Zbulohet një varrezë e re masive në Zubin Potok, Kelmendi: Krimet e luftës nuk parashkruhen kurrë

Të dielën, forcat e sigurisë në Kosovë njoftuan për identifikimin e një pike të re në Zubin Potok, e cila dyshohet se fsheh eshtra njerëzish.

Sipas një deklarate të përbashkët të Policisë së Kosovës dhe Prokurorisë Speciale, vendndodhja në fshatin Jabukë u zbulua gjatë hetimeve të vazhdueshme për ngjarjet në këtë zonë.

Ministri në detyrë i Brendshëm, Xhelal Sveçla, tha se në atë që besohet të jetë një varr kolektiv, deri tani janë nxjerrë të paktën katër trupa. Ai tregoi se sapo ishte kthyer nga vendi i ngjarjes dhe se viktimat ishin hedhur në një gropë gëlqereje pasi ishin ekzekutuar.

Profesori dhe eksperti ligjor Muhamet Kelmendi nënvizon se krimet e luftës dhe gjenocidi nuk kanë afat parashkrimi dhe për këtë arsye duhet të ndiqen penalisht sa herë që dalin në dritë fakte të reja.

Ai e konsideron zbulimin e varrezave masive si një hap thelbësor për të hedhur dritë mbi mizoritë e kryera dhe kërkon hetime shteruese. Sipas tij, pohimet që arsyetojnë shpërnguljen me forcë të civilëve janë shqetësuese, ndërsa përcaktimi i përgjegjësisë ligjore i takon sistemit gjyqësor.

Kelmendi shpjegon se e drejta ndërkombëtare penale i konsideron shkeljet e luftës si disa nga veprat më të rënda dhe, sipas parimeve të saj themelore, ato nuk vjetrohen. Kur provat dhe dëshmitë janë të mjaftueshme, autoritetet kanë detyrimin të hetojnë, të arrestojnë të dyshuarit dhe të zhvillojnë procese gjyqësore ndaj individëve të implikuar. Ai kujton se përgjegjësia penale është personale, ndërsa përgjegjësia shtetërore mund të shqyrtohet në forumet e duhura ndërkombëtare.

Gjenocidi, thekson ai, është krimi më i tmerrshëm kundër njerëzimit, i ndaluar nga Konventa e vitit 1948 dhe nga një sërë traktatesh të tjera, përfshirë Konventat e Gjenevës dhe Statutin e Romës. Pikërisht për shkak të rëndësisë së tyre, autorët e këtyre akteve mund të ndiqen ligjërisht edhe dekada pas kryerjes së tyre.

Zbulimi i varrezave masive në territorin e Serbisë, përfshirë ato pranë Zubin Potokut dhe gjetkë, ku janë gjetur mbetje të viktimave të luftës në Kosovë, përbën një element kyç hetimor. Këto gjetje, sipas Kelmendit, kërkojnë hetime të plota, profesionale dhe të pavarura për të përcaktuar fajtorët individualë dhe dëshmojnë për nevojën e dokumentimit dhe ndjekjes së shpejtë të krimeve të luftës.

Një tjetër aspekt shqetësues janë deklaratat publike që mund të perceptohen si nxitje ose justifikim i spastrimit etnik. Kelmendi sjell si shembull rastin e ish-ministrit të Jashtëm serb, Ivica Daçiq, i cili mbrojti një ministre duke thënë se ishte për të ardhur keq që ajo akuzohej vetëm pse kishte thënë se gjatë luftës shqiptarët duhej të ishin larguar për në Shqipëri, nëse nuk e pranonin shtetin serb.

Për shumë analistë dhe organizata të të drejtave të njeriut, pohime të tilla janë problematike, pasi mund të interpretohen si një përpjekje për të normalizuar ose arsyetuar dëbimin e popullsisë civile. Megjithatë, vlerësimi nëse një deklaratë përbën provë për një politikë shtetërore ose për ndonjë krim ndërkombëtar mbetet detyrë e organeve gjyqësore dhe hetimore, bazuar në prova.

Kelmendi kujton se pasojat e luftës në Kosovë vazhdojnë të ndihen thellë, për shkak të numrit të madh të viktimave dhe personave që ende nuk janë gjetur.

Ai bën thirrje për vijimin e hetimeve për krimet e luftës, për forcimin e bashkëpunimit midis institucioneve vendore dhe atyre ndërkombëtare, si dhe për ndjekjen penale të përgjegjësve.

Sipas tij, këto krime nuk vjetrohen dhe sigurimi i drejtësisë për viktimat është një detyrim ligjor dhe moral për të garantuar një paqe të qëndrueshme.

Konflikti në Kosovë la pas mijëra viktima. Të dhënat e dokumentuara nga institucionet vendore dhe ndërkombëtare tregojnë se mbi 13,000 njerëz u vranë, rreth 800,000 shqiptarë u dëbuan me forcë nga banesat e tyre dhe mijëra të tjerë u zhdukën. Edhe sot, familjet e qindra personave të zhdukur presin ende një përgjigje për fatin e të dashurve të tyre.

Prandaj, Kelmendi thekson se vazhdimi i hetimeve për krimet e luftës mbetet një detyrim ligjor dhe moral. Prokuroria Speciale e Kosovës ka kryer një numër të konsiderueshëm hetimesh dhe procedurash penale. Një bashkëpunim më i ngushtë mes Kosovës, Shqipërisë dhe partnerëve ndërkombëtarë do të ndihmonte në mbledhjen e provave, identifikimin e autorëve dhe vendosjen e drejtësisë.

Në të njëjtën kohë, mekanizmat ndërkombëtarë të drejtësisë dhe institucionet shtetërore duhet të vazhdojnë të mbështesin dokumentimin e krimeve, zbulimin e varrezave masive dhe ndjekjen penale të personave përgjegjës. Vetëm përmes zbatimit të ligjit, respektimit të së vërtetës dhe ndëshkimit të autorëve mund të ndërtohet një paqe e qëndrueshme dhe të parandalohet përsëritja e mizorive të tilla.

Drejtësia për viktimat nuk është vetëm një detyrim juridik, por edhe një borxh moral ndaj historisë, ndaj familjeve që ende kërkojnë të afërmit e tyre dhe ndaj brezave që meritojnë të jetojnë në një rajon ku krimet nuk mohohen, por hetohen dhe ndëshkohen në përputhje me ligjin vendas dhe konventat ndërkombëtare.

Ai përfundon se vepra të tilla nuk vjetrohen kurrë.