Skënder Zogaj: Si u devijua LDK-ja nga rruga e Rugovës dhe mbeti pa orientim?

Analisti Skënder Zogaj ka shprehur shqetësim të thellë për zhvillimet politike dhe bllokadën e zgjatur institucionale në Kosovë, duke tërhequr vëmendjen se mosfunksionimi i institucioneve nuk duhet të kthehet në normë.

Në veçanti, ai ndalet te Lidhja Demokratike e Kosovës, partia e themeluar dhe e drejtuar nga Ibrahim Rugova.

Zogaj ngre shqetësimin se si kjo traditë politike ka mbërritur në një pikë ku LDK-ja shihet nga një pjesë e qytetarëve si e paqartë në orientimin politik dhe e paaftë të ofrojë një alternativë të besueshme.

Duke folur për idenë e “Rrugës së Re”, ai thekson se një drejtim i tillë politik duhet të ketë medoemos një destinacion të qartë.

Në shkrimin e tij të plotë, të titulluar “Kosova përballë përgjegjësisë së shtetformimit”, Zogaj shprehet thellësisht i zemëruar dhe i shqetësuar për ecurinë politike dhe gjendjen aktuale në Kosovë. Ai e konsideron të vështirë të pranohet që, pas një çerek shekulli lirie dhe pas shpalljes së pavarësisë, vendi ende ndeshet me pengesa të rënda për funksionalizimin e plotë të institucioneve shtetërore.

Ai e sheh këtë situatë si shenjë të një errësire politike autoktone, e cila nuk duhet të normalizohet, dhe beson se këtë merak e ndajnë edhe shumë bashkatdhetarë. Sipas tij, nëse dikush nuk e sheh ende rrezikun, është koha të hapë sytë dhe veshët, sepse nuk bëhet fjalë më për një përplasje të zakonshme politike, por për diçka që prek drejtpërdrejt funksionalitetin, stabilitetin dhe të ardhmen e shtetit të Kosovës.

Zogaj rikujton deklaratën e ish-Sekretarit të Përgjithshëm të NATO-s, George Robertson, një prej personaliteteve ndërkombëtare me kontribut të madh në çlirimin e Kosovës: “Armiku i Kosovës nuk është vetëm Serbia. Ajo ka edhe armiq të tjerë në botë që duan ta kufizojnë e ta kthejnë në pozicionin e saj historik si pjesë e Jugosllavisë së vjetër.”

Duke mbajtur parasysh peshën politike dhe përvojën e Robertsonit, Zogaj vlerëson se ky paralajmërim meriton të merret seriozisht. Megjithatë, pikërisht këtu lind pyetja shqetësuese: si është e mundur që një Kosovë e lirë, e pavarur dhe e njohur ndërkombëtarisht të lejojë që mosfunksionaliteti politik t’i dëmtojë vetë shtetësinë?

Këtë ai e quan të vështirë për ta kuptuar. Sipas tij, është edhe më e vështirë të kuptohet verbëria politike e një pjese të klasës drejtuese në Kosovë dhe arroganca e udhëheqjeve partiake, të cilat, të mbërthyera nga rivaliteti dhe lakmia për pushtet, rrezikojnë t’i vënë interesat e partive mbi interesin e përgjithshëm shtetëror.

Zogaj thekson se Kosova nuk mund të mbahet peng i llogarive kalimtare partiake. Institucionet shtetërore, pas një çerek shekulli lirie, nuk mund të shihen si vegla të përplasjeve partiake; përkundrazi, ato duhet të qëndrojnë mbi partitë, mbi interesat personale dhe mbi ciklet zgjedhore. Ai shton se shteti nuk ndërtohet duke e trajtuar kundërshtarin politik si armik dhe interesin partiak si të barabartë me interesin kombëtar.

Për këtë arsye, sipas tij, figura historike e Presidentit dr. Ibrahim Rugova mungon sot më fort se asnjëherë më parë. Zogaj kujton se edhe në periudhat më të rënda të robërisë, shqiptarët e Kosovës nuk hoqën dorë nga ngritja dhe funksionimi i institucioneve të tyre politike. Edhe në rrethanat e jashtëzakonshme të viteve ’90, kur Kosova ishte nën presion të jashtëzakonshëm ushtarak, policor dhe politik, shqiptarët krijuan dhe mbajtën institucione paralele e legjitime, duke treguar se vullneti politik i një populli nuk mund të shuhet me dhunë.

Zgjedhjet e vitit 1998, të mbajtura në një Kosovë të përfshirë nga flakët e luftës, janë një nga dëshmitë më të forta të këtij përcaktimi. Në rrethana jashtëzakonisht të rënda, klasa politike kosovare, ndonëse e goditur dhe e syrgjynosur, u përpoq të ruante vazhdimësinë institucionale dhe përfaqësimin politik të popullit, duke e rikonfirmuar dr. Ibrahim Rugovën në krye të institucioneve të asaj kohe.

Këto zhvillime, vëren Zogaj, janë përpjekur të njollosen në periudha të ndryshme me etiketime politike dhe interpretime të njëanshme. Megjithatë, pavarësisht kritikave që mund t’u bëhen atyre proceseve, ai beson se një gjë duhet pranuar: Rugova e kishte të qartë se sa i rëndësishëm ishte ekzistimi i institucioneve politike të Kosovës. Ai e kuptonte se çlirimi, liria dhe pavarësia nuk mund të mbështeteshin vetëm te rezistenca, sakrifica dhe lufta, por kërkonin edhe një bazë të qëndrueshme institucionale e politike.

Në këtë kuptim, vizioni i Rugovës për institucionet nuk i përket vetëm së kaluarës; ai mbetet një mësim politik për të tashmen. Prandaj, pyetja që duhet bërë sot është e thjeshtë, por me peshë: si është e mundur që, një çerek shekulli pas luftës dhe pas shpalljes së pavarësisë, Kosova ende të përballet me kriza të tilla të funksionimit institucional? Si është e mundur që një shtet i lirë dhe i pavarur të mos arrijë të sigurojë normalisht vazhdimësinë e institucioneve të veta? Si është e mundur që qytetarët e Kosovës të detyrohen të dëshmojnë përplasje politike të pafundme, ndërkohë që detyra themelore e klasës politike duhet të ishte funksionalizimi i shtetit?

Këto pyetje, sipas Zogajt, nuk zgjidhen me propagandë partiake, me akuza reciproke ose me retorikë elektorale; ato kërkojnë përgjegjësi historike dhe politike. Ai nënvizon se shqiptarët e Kosovës nuk mund të sillen si një popull që endet i çorientuar në mjegull, pikërisht në momentin kur duhet të tregojnë maturi, përgjegjësi dhe ndërgjegje shtetformuese. Liria dhe pavarësia nuk janë dhurata që merren si të mirëqena; ato janë fryt i një historie të gjatë sakrificash, përpjekjesh politike, rezistence, lufte dhe mbështetjeje ndërkombëtare.

Zogaj paralajmëron se çdo klasë politike që e vendos interesin partiak mbi funksionimin e shtetit duhet të ndërgjegjësohet për peshën e përgjegjësisë që mban. Më pas ai shpreh merak të veçantë për Lidhjen Demokratike të Kosovës, formacionin e themeluar dhe të udhëhequr nga Ibrahim Rugova, i cili dikur përfaqësonte një nga përpjekjet më të rëndësishme politike shqiptare për t’u përballur me sistemin komunist dhe për të ndërtuar një alternativë demokratike mbi bazën e mendimit politik, organizimit paqësor dhe fuqisë së fjalës e të argumentit.

Ai e quan legjitime pyetjen: si ndodhi që kjo traditë, dikur një nga shtigjet më të qarta drejt demokracisë evropiane dhe euro-amerikane, sot të identifikohet me një politikë që, në sytë e shumë qytetarëve, duket e paqartë në orientim dhe e pafuqishme për të prodhuar një alternativë të besueshme?

Koncepti i një “Rruge të Re”, sipas tij, duhej të sillte një vizion të ri politik, institucional dhe shtetëror. Megjithatë, një rrugë politike ka kuptim vetëm nëse të çon diku; nëse nuk të çon drejt një qëllimi të qartë, ajo rrezikon të kthehet në një udhëtim pa orientim. Për partitë e tjera, Zogaj thotë se nuk do të zgjerohet, por si qytetar i Kosovës dhe si njeri që e do vendin dhe popullin e tij, ai ka vetëm një thirrje: Mos luani me lirinë dhe pavarësinë e Kosovës! Mos e zhvlerësoni atë që është fituar me sakrifica të jashtëzakonshme! Mos e vini shtetin përballë partisë! Mos e shndërroni demokracinë në peng të ambicieve personale! Dhe, më e rëndësishmja, liria nuk është thjesht një e drejtë, por edhe përgjegjësi.

Në fund, Zogaj rikujton se Kosovës i nevojiten institucione funksionale, përgjegjësi politike, kulturë demokratike dhe një klasë politike që kupton se pushteti është i përkohshëm, ndërsa shteti është i përhershëm. Formacionet politike vijnë e shkojnë, qeveritë ndërrohen dhe udhëheqësit zëvendësohen, por Kosova duhet të mbetet. Ky, sipas tij, duhet të jetë parimi mbi të cilin ndërtohet çdo vendim politik i sotëm.