i përballon gjërat tani?”. Përkundrazi, personi që synon ta mbajë nën kontroll rrjedhën e bisedës nuk do të rikthehet më tek historia juaj. Ai nis të përshkruajë me detaje rastin e vet, të vendosë përballë përvojat dhe, shpeshherë, ta minimizojë atë që ju sapo ndatë. Rezultati është se, në vend të ndjenjës se u dëgjuat, ju mbetet përshtypja se shërbyet thjesht si spektatorë.

Motivet pas nevojës për të ditur çdo gjë

Arsyet pas një sjelljeje të tillë nuk janë uniforme. Disa persona thjesht nuk e kanë mësuar artin e të dëgjuarit dhe gabimisht mendojnë se një bashkëbisedues i mirë duhet të ofrojë pa vonesë tregimin apo sugjerimin e tij. Ka të tjerë që i shqetëson heshtja dhe mundohen ta mbushin hapësirën duke u përqendruar te vetja.

Megjithatë, në një kategori tjetër ekziston një dëshirë e zjarrtë për t’u perceptuar si kompetentë, me përvojë të gjerë dhe të rëndësishëm. Pranimi se diçka nuk e njohin, se nuk e kanë provuar ose se nuk posedojnë një përgjigje, mund t’i bëjë të ndihen të pavlerësuar. Kjo shpjegon pse ata shpesh shprehen me një siguri të palëkundur edhe në fusha ku njohuritë janë të mangëta, e kanë të vështirë të korrigjohen, ofrojnë këshilla të pakërkuara, ndërpresin tregimet për të sjellë të tyren dhe e shndërrojnë çdo temë në një garë krahasimi. Suksesi i dikujt tjetër mund të përjetohet si një kërcënim i drejtpërdrejtë për imazhin e tyre. Hulumtimet mbi tiparet narcistike tregojnë se kjo uri për status e njohje manifestohet në forma të ndryshme: disa shfaqin hapur bindjen se janë superiorë, ndërsa të tjerë kërkojnë vazhdimisht miratim, të shtyrë nga një pasiguri e thellë.

A qëndron pasiguria prapa pamjes së patundshmërisë?

Shpesh i etiketojmë si “sedërliqarë” ose “mendjemëdhenj” njerëzit që reagojnë me ndjeshmëri të lartë ndaj kritikës, kërkojnë pa pushim aprovim dhe e kanë të vështirë të pranojnë kur të tjerët dinë ose realizojnë më shumë. Në shumë raste, pas kësaj fasadë qëndron pikërisht një pasiguri. Kur vlerësimi për veten mbështetet në mënyrë të brishtë te admirimi dhe miratimi i jashtëm, çdo kundërshtim perceptohet si poshtërim dhe dija e tjetrit si sfidë. Prandaj personi ndjen nevojën të dëshmojë se “ai e ka vënë re më parë”, “e ka parashikuar tashmë” ose “ka përballuar sprova më të mëdha”. Vetëbesimi i shfaqur me forcë nuk është gjithmonë tregues i një sigurie të brendshme të qëndrueshme; ndonjëherë ai është thjesht një mekanizëm mbrojtës.

Psikologët bëjnë dallimin mes tipareve narcistike madhështore dhe atyre vulnerabël. Forma madhështore karakterizohet nga shprehja e hapur e një ndjenje madhështie dhe kërkimi i admirimit. Forma vulnerabël mund të duket më e pasigurt, por karakterizohet nga një ndjeshmëri ekstreme ndaj gjykimit dhe vlerësimit të të tjerëve. Megjithatë, është gabim të etiketojmë çdo individ të bezdisshëm, llafazan ose mendjemadh si narcist. Diagnoza e çrregullimit narcistik të personalitetit është ekskluzivisht kompetencë e një profesionisti dhe nënkupton një model sjelljeje të vazhdueshme e gjithëpërfshirëse, jo thjesht një shprehi të bezdisshme në komunikim.

Pse këto lloj dialogësh janë kaq të lodhshëm?

Në thelbin e një bisede cilësore qëndron lëvizja ritmike e vëmendjes midis personave. Njëri flet, tjetri dëgjon me përfshirje, shtron pyetje dhe përpiqet sinqerisht të kuptojë. Më pas, rolet ndërrohen në mënyrë të natyrshme. Por, kur qendra e gravitetit të bisedës mbetet e fiksuar mbi një person të vetëm, partneri i dialogut nis të përjetojë një ndjesi të thellë padukshmërie. Pikërisht kjo mungesë hapësire dhe reciprociteti e bën këtë lloj ndërveprimi të rëndë dhe shterpë.