Vendimi për Thaçin dhe ish-krerët e UÇK-së, a mund të sjellë protesta e tensione në Kosovë?

Më 16 shtator pritet të shpallet vendimi ndaj Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit në Dhomat e Specializuara të Kosovës në Hagë. Procesi ndaj tyre prej vitesh është ndjekur me interes të madh si në Kosovë, ashtu edhe në gjithë hapësirën shqiptare.

Duke folur drejtpërdrejt në një emision, Nasim Haradinaj paralajmëroi se, nëse aktgjykimi është dënues, pasojat nuk do të kufizohen vetëm në Kosovë. Sipas tij, mund të “digjet” e gjithë hapësira shqiptare, përfshirë Shqipërinë dhe Maqedoninë e Veriut.

Haradinaj e ka cilësuar 16 shtatorin si një moment me rëndësi të veçantë dhe me ndikim të gjerë. Ndërkohë, procesi gjyqësor në Hagë vazhdon të konsiderohet një nga temat më të ndjeshme juridike dhe politike për Kosovën.

Avokati Gazmend Halilaj, në një prononcim për “Bota sot”, tha se fati i një populli nuk mund të përcaktohet nga një aktgjykim dhe se asnjë vendim gjyqësor nuk mund të përdoret si arsyetim për dhunë ose trazira.

Sipas tij, deklaratat se Kosova apo hapësira shqiptare mund të “digjen flakë” në rast të një vendimi dënues nga Gjykata Speciale duhet të trajtohen seriozisht. Halilaj vlerësoi se një gjuhë e tillë nuk mbron askënd, por rrezikon t’i shkaktojë dëme të mëdha shoqërisë dhe shtetit.

Ai theksoi se, pavarësisht se sa i rëndë ose i dhimbshëm mund të jetë një aktgjykim për dikë, ai nuk mund të shërbejë si shkak për kërcënime, përplasje ndërmjet qytetarëve, dhunë apo prishje të rendit.

Halilaj kërkoi që Gjykata Speciale të lejohet ta kryejë punën e saj në mënyrë të pavarur. Çdo kundërshtim ndaj vendimeve të saj, sipas tij, duhet të bëhet vetëm përmes mjeteve që parashikon ligji.

Nëse një palë e konsideron vendimin të padrejtë, ajo mund t’u drejtohet avokatëve, procedurave të ankimit dhe mekanizmave të tjerë juridikë. Por paralajmërimi se “do të digjet Kosova”, sipas Halilajt, nuk përbën as argument dhe as mbrojtje për dikë; përkundrazi, ushtron presion mbi drejtësinë dhe rrezikon qytetarët e zakonshëm.

Ai iu drejtua Nasim Haradinajt dhe të gjithë atyre që përdorin një retorikë të tillë, duke thënë se Kosova nuk mund të mbahet peng përmes kërcënimeve ose frikës nga dhuna. Askush, sipas tij, nuk mund ta marrë ligjin në duart e veta dhe as të pretendojë se historia personale, kontributi në luftë apo pozita politike e vendosin mbi ligjin.

Halilaj nënvizoi gjithashtu se nderimi për luftën e UÇK-së dhe sakrificën e njerëzve nuk është i njëjtë me përkrahjen e dhunës apo të kërcënimeve.

Për të ndërtuar një Kosovë demokratike dhe të fuqishme, sipas tij, duhet të dëshmohet se edhe vendimet më të vështira mund të përballohen përmes ligjit dhe institucioneve.

Ai u bëri thirrje institucioneve të Kosovës të ruajnë qetësinë, të tregohen të vendosura dhe të jenë të gatshme të mbrojnë rendin dhe sigurinë e çdo qytetari, pa marrë parasysh bindjet politike apo përkatësinë e tij.

Përgjegjësi të madhe, sipas Halilajt, mbajnë edhe partitë politike dhe figurat publike. Në vend që ta përshkallëzojnë situatën, ato duhet të kërkojnë respektimin e institucioneve, ruajtjen e qetësisë dhe shmangien e çdo forme dhune.

Edhe qytetarët, tha ai, duhet të tregohen të kujdesshëm për të mos rënë pre e provokimeve, propagandës ose thirrjeve për përplasje, të cilat synojnë përhapjen e frikës dhe urrejtjes.

Halilaj përsëriti se një vendim gjyqësor nuk vendos për fatin e një populli dhe nuk duhet të shndërrohet në arsye për destabilizimin e një shteti të tërë. Sipas tij, Kosova qëndron mbi çdo individ e grup politik dhe është më e fuqishme se çdo kërcënim.

Nëse besohet në shtetësinë e Kosovës, atëherë duhet të ketë besim edhe te ligji, drejtësia dhe institucionet e saj, deklaroi ai. Drejtësia mund të kritikohet, të diskutohet dhe të apelohet, por nuk mund të kërcënohet me dhunë. Kosova, sipas Halilajt, ka nevojë për përgjegjësi, qetësi dhe respektim të ligjit, jo për “flakë”, kërcënime e përplasje.

Për mundësinë e protestave dhe incidenteve foli edhe ish-hetuesi dhe analisti Agim Rexhepi. Në një deklaratë për “Bota sot”, ai tha se paralajmërimi për “djegien” e Kosovës dhe të hapësirës shqiptare nuk duhet të shihet vetëm si reagim emocional, por të analizohet seriozisht nga institucionet.

Nga këndvështrimi politik dhe i sigurisë, sipas Rexhepit, një deklaratë e tillë nuk mund të kalojë si një shprehje e zakonshme emocionesh. Kur një figurë e njohur e veteranëve të UÇK-së përdor këtë gjuhë, ajo mund të kuptohet si paralajmërim për trazira, por edhe si retorikë e ashpër politike për të shprehur kundërshtimin ndaj një vendimi të mundshëm.

Megjithatë, Rexhepi bëri një dallim të qartë: vetë deklarata nuk dëshmon se do të ketë dhunë. Sipas tij, nuk do të ishte e drejtë të parashikohej destabilizimi i Kosovës vetëm duke u mbështetur në këto fjalë.

Pikërisht për shkak të peshës që ka deklarata, institucionet duhet ta marrin seriozisht dhe të hartojnë përgatitje për çdo skenar të mundshëm, theksoi ai.

Rexhepi vlerësoi se ekziston mundësia e protestave, veçanërisht nëse ndaj disa ish-krerëve të UÇK-së merret një vendim i rëndë. Megjithatë, ai kërkoi që protesta të mos barazohet me dhunën, pasi bëhet fjalë për dy gjëra krejtësisht të ndryshme.

Sipas tij, është e pritshme që një pjesë e qytetarëve të organizojë tubime, të protestojë ose të shprehë pakënaqësi në mbështetje të ish-krerëve të UÇK-së. Një reagim i tillë, për sa kohë mbetet paqësor, është pjesë normale e një shoqërie demokratike.

Problemi, shpjegoi Rexhepi, nis nëse tubimet kalojnë në sulme kundër institucioneve, kërcënime ndaj gjyqtarëve, dëshmitarëve ose gazetarëve, përplasje me Policinë, dëmtim të pronës publike, përpjekje për cenimin e rendit kushtetues apo mobilizim politik përmes një gjuhe që nxit dhunën.

Ai theksoi se patriotizmi nuk duhet të njësohet me dhunën dhe as dhimbja që lidhet me historinë e UÇK-së nuk mund të interpretohet si e drejtë për të cenuar rendin publik.

Duke analizuar pasojat e mundshme, Rexhepi tha se një aktgjykim dënues mund të prodhojë reagime të forta emocionale në Kosovë, pasi çështja përfshin disa nga figurat kryesore të luftës së UÇK-së dhe prek një pjesë të rëndësishme të identitetit historik e politik të vendit.

Në planin emocional, sipas tij, një pjesë e qytetarëve mund të përjetojë zemërim, zhgënjim dhe ndjenjë padrejtësie.

Në aspektin politik, vendimi mund të përdoret nga parti të ndryshme për mobilizim, veçanërisht nëse krijohet perceptimi se institucionet e Kosovës nuk po reagojnë sa duhet.

Në nivel shoqëror, Rexhepi sheh mundësi për thellimin e ndarjeve mes atyre që e vlerësojnë aktgjykimin si të padrejtë dhe atyre që këmbëngulin se vendimi duhet respektuar, pavarësisht se kush dënohet.

Sa u përket marrëdhënieve me partnerët ndërkombëtarë, ai tha se një reagim i matur institucional dhe pa dhunë do ta fuqizonte pozitën e Kosovës. Në anën tjetër, incidentet e dhunshme do ta dëmtonin rëndë imazhin ndërkombëtar të vendit.

Rexhepi kujtoi se Gjykata Speciale ka nxjerrë edhe më parë aktgjykime kundër ish-pjesëtarëve të UÇK-së. Në rastin e Nasim Haradinajt dhe Hysni Gucatit, dënimet u vërtetuan pjesërisht në apel, ndërsa ata i përfunduan ato në dhjetor 2024.

Ky rast, sipas tij, dëshmon se një vendim i Speciales, pavarësisht peshës së tij politike, nuk duhet të paraqitet si fundi i shtetit apo i historisë së Kosovës.

Në përfundim, Rexhepi tha se institucionet mbajnë përgjegjësinë më të madhe për administrimin e situatës. Mesazhi i tyre duhet të jetë i qartë: e drejta për protestë garantohet, ndërsa dhuna nuk mund të pranohet.

Policia dhe institucionet e sigurisë, sipas tij, duhet të hartojnë plane parandaluese pa krijuar klimë frike. Ato duhet t’i identifikojnë që më parë pikat e ndjeshme, të pengojnë provokimet dhe të garantojnë sigurinë e qytetarëve dhe të institucioneve.

Rexhepi kërkoi gjithashtu kujdes të veçantë nga liderët politikë në përdorimin e gjuhës publike. Ata mund ta kritikojnë aktgjykimin, të kërkojnë apelimin e tij dhe të shprehin solidaritet me të akuzuarit, por nuk duhet të përdorin formulime që mund të interpretohen si thirrje për përplasje.

Edhe veteranët e UÇK-së dhe familjarët e ish-krerëve, sipas tij, duhet të kontribuojnë në qetësimin e situatës. Pikërisht personat me autoritet moral në këtë çështje kanë mundësinë më të madhe që reagimin emocional ta drejtojnë kah protesta demokratike dhe jo kah konflikti.